text
stringlengths 35
170k
| category
stringclasses 15
values | url
stringlengths 43
117
|
|---|---|---|
بانکی ناوەندیی عێراق رایگەیاند، هیچ بڕێکی دیاریکراو بۆ خەرجکردن لە سەرجەم فەرمانگەکانی دەوڵەت لەو کارتانەوە نییە، کە بە هەژمارە بانکییەکانەوە بەستراونەتەوە، دەشڵێت، "ئەو هەنگاوە بۆ هاندانی هاووڵاتییانە بۆ باشترکردنی خزمەتگوزارییەکانیان و ئاسانکردنی رێکارەکانی پارەدان و وەرگرتنی پارە لە فەرمانگەکانی حکومەت."
رۆژی چوارشەممە، 10-1-2024، بانکی ناوەندیی عێراق نووسراوێکی بۆ سەرجەم بانکەکان نارد و تێیدا لەبارەی کارتی بانکییەوە روونکردنەوەی داوە و دەڵێت، "لە رۆڵی بانکی ناوەندی لە رێکخستنی خزمەتگوزارییەکانی پارەدانی ئەلیکترۆنی و لەپێناو جێبەجێکردنی ستراتیژییەکانی وەرچەرخانی ئەلیکترۆنی و ئاراستەکان بە پشتبەستن بە سیستم و میکانیزمەکانی پارەدانی ئەلیکترۆنی لە جێبەجێکردنی مامەڵە داراییەکان لە دامەزراوەکانی دەوڵەت، بۆ گەرەنتیکردنی ئەوەی پارەدان ئاسان و کاریگەر بێت.
بانکەکە جەخت دەکاتەوە، بەهیچ شێوەیەک بڕ و رادەی بەهای جوڵە داراییە ئەلیکترۆنییەکان ئەوانەی لە رێگەی کارتەکانی پارەدانی ئەلیکترۆنی دەدرێنە دامەزراوەکانی حکومەت دیاریکراو و کۆت و بەندکراو نییە.
کارتى ئەلیکترۆنیى پارە لە رێگەى بانکە حکومى و تایبەتییە مۆڵەتپێداوەکانى بانکى ناوەندیی عێراق دروست دەکرێت، کە هاووڵاتییان لە رێگەى پڕکردنەوەیان مامەڵەی داراییان پێوە دەکەن، بەڵام هەندێکیان بۆ بە قاچاخبردنى دۆلار بۆ دەرەوەى عێراق بەکاردەهێندرێن، دواى ئەوەى بە نرخى فەرمى لە بانکى ناوەندى دەکڕدرێن کە 1310 دینارە، لەکاتێکدا بەهاکەى لە بازاڕ زیاتر لە 1530 دینارە.
|
ئابووری
|
https://www.rudaw.net/sorani/middleeast/iraq/100120247
|
ئیمارات، سەرکۆنەی هێرشەکەی سەر کۆرمۆر دەکات، پشتیوانیش بۆ عێراق لە رووبەڕووبوونەوەی "تیرۆر" دووپات دەکاتەوە.
وەزارەتی دەرەوەی ئیمارات لە راگەیێندراوێکدا دەڵێت، "بە تووندی سەرکۆنەی ئەو هێرشە تیرۆریستییە دەکەین کە لە رێگەی درۆنی بۆمبڕێژکراوەوە کێڵگەی گازی کۆرمۆری کردە ئامانج و بووە هۆی کوژرانی ژمارەیەک هاووڵاتیی بێتاوانی یەمەنی."
وەزارەتەکە جەخت دەکاتەوە لەوەی "ئیمارات سەرکۆنە و دژایەتیی تووندی هەر هێرشێکی تیرۆریستی دەکات، کە ئامانج لێی تێکدانی سەقامگیری و ئاسایش بێت لە عێراقی برا. هێرشەکە پێشێلکارییەکی ئاشکرای بنەماکانی یاسا نێودەوڵەتییەکانە."
ئیمارات ئامادەیی خۆی دەردەبڕێت بۆ هاوئاهەنگی لە تەواوی ئەو رێوشوێنانەی ''عێراقی برا'' دەیانگرێتەبەر بۆ پاراستنی سەروەری، ئاسایش و سەقامگیری.
ئیمارات دەڵێت، پشتیوانیی عێراقیش دەکات لە "رووبەڕووبوونەوەی تیرۆر"؛ پەرۆشیشە بۆ بەرقەرارکردنی ئاسایش و سەقامگیری [لە عێراق]."
وەزارەتی دەرەوەی ئیمارات هاوخەمیی خۆی بۆ کەسوکاری ئەو هاووڵاتییە یەمەنییانە دەردەبڕێت کە لە هێرشەکەدا گیانیان لەدەستدا.
ئێوارەی دوێنێ (هەینی) بە درۆن کێڵگەی گازی کۆرمۆر لە قەزای چەمچەماڵ کرایە ئامانج.
پێنج کۆمپانیا لە کێڵگەکە کاری بەرهەمهێنانی گاز دەکەن؛ دووانیان ئیماراتین (دانا گاز) و (هیلال)ـن. هەریەک لەو دوو کۆمپانیایە، خاوەن 35٪ـی پشکەکانی کێڵگەی گازی کۆرمۆرن.
کێڵگەی گازی کۆرمۆر دەکەوێتە گوندی کۆرمۆر لە شارۆچکەی قادر کەرەم لە قەزای چەمچەماڵی سەر بە پارێزگای سلێمانی.
کۆرمۆر گەورەترین کێڵگەی گازی سرووشتییە لە هەرێمی کوردستان و عێراق. بەرهەمی رۆژانەی کێڵگەکە 500 ملیۆن پێ سێجایە. یەدەگەکەشی بە 16 ترلیۆن پێ سێجا دەخەمڵێندرێت.
|
ئابووری
|
https://www.rudaw.net/sorani/business/27042024
|
لەدوای کردنەوەی بازاڕەکانی ئاسیا لە بەرەبەیانیی ئەمڕۆ، نرخی نەوت دابەزی و نەیتوانی درێژە بە بەرزبوونەوەکانی رۆژی هەینی بدات.
هەر بەرمیلێک نەوتی برێنتی دەریای باکوور 35 سەنت دابەزی و بە 81 دۆلار و 8 سەنت مامەڵەی پێوەکرا، هەروەها نەوتی سووکی تەکساسی ئەمریکاش بە هەمان ئاست و بە 35 سەنت دابەزی، یەک بەرمیلی بە 76 دۆلار و 82 سەنت مامەڵەی پێوەکرا.
پێشبینییەکان بۆ کەمبوونەوەی خواست لەسەر نەوتی خاو بە هۆکاری سەرەکیی دابەزینی نرخی نەوت لەمڕۆ (دووشەممە، 13-11-2023) دادەنرێن.
رۆژی هەینی، نرخی نەوت بەرێژەی 2٪ بەرزبووەوە، دوای ئەوەی حەییان عەبدولغەنی، وەزیری نەوتی عێراق رایگەیاند پشتگیری لە بەردەوامیی کەمکردنەوەی خستنەڕووی نەوت دەکات، کە لەلایەن هاوپەیمانیی ئۆپێک پڵەسەوە داواکراوە.
سەرەڕای ئەوەش، هێشتا نرخی نەوت لە ئاستی هەفتانەدا نزیکەی 4٪ـی بەهای خۆی لەدەستداوە.
هیرۆیوکی کیکوکاوا، شرۆڤەکاری سەر بە کۆمپانیای راوێژکاریی ئێن ئێس ترەیدینگ لەو بارەیەوە رایگەیاند "بازرگانان زیاتر گرنگی بە کەمبوونەوەی خواست لەلایەن ئەمریکا و چینەوە دەدەن، هەرچەندە چاوێکیان لە پەرەسەندنەکانی نێوان ئیسرائیل و غەززەیە."
پەیمانگەی زانیاریی وزەی ئەمریکا (EIA) رایگەیاندووە، ''ئاستی بەرهەمهێنانی نەوت ئەمساڵ بەرزبووەتەوە، هەرچەندە کەمتر بووە لە چاوەڕانییەکان."
EIA هەروەها دەڵێت، خواست بۆ بەکارهێنانی نەوت، بەپێچەوانەوە کەمیکردووە.
هەفتەی رابردوو، داتا ئابوورییەکانی چین بڵاوبوونەوە، کە ئەگەری کەمبوونەوەی خواستیان بۆ نەوتی خاو لەلایەن چینەوە کەمکردووەتەوە.
سەرەڕای ئەوەش، کیکوکاوا پێیوایە ئەگەر نرخی نەوتی سووکی تەکساسی ئەمریکا زیاتر دابەزێت بۆ 75 دۆلار، ئەو ئاستە دەبێتە هێڵێکی بەرگری بۆ نرخی نەوتی تەکساس و لەوە بەدواوە نرخی ئەو نەوتە روو لە بەرزبوونەوە دەکات.
هەفتەی رابردوو دوو بەرهەمهێنەری گەورەی نەوتی نێو هاوپەیمانیی ئۆپێک پڵەس (رووسیا و سعودیە) رایانگەیاند، پابەندن بە کەمکردنەوەی خۆبەخشانەی ئاستی بەرهەمهێنانی نەوت تاوەکو کۆتایی ئەمساڵ.
|
ئابووری
|
https://www.rudaw.net/sorani/business/13112023
|
لە خشتەی بودجەی عێراق کە لە حکومەتەوە رەوانەی پەرلەمان کراوە، بودجەی تەرخانکراو بۆ جێبەجێکردنی مادەی 140ـی دەستووری عێراق زیادکراوە.
بەپێی خشتەی بودجەی گشتیی ساڵی 2024ـی عێراق کە لەلایەن حکومەتەوە رەوانەی پەرلەمان کراوە بۆ تاوتوێکردنی، بودجەی تەرخانکراو بۆ جێبەجێکردنی مادەی 140ـی دەستووری عێراق بۆ ئەم ساڵ 228 ملیار و 750 ملیۆن دینارە.
بودجەی جێبەجێکردنی مادەی 140ـی دەستوور لە ساڵی رابردوودا 200 ملیار دینار بوو؛ بەو پێیە بودجەکە ئەم ساڵ 28 ملیار و 750 ملیۆن دیناری لە بودجەی ساڵی رابردوو زیاترە.
کاکەڕەش سدیق، بەرپرسی ئۆفیسی کەرکووکی مادەی 140، لەبارەی زیادکردنی بودجەکەوە بە تۆڕی میدیایی رووداوی گوت: "کێشەکە ئەوەیە ئەو پارەیەی بۆ جێبەجێکردنی مادەکە تەرخان دەکرێت بەگشتی کەمە، چونکە نزیکەی 400 هەزار کەس لە هەموو عێراق هەن کە دەبێت قەرەبوو بکرێنەوە".
کاکەڕەش سدیق گوتیشی: "ئەو بودجەیەی ساڵی رابردوو بۆ جێبەجێکردنی مادەکە تەرخانکرا، هەمووی خەرجکرا".
بەپێی دەستووری عێراق کە ساڵی 2005 بە زۆرینەی دەنگی خەڵکی وڵاتەکە پەسند کرا، دەبووایە تاوەکو 31-12-2007 مادەی 140 جێبەجێ بکرێت.
ئەو مادەیە لە سێ قۆناخ پێکدێت: ئاساییکردنەوە، سەرژمێری و گشتپرسی، بەڵام دوای 18 ساڵ تەنیا بەشێکی قۆناخی یەکەمی مادەکە جێبەجێ کراوە.
|
ئابووری
|
https://www.rudaw.net/sorani/business/280520243
|
پارە لە بەغداوە خرایە سەر هەژماری بانکیی حکومەتی هەرێمی کوردستان بۆ دابینکردنی مووچە، وەزارەتی دارایی رایگەیاند ئەو بڕەی ئەمڕۆ گەیشتووە 200 ملیار دینارە.
هەڵکەوت عەزیز، پەیامنێری رووداو لە بەغدا دەڵێ بەپێی زانیارییەکانی لە سەرچاوەی باڵاوە، 450 ملیار دینار خراوەتە سەر هەژماری بانکیی هەرێمی کوردستان، 250 ملیار دینار لەڕێگەی بانکی رەشید و 200 ملیاری دیکەش لەڕێگەی تی بی ئایەوە.
هەر بەپێی زانیارییەکانی پەیامنێری رووداو "بڕیارە رۆژی یەکشەممە، بڕی 250 ملیارەکەی دیکەش لە رێگەی بانکی رافیدەینەوە بخرێتە سەر هەژماری بانکیی حکومەتی هەرێمی کوردستان.''
ئەم زانیارییانەی پەیامنێری رووداو لەکاتێکدان، پێشنیوەڕۆی ئەمڕۆ (پێنجشەممە، 2-11-2023) وەزارەتی دارایی و ئابووریی حکومەتی هەرێمی کوردستان رایگەیاند بڕی 200 ملیار دینار خراوەتە سەر هەژماری بانکییەکەی و لە هەفتەی داهاتووەوە دەست بە دابەشکردنی مووچە دەکەن، لە ماوەی یەک هەفتەشدا مووچەی سەرجەم مووچەخۆران دابەش دەکەن.
پێشتر بەغدا یەکجار 700 ملیارەکەی ناردووە کە حکومەتی هەرێمی کوردستان بەهۆیەوە مووچەی مانگی تەممووزی دابینکرد، بەو 700 ملیارەی ئەمجارەش، حکومەتی هەرێمی کوردستان مووچەی مانگی ئابی مووچەخۆرانی دەدات، کە وەک لە راگەیەندراوەکەی وەزارەتی داراییدا هاتووە، ئەمجارەیان بە یەک هەفتە هەمووی دابەش دەکات.
ئومێد سەباح، سەرۆکی دیوانی ئەنجوومەنی وەزیران دوێنێ (چوارشەممە، 1-11-2023) لە کۆنگرەیەکی رۆژنامەڤانیدا گوتی لەسەر فەرمانی مەسرور بارزانی، سەرۆکی حکومەتی هەرێمی کوردستان داوای ''سێ 700 ملیار دینار''ـیی دیکەش کراوە، بۆ ئەوەی مووچەی ئەمساڵی مووچەخۆرانی هەرێمی کوردستان بە تەواوی بدرێت، گوتیشی ''ئومێد دەکەین حکومەتی فیدراڵی بەدەم ئەم داواکارییەوە بڕوات، ئەمە مافێکی دەستووری و سرووشتیی خەڵکی کوردستانە و ئێمە پێداگریی لەسەر دەکەین.''
بڕیارە شاندی هەرێمی کوردستان بۆ گفتوگۆ لەسەر مووچەی مووچەخۆران و چارەسەرکردنی گرفتەکانی یاسای بودجەی گشتیی عێراق سەردانی بەغدا بکەنەوە، ئومێد سەباح گوتی ''دوای رێککەوتن لەسەر ئەجێندا، کات و شوێنەکە، ئێمە دەست بە سەردانەکان دەکەین.''
هەرێمی کوردستان مانگانە پێویستی بە نزیکەی 940 ملیار دینارە بۆ مووچە، پێشتر لە داهاتی نەوتی هەرێمی کوردستان زیاتر لە 700 ملیار دینار بۆ مووچە تەرخان دەکرا، بەڵام لەدوای راگرتنی هەناردەکردنی نەوتی هەرێمی کوردستان بەهۆی بڕیارێکی دادگەی نێوبژیوانی پاریس لە 25ـی ئاداری 2023ـەوە، هەناردەی نەوتی هەرێمی کوردستان راگیراوە و بۆ دابەشکردنی مووچە، پشت بە داهاتی نێوخۆ و ئەو پارەیە دەبەسترێت عێراق رەوانەی هەرێمی کوردستانی دەکات.
|
ئابووری
|
https://www.rudaw.net/sorani/business/021120231
|
ئابووری
وەزارەتی نەوتی عێراق دەڵێت، بیرێکی دیکەیان لە کێڵگەی نەوتیی بای حەسەن لە رۆژئاوای پارێزگای کەرکووک تەواوکردووە.
prev
next
وەزارەتی نەوتی عێراق رایگەیاند، بیرێکی دیکەیان لە کێڵگەی نەوتیی بای حەسەن لە رۆژئاوای پارێزگای کەرکووک تەواوکرد، کە لەلایەن تیمە خۆجێیەکانەوە لێدرابوو.
وەزارەتی نەوتی عێراق، لە راگەیێندراوێکدا لەبارەی هەڵکەندنی بیرێکی نوێ لە کێڵگەی بای حەسەن لە کەرکووک رایگەیاند، "تیمە خۆجێییەکانی کۆمپانیای هەڵکەندنی بیرە نەوتییەکانی عێراق بیری نەوتیی بای حەسەن/199یان لە کێڵگەی بای حەسەن لە رۆژئاوای کەرکووک بۆ کۆمپانیای نەوتی باکوور تەواوکرد."
بەپێی راگەیێندراوەکە، قووڵیی بیرەکە هەزار و 810 مەتر دەبێت و لە رێگەی بەکارهێنانی ئامێری هەڵکەندنی IDC 222ـەوەوە هەڵکەندراوە کە توانای هەزار ئەسپی هەیە.
کێڵگەی نەوتیی بای حەسەن نزیکەی 10 کیلۆمەتر لە کیڵگەی نەوتیی کەرکووکەوە دوورە، قوڵی بیرەکانی لەنێوان هەزار و 500 بۆ سێ هەزار مەتر دەبێت، لە ساڵی 1953 راگەیێندرا کە دوو ملیار و 200 ملیۆن بەرمیل نەوتی یەدەگی هەیە، لە ساڵی 1959 دەست بە بەرهەمهێنانی نەوت لەو کێڵگەیە کرا.
رۆژی دووشەممە، 8-4-2024، باسم محەممەد خوزەیر، بریکارى وەزارەتى نەوت بۆ کاروبارى دەرهێنان بە رۆیتەرزی راگەیاند، بەغدا خەریکی چاککردنەوەی بۆریی نەوتی کەرکووک - جەیهانە کە دەتوانێت لە کۆتایی ئەم مانگەوە رۆژانە 350 هەزار بەرمیل نەوت لە رێگەی تورکیاوە هەناردە بکات.
بۆرییەکە زیاتر لە 10 ساڵە لەکارکەوتووە و نەوتی پێدا هەناردە ناکرێت؛ کاراکردنەوەشی دەبێتە رێڕەوێکی "جێگرەوە و رکابەر" بۆ بۆریی نەوتی هەرێمی کوردستان - تورکیا، ئەمەش دەکرێت ببێتە جێگەی نیگەرانیی و ناڕەزایی حکومەتی هەرێمی کوردستان و کۆمپانیا نەوتییەکان کە تێیدا کاردەکەن.
|
ئابووری
|
https://www.rudaw.net/sorani/business/080420247
|
هەڵاوسان لە یەکێتیی ئەوروپا بە ئاستێکی زیاتر لە پێشبینییەکان دابەزی، ئەوەش ئەگەری شلکردنەوەی سیاسەتی نەختینەیی ل لایەن بانکی ناوەندیی یەکێتییەکە زیاتر دەکات.
ئەمڕۆ چوارشەممە 3-4-2024، یۆرۆستات، ناوەندی ئاماری سەر بە یەکێتیی ئەوروپا رایگەیاند، لە مانگی ئاداری ئەم ساڵدا، هەڵاوسان لە ئەوروپا بۆ 2.4٪ دابەزیوە، بەوەش زیاتر لە ئاستی پێشبینییەکان دابەزیوە.
لە مانگی شووباتی ئەم ساڵدا هەڵاوسان لە یەکێتیی ئەوروپا 2.6٪ بووە.
ئەم رێژەیە نزیکە لە ئامانجی بانکی ناوەندیی ئەوروپا، کە دەیەوێت هەڵاوسان بۆ 2٪ دابەزێت، ئەوەش گەشبینیی دروستکردووە بەوەی لە کۆبوونەوەی حوزەیرانی ئەم ساڵدا بانکەکە دەست بە کەمکردنەوەی رێژەی سوودی بانکی بکات.
هەروەها هەڵاوسانی بنەڕەتیش کە سەرجەم نرخەکانی دەگرێتەوە جگە لە نرخی خۆراک و وزە، لە 3.1٪ـەوە بۆ 2.9٪ دابەزی.
ئاندرۆ کێنینگهام، ئابووریناس لە دامەزراوەی "کاپیتاڵ ئیکۆنۆمیکس" بۆ راوێژکاریی دارایی دەڵێت، "کەمبوونەوەی هەردوو جۆری هەڵاوسان ئاماژەیە بۆ ئەوەی کە بە ئەگەری زۆرەوە لە حوزەیرانی ئەم ساڵدا بانکی ناوەندیی ئەوروپا دەست بە کەمکردنەوەی سوودی بانکی دەکات".
لەدوای تشرینی دووەمی ساڵی 2023وە، بانکی ناوەندیی ئەوروپا رێژەی سوودی بانکی زیادنەکردووە و لە 4.5٪ هێشتوویەتیەوە.
ئەمە لەکاتێکدایە پێشتر لەدوای دەستپێکی شەڕی ئۆکرایناوە، بانکی ناوەندیی ئەوروپا 10 جار رێژەی سوودی بانکیی زیادکردبوو.
بەهۆی هێرشی رووسیا بۆ سەر ئۆکراینا و بەرزبوونەوەی نرخی وزەوە، لە مانگی تشرینی دووەمی ساڵی 2022ـدا هەڵاوسان لە یەکێتیی ئەوروپا گەیشتە 10.6٪ کە بەرزترین ئاست بوو لە 40 ساڵی رابردوودا.
ئامانجی بانکە ناوەندییەکان لە زیادکردنی سوودی بانکی، کەمکردنەوەی کڕینی کاڵا و خزمەتگوزارییە لەلایەن هاووڵاتییەکانیانەوە؛ وەرگرتنی رێژەیەکی زیاتری سوود لەو کەسانەی پارەکانیان لە بانکە وایان لێدەکات کەمتر پارەکانیان لە بانک رابکێشن، بەوەش خواست لەسەر کڕینی کاڵاکان کەمدەبێتەوە، بەوەش نرخی بەرزیی کاڵاکان بەهۆی کەمبوونەوەی خواستەوە دادەبەزن، ئەوەش هەڵاوسان دادەبەزێنێت.
|
ئابووری
|
https://www.rudaw.net/sorani/business/030420249
|
کارگەی قوتووبەندی هەریر لەبەردەم مەترسیی داخستندایە. یاریدەدەری بەڕێوەبەری کارگەکە دەڵێت، حکومەت پاڵپشتیی پێویستیان ناکات و رەنگە تەنیا ئەم وەرزە بتوانن بەرهەمی جووتیاران وەربگرن.
شەپۆل شوان، یاریدەدەری بەڕێوەبەری کارگەی قوتووبەندی هەریر رۆژی چوارشەممە، 12-7-2023، بە رووداوی گوت، "دەستمان کردووە بە وەرگرتنی بەرهەمی جووتیاران، بەڵام تاوەکو ئێستا ئەو بەرهەمی تەماتەیەی گونجاوە و ئێمە پێویستمانە بۆ دۆشاوی تەماتە، نییە و ئەوەش کە هەیە نرخەکەی زۆر بەرزە و لە توانای ئێمەدا نییە بیکڕین"؛ ئاماژە بەوەش دەکات کە "ساڵانی رابردوو لە کارکردنماندا زەرەرمەند بووین، بەڵام بەردەوام بووین بۆئەوەی بەرهەمەکانمان بە خەڵک بناسێنین. بەرهەمەکانمان سرووشتین و کوالێتییان بەرزە".
کارگەی قوتووبەندی هەریر یەکێکە لە گەورەترین کارگەکانی قوتووبەندی لەسەر ئاستی هەرێمی کوردستان؛ کارگەکە ساڵی 2021 ئامێرەکانی گۆڕدران و خراوەتەوە کار. وەزارەتی کشتوکاڵ گرێبەستی لەگەڵ کارگەکەدا کردووە تا بەرهەمی نێوخۆیی جووتیاران بکڕێت. لەو کارگەیەدا دوو ساڵی رابردوو رۆژانە 100 تاوەکو 150 تۆن تەماتە لە جووتیاران وەرگیراوە و دۆشاوی تەماتە بەرهەمدەهێنرێت.
ئێستا کارگەکە لە قەیراندایە و یاریدەدەری بەڕێوەبەری کارگەکەش گلەیی هەیە لە وەزارەتی کشتوکاڵ بەوەی هاوکار نەبوون بۆ بەردەوامبوون لە کارەکانیان. شەپۆل شوان دەڵێت، "لەسەرەتای دەستبەکاربوونمان، یاداشتێکی لێکتێگەیشتنمان لەگەڵ وەزارەتی کشتوکاڵ واژۆ کرد. چەند مەرجێک لەسەر کارگەکەمان سەپێنران کە ئێمە مەرجەکانمان بە زیادەوە جێبەجێکرد، لەوانە مەرجێک ئەوە بوو 50٪ـی تەماتەی خۆماڵی وەربگرین، بەڵام ئێمە 100٪ـی تەماتەی خۆماڵیمان وەرگرت. وەزارەتی کشتوکاڵ پابەندییەکانی وەک خۆی جێبەجێ نەکردووە، بەتایبەت ئەوەی کە بریتی بووە لە هاوئاهەنگی لەگەڵ وەزارەتی بازرگانی و پیشەسازی تا بمانتوانیایە کێبڕکێی بازاڕ بکەین و ئێستاشی لەگەڵدا بێت ئەو کێبڕکێیەمان پێنەکراوە. پیویست بوو حکومەت یارمەتیدەرمان بێت لە دەروازە سنوورییەکان تا بەرهەمی هاوردەکراو کەم ببێتەوە، لەپێناو ساخبوونەوەی بەرهەمی کارگەکەمان، بەڵام ئەوە نەکراوە و بەو هۆیەشەوە نەمانتوانیوە کێبڕکێ بکەین".
بەگوتەی یاریدەدەری کارگەی قوتووبەندی هەریر، "هاوکارینەکردنی حکومەت وایکردووە نەتوانین لە کارکردن بەردەوام بین. ئەگەر زۆر گوشار لە خۆمان بکەین تەنیا ئەمساڵ دەتوانین تەماتە وەربگرین؛ بۆیە بەداخەوە رەنگە ئەمە دوایین وەرزی کارکردنمان بێت".
کارگەی قوتووبەندی هەریر لە ساڵانی 2021 و 2022 تەماتەی جووتیارانی وەرگرتووە. کارگەکە لە 6 کیلۆ و 50 گرام تەماتە قوتوویەکی 850 گرامیی دۆشاوی تەماتە بەرهەم دەهێنێت.
کەرەستەی خاوی کارگەکە سەرجەمی لە دەرەوە دێت، تەنیا بەرهەمی تەماتەی نێوخۆییە. بەگوتەی یاریدەدەری بەڕێوەبەری کارگەکە، بەرهەمهێنانی دۆشاوی تەماتە لەسەریان خەرجیی زۆرە، بۆیە نرخەکەی لە نرخی دۆشاوی تەماتەی هاوردەکراو زیاترە.
لەبارەی ئەگەری وەستانی کارەکانی کارگەکەوە، شەپۆل شوان دەڵێت، "بەداخەوە ئەگەری وەستانی کارەکانی کارگەکەمان زۆر نزیکە. لەگەڵ ئەوەی پلانمان وابوو بەرهەمی دیکەمان هەبێت وەک ئاوی لیمۆ و ئاوی میوەی سرووشتی و شەربەت. ئێمە لە شتە ئاسانەکەوە دەستمانپێکرد تاوەکو هەنگاوێک بێت بەرەو بەرهەمەکانی دیکە. دۆشاوی تەماتە لە هەموو شتەکانی دیکە ئاسانترە، بەڵام ئێمە لە رووی ئابوورییەوە لە بەرهەمهێنانی دۆشاوی تەماتە وەکو پێویست سەرکەوتنمان بەدەست نەهێنا؛ ئەمە وایکردووە سارد ببینەوە بۆ هەنگاونان بەرەو بابەتەکانی دیکە، هەرچەندە ئێستا بەردەوامین و خەڵکمان لە دەرەوەش هێناوە، بەڵام ئەگەر بەمشێوەیە بێت، بە دڵنیاییەوە داخستنی کارگەکە لە ئانوساتدایە و هەرکاتێک بێت رەنگە بڕیار لە داخستنی بدرێت".
|
ئابووری
|
https://www.rudaw.net/sorani/business/120720231
|
نرخی نەوت ئەمڕۆ بەردەوام بوو لە دابەزینەکانی سێ رۆژی رابردوو.
نیگەرانی لە سستبوونەوەی ئابووریی چین و بەرزکردنەوەی زیاتری رێژەی سوودی بانکی لە ئەمریکا، بازرگانانی نەوتی نیگەران کردووە لە کەمبوونەوەی خواست بۆ ئەو بەرهەمە ستراتیژییە.
ئەمڕۆ (پێنجشەممە، 17-8-2023) لەدوای کردنەوەی بازاڕەکانی ئاسیا، نرخی نەوتی برێنت نزیکەی 8 سەنت دابەزی و هەر بەرمیلێکی بە 83 دۆلار و 53 سەنت مامەڵەی پێوەکرا، هەروەها هەر بەرمیلێک نەوتی سووکی تەکساسی ئەمریکا بە هەمان بڕ دابەزی و نرخەکەی گەیشتە 79 دۆلار و 38 سەنت.
تینا تێنگ، شرۆڤەکاری سەر بە کۆمپانیای راوێژکاری CMC Market لەو بارەیەوە رایگەیاند، "نیگەرانی لە رەوشی ئابووریی چین و رەوشی بازاڕەکانی بۆرسەی ئەمریکا، هاوکاتە لەگەڵ بەرزبوونەوەی بەرچاوی بەهای دۆلار؛ ئەوەش گوشاری بۆ سەر نرخەکانی نەوت دروستکردووە."
ئەو شرۆڤەکارە دەڵێت، ئێستا چاوی بازرگانان لەسەر هەر داتایەکی ئابوورییە کە لە چینەوە بڵاودەبێتەوە و، بەدوای ئەوەدا دەگەڕێن، کە بزانن حکومەتی چین چ بڕیارێک بۆ هاندانی ئابوورییەکەی دەدات.
لەلایەکی دیکەوە، داتاکانی پەیوەست بە قەبارەی نەوتی کۆگاکراو لە ئەمریکا کاریگەریی بەرچاو لەسەر نرخی نەوت دادەنێن.
|
ئابووری
|
https://www.rudaw.net/sorani/business/17082023
|
بانکى ناوەندیى عێراق چەند بڕیارێک لەبارەى فرۆشتنى دۆلار دەردەکات لەوانە هەر کۆمپانیایەک زیاتر لە سێ سکاڵاى لێ بکرێت، سزاکەى دەگاتە ئاستى وەرگرتنەوەى مۆڵەت و دانى بە دادگا و ئەو دۆلارەى دەفرۆشرێت بە کۆمپانیاکانى ئاڵوگۆڕى دراو، ژمارەکانیان تۆمار دەکرێت و ئەگەر لەبازاڕدا بدۆزرێتەوە، چیدی دۆلار بە کۆمپانیاکە نافرۆشرێت.
رۆژی 7ـی ئاب بانکى ناوەندیى عێراق بە نووسراوى فەرمى چوار بڕیارى ئاراستەى بانکەکانى تایپى (A,B) و کۆمپانیاکانى ئاڵوگۆڕى دراو کردووە لەبارەى فرۆشتنى دۆلار و، داوادەکات پابەند بن پێوەى.
یەکێک لە بڕیارەکان ئاماژە بەوە دەکات؛ دەبێت پابەند بن بە رێکارەکانى فرۆشتنى دۆلار بەشێوەیەک، بگاتە دەستى کەسانى شایستە و تەنیا بۆ ئەو بوارە بەکاربهێندرێت کە بۆى دیاریکراوە، ئەگەرنا سزاى کۆمپانیاکە دەدرێت، هەر لە بێبەشکردنى لە فرۆشتنى دۆلار، تاوەکو دەگاتە وەرگرتنەوەى مۆڵەتى کۆمپانیاکە.
بانکى ناوەندى ئاماژەى بەوە داوە، ئەو دۆلارەى بە بانک و کۆمپانیاکان دەدرێت، ژمارەى ریزبەندییەکەیان تۆماردەکەن و ئەگەر یەکێک لەو ژمارانە لەلاى دۆلارفرۆشى رێگەپێنەدراو ببینرێت، کۆمپانیاکە بەرپرسیاریێتى دزەکردنى ئەو دۆلارە دەگرێتە ئەستۆ، کە جگە لە کشاندنەوەى مۆڵەتى کۆمپانیاکە، رووبەڕووى دادگاش دەکرێتەوە.
یەکێک لە بڕیارەکانى دیکە کە واژۆى عەلى عەللاق، پارێزگارى بانکى ناوەندیی لەسەرە، ئەوەیە؛ لە 8ـی ئابەوە رێکارێکى نوێ گیراوەتەبەر کە ئەگەر هەر کۆمپانیایەک سێ سکاڵاى لە هاووڵاتیانەوە لەسەر بکرێت و دڵنیاببنەوە لە دروستیی سکاڵاکە، رێگرى لێدەکرێت بەوەى بەشدارى لە دەروازەى کڕین و فرۆشتنى دۆلاردا بکات لە بانکى ناوەندى، تاوەکو ئەوکاتەى رێکارێکى نوێ پێشکێش دەکات بۆ ئەوەى دۆلار بەشێوەیەکى رێگەپێدراو بفرۆشێت و بانکى ناوەندى رەزامەندى لەسەر بدات، ئەگەر ئەو لادانانەش دووبارە بکاتەوە، کۆمپانیاکە چیدی ناتوانێت بچێتە نێو دەروازەى کڕین و فرۆشتنى دراوى بیانییەوە.
|
ئابووری
|
https://www.rudaw.net/sorani/business/100820231
|
ناوەندی ئاماری ئێران رایگەیاند، رێژەی بێکاری لە 17 پارێزگای ئەو وڵاتەدا لە ساڵی رابردوو کەمیکردووە، لە تێکڕای هەموو پارێزگاکانیش بە رێژەی 0.2٪ کەمیکردووە. ئەمە لەکاتێکدایە کە رێژەی بێکاریی ژنان لە ئێران 70٪ زیاترە لە رێژە بێکاریی پیاوان.
ناوەندی ئاماری ئێران دەڵێت، رێژەی بێکاری لە 13 پارێزگا زیادیکردووە و لە 23 پارێزگاش رێژەکە تاک ژمارەییە، واتە لە 10٪ کەمترە.
ئەو ناوەندەی ئێران رایگەیاند، رێژەی بێکاری لە پارێزگای ورمێی رۆژهەڵاتی کوردستان بە رێژەی 3.8٪ کەمیکردووە و بە یەکەم پارێزگا هەژمار دەکرێت لە رووی کەمبوونەوەی رێژەی بێکاری.
هەروەها رێژەی بێکاری لە پارێزگای سنە لە 11.7٪ بەرزبووەتەوە بۆ 13.7٪، لە پارێزگای کرماشان لە 14.9٪ دابەزیوە بۆ 14.2٪. لە پارێزگای ئیلامی رۆژهەڵاتی کوردستانیش لە 7.5٪ـەوە دابەزیوە بۆ 7.0٪.
بەو پێیەش لە پاریزگاکانی رۆژهەڵاتی کوردستان جگە لە پارێزگای سنە، رێژەی بێکاری تێیاندا لە ساڵی رابردوو بەراورد بە ساڵی پێشووتر دابەزیوە.
بەپێی ناوەندە ئابوورییەکانی ئێران؛ بازاڕی کاری ئێران ناهاوسەنگیی زۆری پێوەدیارە.
رێژەی بەشداریی ئافرەتان لە بازاڕی کاردا بەراورد بە وڵاتە تازە پێگەیشتووەکان کەمترە لە یەک لەسەر چواری تێکڕای بەشداریی ئافرەتان لە بازاڕی کاردا لە وڵاتە تازە پێگەیشتووەکان.
رێژەی بەشداریی ئافرەتانی ئێرانی نزیکەی نیو هێندەی رێژەی بەشداریی ئافرەتانی تورکیایە لە بازاڕی کار. هەروەها رێژەی بێکاری لە نێوان ئافرەتاندا بە رێژەی 70٪ زیاترە لە رێژە بێکاری لەنێو پیاواندا.
|
ئابووری
|
https://www.rudaw.net/sorani/business/230720232
|
لیژنەى هەرێم و پارێزگاکانى پەرلەمانى عێراق، وەزیرى دارایی حکومەتى فیدراڵى بانگهێشت دەکات بۆ ئەوەى روونکردنەوەیان لە بارەى خەرجنەکردنى بودجەى پەرەپێدانى پارێزگاکانى هەرێمى کوردستان پێبدات، کە زیاتر لە 276 ملیار دینارە.
5ـی ئادارى 2024، کوردۆ عومەر، جێگرى سەرۆکى لیژنەى هەرێم و پارێزگاکانى پەرلەمانى عێراق بە تۆڕى میدیایی رووداوى راگەیاند: لیژنەکەیان بڕیاریداوە بە نووسراوى فەرمى تەیف سامى، وەزیرى دارایی عێراق ئاگادار بکاتەوە لەوەى ئامادەى لیژنەکەیان بێت بۆ ئەوەى روونکردنەوەیان پێبدات لەبارەى هۆکارى خەرجنەکردنى بودجەى پەرەپێدانى پارێزگاکانى هەرێمى کوردستان کە لە یاساى بودجەى گشتى بۆى تەرخانکراوە.
بەگوێرەى یاساى بودجەى گشتى عێراق، بڕى 276 ملیار دینار بۆ بودجەى پەرەپێدانى پارێزگاکانى هەرێمى کوردستان تەرخان کراوە، بۆ جێبەجێکردنى پڕۆژە جیاوازەکان لە پارێزگاکانى هەرێمى کوردستان.
کورۆد عومەر گوتى "هیچ بڕە پارەیەک لەو 276 ملیار دینارە بۆ پارێزگاکانى هەرێمى کوردستان خەرج نەکراوە، لەگەڵ ئەوەى لە پارێزگاکانى ناوەڕاست و باشوورى عێراق خەرج کراوە، ئەو بڕە پارەیەى بۆ هەرێمى کوردستان دانراوە، کەمتریشە لە پشکى شایستەى خۆى کە دەبوو نزیکەى 600 ملیار دینار بێت."
لە بودجەى گشتیی عێراق، پێنج تریلیۆن دینار بۆ بودجەى پەرەپێدانى پارێزگاکان تەرخان کراوە، پشکى هەرێمى کوردستان بە جیاکردنەوەى 12.67%ـی ئەو بڕە پارەیە، دەکاتە زیاتر لە 600 ملیار دینار بۆ ساڵێک.
پێوەرى دیاریکردنى پشکى پارێزگاکان لە بودجەى پەرەپێدانى پارێزگاکان لەسەر بنەماى رێژەى هەژارى و ژمارەى دانیشتووانە.
شاندێکى لیژنەى هەرێم و پارێزگاکانى پەرلەمانى عێراق لە دوو رۆژى رابردوودا سەردانى هەردوو پارێزگاى هەڵەبجە و سلێمانییان کرد و، ئەمڕۆش (سێشەممە، 5-3-2024) لەگەڵ بەرپرسانى کارگێڕیی هەولێرى پایتەختى هەرێمى کوردستان کۆدەبنەوە.
|
ئابووری
|
https://www.rudaw.net/sorani/business/050320241
|
داهاتی ئەم هەفتەیەی پارێزگاکانی سلێمانی و هەڵەبجە و ئیدارە سەربەخۆکانی گەرمیان و راپەڕین تەنیا 11 ملیار و 207 ملیۆن دینار و بووە زیاتر لە 14 ملیار دینار کەمیکردووە. سەرۆکی ژووری بازرگانی و پیشەسازیی سلێمانیش هۆکاری کەمبووەنەوەکە ئاشکرا دەکات.
بەپێی وێبسایتی شەفافیەت کە قوباد تاڵەبانی نێوەڕاستی مانگی کانوونی یەکەمی ساڵی رابردوو بۆ خستنەڕووی داهاتەکانی پارێزگاکانی سلێمانی و هەڵەبجە وەکو پڕۆژەیەکی سەربەخۆ رایگەیاند، داهاتەکانی هەفتەی رابردووی ئەو دوو پارێزگایە بە ئیدارە سەربەخۆکانی گەرمیان و راپەڕینیشەوە، واتە لەنێوان 2 بۆ 8ـی مانگی ئەیلوول، 11 ملیار و 207 ملیۆن و 645 هەزار دینار بووە، لە کاتێکدا داهاتەکانی ئەو دوو پارێزگایە و دوو ئیدارە سەربەخۆکەی، لەنێوان 26ـی ئاب تاوەکوی یەکی ئەیلوول، 25 ملیار و 220 ملیۆن و 927 هەزار دینار بووە.
بەپێی لێکدانەوەی ژمارەکان دەردەکەوێت داهاتی هەڵەبجە و سلێمانی و ئیدارەکانی گەرمیان و راپەڕین لەم هەفتەیەدا 14 ملیار و 13 ملیۆن و 282 هەزار دینار بەبەراورد بە هەفتەی رابردوو کەمیکردووە، واتە رێژەی کەمکردنەکە 55٪ دەبێت.
بەپێی ژمارەکانی وێبسایتەکە لەو 11 ملیار و 207 ملیۆن و 645 هەزار دینارە، 7 ملیار و 776 ملیۆن و 693 هەزار دیناریان بە نەختینە بووە کە رێژەی 69٪ دەکات، دوو ملیار و 876 ملیۆن و 634 هەزار دیناریش کە رێژەی 26٪ دەکات چەک بووە. 554 ملیۆن و 316 هەزار دیناریش کە 5٪ دەکات بەشێوەی مەقاسە بووە.
رۆژی هەینی، 8-9-2023 سیروان محەممەد، سەرۆکی ژووری بازرگانی و پیشەسازیی سلێمانی، لەبارەی هۆکارەکانی کەمبوونەوەی داهاتەکانی ئەو دوو پارێزگایە بە تۆڕی میدیایی رووداوی راگەیاند: "زۆرینەی کەمبوونەوەکە بەهۆی داخستنی سنوورەکانی ئێران و تاڕادەیەکی زۆر راوەستانی جووڵەی بازرگانییەوە بەهۆی یادکردنەوەی چلەی ئیمامی حوسێنەوە، بووە."
رۆژی 15-12-2022، قوباد تاڵەبانی، جێگری سەرۆکی حکومەتی هەرێمی کوردستان لە پەیامێکی ڤیدیۆییدا بەگەڕخستنی ئەو وێبسایتەی راگەیاند کە ماوەیەک یەکێتی بە ناوی "تۆش بیزانە.."ـەوە رێکلامی بۆ کرد، بەڵام حکومەتی کوردستان لە هیچ سەکۆیەکی ئەلیکترۆنیی خۆی وێبسایتەکەی نەناساند و کاری بۆ نەکرد.
وێبسایتەکە لە هەشت بەش پێکدێت، لەلایەن نووسینگەی جێگری سەرۆکی حکومەتەوە سەرپەرشتی دەکرێت و دروشمەکەی "بە سیستمکردن و دیجیتاڵکردنی خزمەتگوزارییەکانی هاووڵاتییان لە دامودەزگاکانی حکومەت"ـە، سەرجەم ئەو داهاتانەی بەشێوەی دیجیتاڵی تێدا دەردەکەوێت کە رۆژانە، مانگانە و ساڵانە لەو سنوورەدا بەدەست دێن.
|
ئابووری
|
https://www.rudaw.net/sorani/business/08092023
|
نرخی زێڕ رۆژی هەینی لە دوای بڵاوبوونەوەی ئامارەکانی بازاڕی کاری ئەمریکا دابەزینی گەورەی بەخۆیەوە بینی و بەڕێژەی 3٪ بەهای خۆی لە دەستدا.
یەک ئۆنسە زێڕ لە کاتی داخستنی بازاڕەکان لە رۆژی هەینی دابەزی بۆ کەمتر لە 2300 دۆلار و بە 2295 دۆلار مامەڵەی پێوەکرا.
وەزارەتی کاری ئەمریکا لە راپۆرتی مانگانەی خۆی ئاشکرای کرد لە مانگی رابردوو 272 هەزار هەلی کاری نوێ رەخساوە، لە کاتێکدا پێشبینی دەکرا تەنیا 185 هەزار هەلی کار برەخسێت.
راپۆرتی بازاڕی کاری ئەمریکا بووەتە هۆکار بۆ ئەوەی بازرگانانی زێڕ هیچ هیوایەکیان بە کەمکردنەوەی رێژەی سوودی بانکی لەلایەن بانکی ناوەندیی ئەمریکا لەمساڵدا نەمێنێت.
بەرزیی ژمارەی هەلەکانی کارکردن دەبێتە هۆکار بۆ بەرزبوونەوەی هەڵاوسان.
لەلایەکی دیکەوە، دوای 18 مانگ لە کڕینی بەردەوامی زێڕ، بانکی ناوەندیی چین، لە مانگی 5 دا کۆتایی بە کڕینی زێڕ بۆ یەدەگی بانکەکە هێناوە.
تای وانگ، بازرگانیی سەربەخۆ لە نیویۆرک لەو بارەیەوە رایگەیاند، "دەبێت چاوەڕوان بین کە ئایا زێڕ توانای خۆڕاگری هەیە لە بەرامبەر دوو راپۆرتی بازاڕی کاری ئەمریکا و وەستانی کڕینی زێڕ لەلایەن بانکی ناوەندی چینەوە."
تای وانگ پێی وایە، ئەو دوو راپۆرتە هێندە لە دژی زێڕن کە بە ئەگەری زۆرەوە لە هەفتەی داهاتووش گوشار بۆ نرخی زێڕ دروست دەکەن و بە نرخی زێڕ پێدەچێت بەردەوام بێت لە دابەزین.
|
ئابووری
|
https://www.rudaw.net/sorani/business/080620241
|
وەزارەتی کشتوکاڵی عێراق رایگەیاندووە، بەهۆی کەمبوونەوەی بەرهەمی نێوخۆییەوە هاوردەکردنی بەشێکی سەوزە و میوە دەستپێدەکەنەوە، لەنێویاندا تەماتە، پەتاتە و خەیار. بەڕێوەبەری راگەیاندنی وەزارەتی کشتوکاڵی هەرێمی کوردستان دەڵێت، لە هەرێمی کوردستان هاوردەکردنی پەتاتە تاوەکو کۆتایی ساڵ قەدەخەیە و تەماتە و خەیاریش تاوەکو 15ـی تشرینی دووەم باجی زۆری لەسەر دەبێت، چونکە بەرهەمی نێوخۆ زۆرە.
وەزارەتی کشتوکاڵی عێراق دوێنێ هەینی بڵاویکردەوە، رێگە بە هاوردەكردنەوەی چەند بەروبوومێکی كشتوكاڵی دەدەن بەهۆی کەمبوونەوەی بەرهەمی نێوخۆ، لەنێویاندا پەتاتە، تەماتە و خەیار. بەڕێوەبەری راگەیاندنی وەزارەتی کشتوکاڵی هەرێمی کوردستان دەڵێت، هەرێمی کوردستان بەرهەمی نێوخۆیی زۆرە و کار بە رۆژمێری کشتوکاڵیی عێراق ناکات و رۆژمێری تایبەتی خۆی هەیە.
ئەمڕۆ شەممە 9ـی ئەیلوولی 2023، هیوا عەلی، بەڕێوەبەری راگەیاندن و پەیوەندییەکانی وەزارەتی کشتوکاڵی هەرێمی کوردستان بە تۆڕی میدیایی رووداوی گوت، "ئێمە کار بە رۆژنامەی کشتوکاڵیی هەرێمی کوردستان دەکەین. تاوەکو بەرهەمی نێوخۆیی بمێنێت، رێگە بەو بەرهەمانە نادەین بێنە هەرێمی کوردستان".
بەڕێوەبەری راگەیاندنی وەزارەتی کشتوکاڵ گوتی، "ئەگەر عێراق رێگە بەهاوردەکردنی هەندێک بەرهەم بدات پەیوەندی بە ئێمەوە نییە؛ بۆ نموونە، بەرهەمی پەتاتەمان زۆر زۆرە و تاوەکو 31ـی مانگی 12 هاوردەکردنی بەهەموو شێوەیەک قەدەخەکراوە؛ ئەوەشی هەمانە زیاترە لە پیداویستی نێوخۆ و هەناردەی دەکەین و لە کارگەکان ساخی دەکەینەوە".
لەبارەی تەماتەشەوە هیوا عەلی گوتی، لە 15ـی مانگی پێنجەوە تاوەکو 15ـی مانگی 11 هاوردەکردنی تەماتە هەر کیلۆیەک 750 دینار باجی لەسەرە؛ گوتیشی، "خەیاریش زیاترە لە پێداویستی نێوخۆ. لە 15ـی مانگی چوارەوە تاوەکو 15ـی مانگی 11 هەر کیلۆیەکی 600 دینار باجی لەسەر دانراوە".
بەڕێوەبەری راگەیاندنی وەزارەتی کشتوکاڵ گوتی، "ئێمە بۆیە باجی زۆر دەخەینە سەر هەندێک بەرهەمی کشتوکاڵی، بۆ ئەوەیە زیان بە بازاڕکردنی بەرهەمی نێوخۆ و جووتیاران نەگات؛ زۆربەی سەوزە و بەشێکی میوەی هەرێمی کوردستان لە وەرزی پێگەیشتنیاندا بەرهەمیان زیاترە لە پێداویستی نێوخۆ".
لە هەرێمی کوردستان بەشێکی زۆری بەرهەمی نێوخۆ هەناردەی پارێزگاکانی دیکەی عێراق و بەشێکی لە وڵاتانی دەرەوە دەکرێت، لەوانە، تەماتە، پەتاتە، خەیار، باینجان و هەنار و چەند بەرهەمێکی دیکە.
|
ئابووری
|
https://www.rudaw.net/sorani/business/09092023
|
بانکی ناوەندیی عێراق 13 ملیۆن و 270 هەزار دۆلاری بە نەخت فرۆشت. بەهای دیناریش لە پێنجشەممەوە بە جێگیری ماوەتەوە و تمەنیش بەرامبەر دۆلار کەمێک بەرزبووەوە.
دوای پشووەکانی هەفتە، بانکی ناوەندیی عێراق ئەمڕۆ یەکشەممە زیاتر لە 208 ملیۆن دۆلاری بە نرخی فەرمی و 100 دۆلار بە 132 هەزار دینار فرۆشت. لەو بڕە زۆرینەی بۆ حەواڵە بووە کە نزیکەی 195 ملیۆن دۆلارە.
حاجی سابیر باواجی، ئەندامی ئەنجوومەنی ئاڵوگۆڕی دراو لە هەولێر بە تۆڕی میدیایی رووداوی گوت، 100 دۆلار بە 152 هەزار دینار دەفرۆشرێت.
لە بازاڕی دۆلارەکەی سلێمانی، 100 دۆلار بە 152 هەزار و 100 دینارە.
بەراورد بە هەفتەی رابردوو، بەهای تمەنی ئێرانی کەمێک بەرزبووەتەوە. حاجی سابیر گوتی، ئەمڕۆ 100 دۆلار بەرامبەر 5 ملیۆن و 350 هەزار تمەنە.
ئەو رۆژانەی دەوام هەیە، بانکی ناوەندیی عێراق زیاتر لە 200 ملیۆن دۆلار دەفرۆشێت، بەڵام زۆرینەی پارەکە بە حەواڵەیە و ناچێتە بازاڕەکانی هەرێمی کوردستان و عێراق، ئەوەش بە هۆکاری جێگیرنەبوونی بەهای دینار دادەنرێت.
|
ئابووری
|
https://www.rudaw.net/sorani/business/110220244
|
لە نۆ مانگی یەکەمی ئەمساڵدا پارێزگاکانی باکووری کوردستان بە بەهای 9.2 ملیار دۆلار دانەوێڵەیان هەناردە کردووە، زۆرترین هەناردەیان بۆ هەرێمی کوردستان و عێراق بووە.
یەکێتیی هەناردەکارانی باشووری رۆژهەڵاتی ئەنادۆڵ (باکووری کوردستان) ئەمڕۆ پێنجشەممە 12ی تشرینی یەکەمی 2023 رایگەیاند، لە ماوەی نێوان 1ی کانوونی دووەمی 2023 تاوەکو 30ی ئەیلوولی هەمان ساڵ جووتیاران بە بەهای نۆ ملیار و 205 ملیۆن و 576 هەزار دۆلار بەرهەمیان بۆ 217 وڵات هەناردە کردووە.
بەگوێرەی داتاکانی هەناردەی یەکێتیی هەناردەکارانی باشووری رۆژهەڵاتی ئەنادۆڵ هەنارەدەی دانەوێڵە بەبەراورد بە هەمان ماوەی ساڵی پار 35.31٪ زیادیکردووە.
بەرهەمهێنەرانی باکووری کوردستان زۆرترین بەرهەمیان رەوانەی وڵاتانی رۆژهەڵاتی نێوەڕاست، ئەفریقا و ئەوروپا کردووە. هەرێمی کوردستان و عێراق لە سەرووی ریزبەندییەکە دێت و لەو ماوەیەدا بە بەهای یەک ملیار و 501 ملیۆن و 542 هەزار دۆلار دانەوێڵەی بۆ هەناردە کراوە. ئیتاڵیا بە پلەی دووەم دێت و بە بەهای 637 ملیۆن و 801 هەزار دۆلار، ئەمریکا بە پلەی سێیەم دێت کە بە بەهای 519 ملیۆن و 365 هەزار دۆلار دانەوێڵەی بۆ هەناردە کراوە.
|
ئابووری
|
https://www.rudaw.net/sorani/business/121020231
|
لە کۆبوونەوەی شەوی پێنجشەممەیدا، لیژنەی دارایی پەرلەمانی عێراق مادەکانی 13 و 14ـی رەشنووسی بودجەی عێراقی بە کۆمەڵێک گۆڕانکارییەوە و بە پابەندکردنێکی زۆری هەرێمی کوردستانەوە پەسندکرد، دیارترینی ئەو گۆڕانکارییانەشی کراون بریتییە لەوەی وەزارەتی دارایی سەرپەرشتیی هەژماری بانکیی تایبەت بە داهاتەکانی نەوتی کوردستان بکات و دوای رەزامەندیی وەزارەتی دارایی ئینجا هەرێمی کوردستان دەتوانێت پارەی لێ خەرجبکات.
پابەندکردنی هەرێمی کوردستان بە رادەستکردنەوەی داهاتە نانەوتییەکانی و هەڕەشەی بەرکارکردنی بڕیاری دادگەی فیدراڵیی عێراق تایبەت بە نەوتی کوردستان لەکاتی دروستبوونی ناکۆکی لەنێوان هەرێمی کوردستان و بەغدا دوو گۆڕانکاریی دیکەن.
هەر لە چوارچێوەی گۆڕانکارییەکاندا، رەشنووسەکە حکومەتی هەرێمی کوردستانی بە دانەوەی رێژەی لانی کەمی 10٪ـی لێبڕینی مانگانەی مووچە پابەندکردووە، هەروەها ئەگەر پارێزگایەک ناڕازی بوو، راستەوخۆ حکومەتی هەرێمی کوردستان بەشە بودجەی بۆ دەنێرێت، جگە لە هاوبەشیکردنی حکومەتی ناوەندی بە بەڕێوەبردنی دەروازە سنوورییەکانی هەرێمی کوردستان و پابەندکردنی هەرێمی کوردستان بە راگرتنی دەرهێنانی نەوت لە بەشێک لە ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ئیدارەی هەرێمی کوردستان.
بەپێی بەڵگەنامەی پەسندکراوی نێو کۆبوونەوەکەی شەوی پێنجشەممەی لیژنەی دارایی پەرلەمانی عێراق تایبەت بەو دوو مادەیەی پەیوەندییان بە هەرێمی کوردستانەوە هەیە، گۆڕانکاریی گەورە و زۆر لە ئەو دوو ماددەیەدا کراون، ئەوەش وایکردووە بەشێک لە ئەندامانی کوردستان لە لیژنەکە ناڕازی بن و دەنگی پێنەدەن و بچنەدەرەوە لە کۆبوونەوەکە:
ئەمەی خوارەوە دەقی تەواوی هەردوو مادەکەیە کە لە رەشنووسی بودجەی ساڵی 2023 پەیوەندییان بە هەرێمی کوردستانەوە هەیە و دواین دوو مادە بوون لە نزیکەی 80 مادەی رەشنووسەکە پەسەندکران و بڕیارە لە ماوەی کەمی داهاتوو رادەستی سەرۆکایەتیی پەرلەمان بکرێن بۆ پەسەندکردنیان:
ماددەی 13:
یەکەم: شایستە داراییەکانی نێوان حکومەتی ناوەندی و حکومەتی هەرێمی کوردستان بۆ ساڵانی نێوان 2004 تاوەکو 2022 یەکلایی دەکرێتەوە، لەدوای وردبینیکردنی لەلایەن دیوانی چاودێری دارایی ناوەندیی بە هاوئاهەنگی لەگەڵ دیوانی چاودێریی دارایی لە هەرێمی کوردستان بە پشتبەستن بەو ماف و ئەرکانەی لە یاساکانی بودجەی فیدراڵیی تایبەت بە هەر ساڵێکی داراییدا هاتووە.
دووەم:
ا: حکومەتی هەرێمی کوردستان و وەزارەتی سامانە سرووشتییەکان لە هەرێمی کوردستان پابەند دەبێت بە رادەستکردنی نەوتی بەرهەمهێنراو لە کێڵگەکانی بە تێكڕای لانی کەم 400 هەزار بەرمیلی رۆژانە بە وەزارەتی نەوتی فیدراڵی یان ئەو پاڵاوگانەی وەزارەتی نەوت گرێبەستی لەگەڵ کردوون، بەو پێیە داهاتە کۆتاییەکان بگەڕێتەوە بۆ گەنجینەی فیدراڵی و ناردنی مانگانەی داتاکان و بڕەکانی نەوتی هەناردەکراو یان بەکارهێنراو لەنێوخۆ لەلایەن کێڵگەکانی هەرێمی کوردستان و نرخەکانی نەوتی خاو بۆ فەرمانگەی ژمێریاری لە وەزارەتی دارایی فیدراڵی بەمەبەستی جێگیرکردنی لە تۆمارەکان و دوای وردبینیکردنی لە وەزارەتی نەوتی فیدراڵی و دیوانی چاودێری دارایی فیدراڵی بەهاوئاهەنگی لەگەڵ دیوانی چاودێری لە هەرێمی کوردستان.
ب: حکومەتی هەرێمی کوردستان پابەند دەبێت بە رادەستکردنی داهاتە نانەوتییەکانی بە گەنجینەی دەوڵەت و بەپێی یاسای بەڕێوەبردنی دارایی فیدڕاڵیی، دیوانی چاودێریی دارایی فیدڕاڵیش بە هاوئاهەنگی لەگەڵ دیوانی چاودێری دارایی لە هەرێمی کوردستان هەڵبسێت بە وردبینکردن لەو داتایانەی پەیوەستە بەو داهاتانەوە.
ج: وەزارەتی دارایی فیدراڵی پابەند دەبێت بە پێدانی شایستە داراییەکانی مانگانەی هەرێمی کوردستان بەپێی حوکمەکانی ئەم یاسایە بەپێی خشتەی هاوپێچ، دوای ئەوەی هەرێمی کوردستان بڕگەکانی ئەلف و بێ جێبەجێ دەکات، دواتریش هاوئاهەنگی بکرێت لەگەڵ وەزارەتی دارایی و ئابووری لە هەرێمی کوردستان لە رێگەی هەڵسانی وەزارەتی دارایی لە هەرێمی کوردستان بە ناردنی بودجەی خەرجکراوی مانگانە بۆ فەرمانگەی ژمێریاری بۆ دانانی لە چوارچێوەی کۆی هەژمارەکانی مانگانە دەوڵەت، بەو پێیەی یەکلاییکردنەوەی ژمێرەیی تایبەت بە ماف و ئەرکە نەوتی و نانەوتییەکانی هەردوولا بکرێت، دوای وردبینیکردنی لەلایەن دیوانی چاودێریی فیدراڵی و بە هاوئاهەنگی لەگەڵ دیوانی چاودێری دارایی لە هەرێمی کوردستان لەسەر بنچینەی وەرزی و بەو پێیەی کە گەرەنتی ئاسانیی پێدان و یەکلاییکردنەوەی ئەو شایستانە بکات.
د: ئەو پارەیەی لەسەر حکومەتی هەرێمی کوردستان لە پارەکانی بانکی عێراقی بۆ بازرگانی (TBI)لەلای بانکە حکومی و تایبەتەکان یەکلایی دەکرێنەوە و وەزارەتی دارایی هەڵدەستێت بە بەقیستکردنی مانگانەیان کە لە پشکی هەرێمی کوردستان دەبڕدرێت و لە ساڵی دارایی 2023 دەستپێدەکات و بۆ پێنج ساڵ بەردەوام دەبێت.
ماددەی 14:
یەکەم: وەزارەتی دارایی فیدراڵی هەڵدەستێت بە دانانی داهاتەکانی نەوتی بەرهەمهێنراو لە کێڵگەکانی هەرێمی کوردستان لە هەژمارێکی بانکی لەلای بانکی ناوەندیی عێراق دەکرێتەوە، سەرجەم ئەو داهاتانەی لە هەناردەکردن و فرۆشتنی نەوتی خاو و بەرهەمەکانییەوە بەدەست دێت بەبێ لێبڕین بۆ هەر مەبەستێک بێت دادەنرێت، تاوەکو ئەو کاتەی وەزارەتی دارایی فیدڕاڵی دەسەڵاتی خەرجکردنیان دەداتە سەرۆکوەزیرانی هەرێمی کوردستان یان ئەو کەسەی کە لە شوێنی ئەو دەبێت، دەبێت ئەو هەژمارەش لەلایەن لیژنەی پسپۆڕان لە دیوانی چاودێری دارایی فیدڕاڵی و حکومەتی عێراق وردبینی بکرێت و سەرجەم هەژمارەکانی دیکەی هاوشێوەی دادەخرێن.
دووەم: دیوانی چاودێری دارایی فیدراڵی و وەزارەتی نەوتی فیدراڵی بە هاوئاهەنگی لەگەڵ دیوانی چاودێریی دارایی لە هەرێمی کوردستان و وەزارەتی سامانە سرووشتییەکان لە هەرێمی کوردستان هەڵدەستن بە وردبینیکردن و چاودێریکردنی ئەو هەژمارەی لە بڕگەی یەکەمدا هاتووە و ئەگەر ئەوە نەکرا، ئەوا لەگەڵ کۆمپانیایەکی نێودەوڵەتیی تایبەتمەند گرێبەست دەکرێت کە بەدەربێت لە رێنمای و رێوشوێنەکانی گرێبەستکردن و مافی دەبێت سەرجەم وردەکارییەکانی گرێبەستکردنەکان و بارکردن و ناکۆکییەکانی پەیوەندیدار بەو بابەتەوە هەبێت، لەگەڵ شایستەکانی ئەو کۆمپانیایانەی گرێبەستیان لەگەڵدا کراوە بۆ هەموو دەرهێنان و گواستنەوە هەناردەکردن، بەو پێیەی وەزارەتی دارایی و ئابووری لە هەرێمی کوردستان خشتەی بودجەی خەرجکراوی مانگانە بدات بە دیوانی چاودێریی دارایی فیدراڵی بۆ ئەوەی وردبینی تێدا بکات بە هاوئاهەنگی لەگەڵ دیوانی چاودێریی دارای لە هەرێمی کوردستان و ناردنی بۆ وەزارەتی دارایی فیدراڵی / فەرمانگەی ژمێریاریی بەمەبەستی پشتپێبەستنی لە چوارچێوەی ژمێرەکانی دەوڵەت.
سێیەم: وردبینی ئەو هەژمارە بانکییەی لە بڕگەی یەکەمدا هاتووە بە سەرجەم هاتوو و دەرچووەکانی لەلایەن ئەو کۆمپانیا نێودەوڵەتییەوە دەکرێت کە لە بڕگەی دووەم ئاماژەی بۆ کراوە و راپۆرتی خوولی تایبەت بەو بابەتە دەدرێت بە دیوانی چاودێریی دارایی فیدراڵی و دیوانی چاودێریی دارایی لە هەرێمی کوردستان.
چوارەم: وردبینی داتاکانی دارایی ساڵانە، نیوەساڵی، چارەکەساڵی، مانگانە دەکرێت و بەواژۆی وەزیری دارایی و ئابووری هەرێمی کوردستان و چاودێری ژمێرەی سەربەخۆ "کۆمپانیا نێودەوڵەتییەکە" و کۆپییەکی پشتپێبەستراوی دەدرێتە وەزارەتی دارایی فیدراڵی.
پێنجەم: لیژنەیەکی هاوبەش لەنێوان هەردوولا پێکدەهێنرێت ئەرکی پێداچوونەوەیەکی گشتگیرە بۆ ماوەکانی رابردوو لە هەرچییەک کە پەیوەندیی بە کەرتی نەوت و گازەوە لە هەرێمی کوردستان و پەیوەندییەکان لەنێوان نەوتی فیدراڵی و هەرێم پێکدەهێنرێت و دەرچوون بە تێڕوانینێک لەگەڵ دەستووردا بگونجێت بەمەبەستی یەکلاییکردنەوە بۆ قۆناخی رابردوو.
شەشەم: ئەوەی لە حوکمەکانی بڕگەکانی یەکەم و دووەم و سێیەم و چوارەم و پێنجەمی ئەم ماددەیەدا هاتووە لە رۆژی دەرچوونی ئەم یاسایە و تاوەکو پەسندکردنی یاسای نەوت و گاز جێبەجێدەکرێت.
حەوتەم: هەرێمی کوردستان پابەنددەکرێت بە پێدانی لیستی ژمارەی فەرمانبەرانی هەمیشەیی "مەدەنی و سەربازی" بە وەزارەتی دارایی فیدراڵی لەدوای وردبینیکردنی لەلایەن دیوانی چاودێریی فیدراڵییەوە و بە هاوئاهەنگی لەگەڵ دیوانی چاودێریی هەرێمی کوردستان، بەشێوەیەک بەپێی پلە و ناونیشانی کار بەپێی ژمارە بۆ دیاریکراوەکانی و بەپێی خشتەی هێزی کاری هاوپێچی ئەم یاسایە دەدات بە وەزارەتی دارایی فیدراڵی لە ماوەیەکدا 30-9-2023 تێنەپەڕێنێت.
هەشتەم: لە دۆخێکدا ئەگەر ناکۆکیی لە تێڕوانینەکان لەنێوان حکومەتی فیدراڵی و حکومەتی هەرێمی کوردستان هەبێت لەبارەی ماف و ئەرکەکان یان پابەندنەبوون بەوەی لە ماددەی 13 بڕگەکانی "یەکەم و دووەم" و ماددەی 14 بڕگەکانی "یەکەم، دووەم، سێیەم، چوارەم، پێنجەم، شەشەم، حەوتەم." هاتووە ماوەی 15 رۆژ دەدرێت بۆ چارەسەرکردنی ناکۆکییەکە، دوای ئەوە رەوانەکردنی شایستە داراییەکانی هەرێمی کوردستان نانێردرێت و کار بەپێی بڕیاری دادگەی باڵای فیدراڵیی بەرکار دەکرێت.
نۆیەم: حکومەتی هەرێمی کوردستان پابەند دەبێت بە پێدانی لەپێشترێتی بە خەرجکردنی شایستەکانی مووچەی فەرمانبەرانی هەرێمی کوردستان و خانەنشینان، لەگەڵ پابەندبوون بە خەرجکردنی شایستەکانی دارایی پارێزگاکان بەپێی پێوەرە پشتپێبەستراوەکان لەم یاسایە و دادپەروەری و بێ جیاکاری، بەپێچەوانەوە حکومەتی فیدراڵی هەڵدەستێت بە بڕینی پشکی پارێزگای ناڕازی بەپێی ئەم یاسایە دەبڕدرێت و راستەخۆ رادەستی پارێزگا ناڕازییەکە دەکرێت.
دەیەم: حکومەتی فیدراڵی و حکومەتی هەرێمی کوردستان پابەند دەبن بە راگرتنی دەرهێنانی نەوت لە کێڵگەکانی کەرکووک و نەینەوا کە ئێستا لەلایەن حکومەتی هەرێمی کوردستانەوە دەردەهێنرێت.
یانزەیەم: حکومەتی فیدراڵی پابەند دەبێت بە بەشداریکردن لەگەڵ حکومەتی هەرێمی کوردستان بە بەڕێوەبردنی دەروازە سنوورییەکان لە هەرێمی کوردستان.
دوانزەیەم: پێویستە لەسەر حکومەتی هەرێمی کوردستان لە پشکی خۆی بڕەپارەیەک کە لە رێژەی 10٪ کەمتر نەبێت، مانگانە بخاتە سەر مووچەی هەر فەرمانبەرێک، جگە لە تەواوی مووچەکەی بۆ قەرەبووکردنەوەی پاشکەوتی ناچاری کە لە ساڵانی رابردوودا بڕدراوە، بەردەوامیش دەبێت لەسەر دانەوەی ئەو رێژەیە تاوەکو تەواوی لێبڕینە داواکراوەکان دەدرێتەوە.
|
ئابووری
|
https://www.rudaw.net/sorani/business/26052023
|
ئەندامێکی لیژنەی دارایی پەرلەمانی عێراق دەڵێت، هیچ شتێک لەبارەی پشکی هەرێمی کوردستان لە پڕۆژەیاسای بودجەدا نەگەیشتووەتە لیژنەیەکەیان.
نەرمین مەعروف، ئەندامی لیژنەی دارایی پەرلەمانی عێراق بە تۆڕی میدیایی رووداوی راگەیاند، "رۆژی سێشەممە لیژنەی دارایی پەرلەمانی عێراق کۆنەبووەوە. هێشتا دیار نییە رۆژی چوارشەممەش لیژنەی دارایی کۆدەبێتەوە یان نا."
سەبارەت بە رێککەوتن لەسەر پشکی هەرێمی کوردستان لە پرۆژەیاسای بودجەدا، ئەندامەکەی لیژنەی دارایی پەرلەمانی عێراق گوتی، "تا ئێستا بە فەرمی هیچ شتێک نەگەیشتووەتە لیژنەی دارایی پەرلەمانی عێراق لەبارەی پشکی هەرێمی کوردستان."
پڕۆژەیاسای بودجەى گشتیى عێراق بۆ سێ ساڵە، قەبارەکەی زیاتر لە 199 تریلیۆن دینارە کە زیاتر لە 16 تریلیۆن دینارى پشکى هەرێمى کوردستانە.
ئەوە لە کاتێکدایە، خەلیل دۆسکی، ئەندامی لیژنەی دارایی پەرلەمانی عێراق رۆژی سێشەممە 6-6-2023 بە تۆڕی میدیایی رووداوی راگەیاند، "ھەر خاڵێك لە بودجەدا دژایەتیکردنی قەوارەی دەستووری ھەرێمی کوردستانی تێدابێت یان دژی مافی ھەرێمی کوردستان بێت، دەنگی پێ نادەین و رازی نابین؛ ھەر ئەمەش وای کردووە پەسندکردنی بودجە تائێستا دوا بکەوێت."
25ى ئایارى 2023 لیژنەى دارایی پەرلەمانى عێراق، گۆڕانکارى لە مادەکانى 13 و 14ى پڕۆژەیاساى بودجەى گشتى کرد کە تایبەتن بە پشکى هەرێمى کوردستان، بەشێوەیەک کە پابەندبوونى زیاتر لەسەر هەرێمى کوردستان دانراون لەبارەى رادەستکردنى نەوت و چۆنییەتى مامەڵەکردن بە داهاتەکەى و پاشەکەوتى مووچەى فەرمانبەران.
خەلیل دۆسکی گوتیشی، "ئاشکرایە هەندێک خاڵ زیاد کراون لەسەر پشکی ھەرێمی کوردستان و لە بەرژەوەندیی ھەرێمی کوردستان نەبوون؛ داوامان کرد بگۆڕدرێن و چارەسەر کران."
رۆژی 6ى حوزەیرانى 2023، پەرلەمانى عێراق خشتەى کارى کۆبوونەوەى 8ى حوزەیرانى بڵاوکردەوە کە تایبەتە بە دەنگدان لەسەر پڕۆژەیاساى بودجەى گشتى.
بەگوێرەى خشتەکە، کۆبوونەوەى پەرلەمانى عێراق بۆ دەنگدان لەسەر پڕۆژەیاسای بودجەى گشتى کاژێر یەکى دوای نیوەڕۆی رۆژی پێنجشەممە دەبێت.
|
ئابووری
|
https://www.rudaw.net/sorani/business/070620232
|
دەوڵەمەندترین پیاوی جیهان لە یەک رۆژدا 11 ملیار دۆلاری لەدەستدا دوای ئەوەی نرخی پشکەکانی کۆمپانیاکەی لە بازاڕەکانی ئەوروپا بە رێژەی 5٪ دابەزی.
بێرنارد ئارنوو، بەڕێوەبەری جێبەجێکاری کۆمپانیای لۆکژەری فەرەنسی LVMH لەگەڵ دابەزینی بەهای پشکەکانی کۆمپانیاکەی لە ئەوروپا لەماوەی یەک رۆژدا بڕی 11 ملیار و 200 ملیۆن دۆلاری لەدەستدا، ئەمەش دوای ئەوەی ترس لەنێو وەبەرهێنەران دروستبوو لەوەی سستبوونەوەی ئابووریی ئەمریکا خواست لەسەر کاڵای ئاست بەرز کەمبکاتەوە.
سەرمایەدارە فەرەنسییەکە کە خاوەنی هەریەک لە براندەکانی Louis Vuitton, Tiffany و Co هەروەها Christian Diorـە، 5 مانگی یەکەمی 2023ـی بەبێ کێشە بەڕێکرد و سەرمایەکەی زۆر زیادی کرد.
لە ساڵی رابردووەوە بەهای پشکەکانی کۆمپانیا لۆکژەرییەکانی ئەوروپا وەکو کۆمپانیاکەی بێرنارد ئارنوو سەرەڕای بەرزی و نزمییە ئابوورییەکان رووی لە بەرزبوونەوە بوو، بەڵام ئەم هەفتەیە پێچەوانە بووەوە دوای ئەوەی رۆژی سێشەممە بازاڕی لۆکژەری لە ئەوروپا 30 ملیار دۆلاری لەدەستدا و کۆمپانیای LVMHـش 5٪ـی بەهای پشکەکانی لەدەستدا.
سەڕەڕای لەدەستدانی زیاتر لە 11 ملیار دۆلار، ئەم زەرەر و زیانە سەرمایەدارە فەرەنسییەکەی لە پلەی یەکەمی دەوڵەمەندترینەکانی جیهان نەهێنایە خوارەوە. بێرنارد بە جیاوازیێکی کەم لە پێش ئیلۆن مەسکی خاوەنی تێسلایە.
سەرەڕای زیانەکان، هێشتا سەرمایەدارە تەمەن 74 ساڵییەکە خاوەنی 192 ملیار دۆلارە و بە 12 ملیار دۆلار لە پێش ئیلۆن مەسکی خاوەن 180 ملیار دۆلارە.
بەڵام ئەمە مانای ئەوە نییە ئارنوو بە ئاسوودەیی لێی پاڵ بکەوێت، چونکە ئیلۆن مەسکیش لە بەرزی و نزمیێکی هاوشێوەدا لە 2022 پلەی یەکەمی دەوڵەمەندترینەکانی جیهانی لەدەستدا دوای ئەوەی پشکەکانی کۆمپانیای تێسلا دابەزین.
|
ئابووری
|
https://www.rudaw.net/sorani/business/240520232
|
شاندى پارتى دیموکراتى کوردستان پێشنیازێک لەبارەى دانەوەى پاشەکەوتى مووچە دەداتە هاوپەیمانیى چوارچێوەى هاوئاهەنگى، لە پێشنیازەکەدا داوای قەرزی درێژخایەنی لە حکومەتی عێراق کردووە بۆ دانەوەی پاشەکەوتەکە.
بەگوێرەى زانیارییەکانى تۆڕى میدیایی رووداو، شاندى دانوستاندنکارى پارتى دیموکراتى کوردستان پێشنیازى بۆ هاوپەیمانیى چوارچێوەى هاوئاهەنگى کردووە حکومەتى فیدراڵى عێراق پارەى 10%ـى پاشەکەوتى مووچەى فەرمانبەران لە رێگەى قەرزى درێژخایەن بداتە هەرێمى کوردستان تاوەکو ئەو پاشەکەوتەى پێ بداتەوە.
رۆژی 7ـى حوزەیرانى 2023، ئیبراهیم میرانی، ئەندامى پەرلەمانى عێراق لە فراکسیۆنى پارتى دیموکراتى کوردستان بە تۆڕى میدیایی رووداوى راگەیاند: ئەو پێشنیازەى پارتى هێشتا لە لێکۆڵینەوە و دانوستاندایە و یەکلا نەبووەتەوە.
ئیبراهیم میرانی گوتى: "ئەگەر رێککەوتن لەبارەى ئەو پێشنیازەوە بکرێت، وردەکارییەکەى و چۆنێتیی تەرخانکردنى پارەکەى، لەنێو لیژنەى دارایی پەرلەمانى عێراق گەڵاڵە دەکرێت".
حکومەتى هەرێمى کوردستان نزیکەى 18 تریلیۆن دینارى پاشەکەوتى مووچەى فەرمانبەرانى قەرزدارە، کە لەدواى ساڵى 2014 لەسەرى کەڵەکەبووە.
بەگوێرەى یەکێک لە گۆڕانکارییەکانى پشکى هەرێمى کوردستان لە پڕۆژەیاساى بودجەى گشتیى عێراق، دەبێت حکومەتى هەرێمى کوردستان مانگانە 10%ـى مووچەی پاشەکەوتکراوی مووچەخۆرەکانی بداتەوە، کە مانگانە تێکڕاى پارەى پێویست بۆ ئەو قەرەبووکردنەوەیەى فەرمانبەران زیاتر لە 100 ملیار دینارە.
پێشنیازەکەى شاندى دانوستاندنکارى پارتى لەکاتێکدایە بڕیارە 8ـى حوزەیرانى 2023، پەرلەمانى عێراق کۆببێتەوە بۆ دەنگدان لەبارەى پڕۆژەیاساى بودجەى گشتى.
|
ئابووری
|
https://www.rudaw.net/sorani/business/070620238
|
گوتەبێژی حکومەتی عێراق رایدەگەیێنێت، "بە دڵنیاییەوە" بابەتی هەناردەکردنەوەی نەوت لە لایەن هەرێمی کوردستانەوە لە کارە لەپێشینەکانی حکومەتی ناوەندییە.
باسم عەوادی لە ئەمریکاوە قسەی بۆ دیار کوردە، پەیامنێری رووداو لە واشنتن کرد، گوتی: "لەوەش زیاتر، پتەوکردنی پەیوەندییەکانیش لەنێوان حکومەتی ناوەندی لە بەغدا و حکومەتی هەرێمی کوردستان بە هەمان شێوە کاری لەپێشینەیە. سەقامگیریی هەرێمی کوردستان سەقامگیریی عێراق و بەغدایە و بەپێچەوانەشەوە."
وەکو عەوادی باسی دەکات، گەشەسەندنی هەرێمی کوردستان "رەنگدانەوەی ئەرێنی دەبێت" لەسەر تەواوی پارێزگاکانی عێراق و "دڵنیابوونی هاووڵاتییان لە هەرێمی کوردستان و وەرگرتنی مووچەکانیان بە بەردەوامی، بە هەمان شێوە سەقامگیری بەدوای خۆیدا دەهێنێت و حکومەتی عێراقیش بەدوای ئەو سەقامگیرییەدا دەگەڕێت."
15ـی ئەم مانگە جۆ بایدن، سەرۆکی ئەمریکا لە کۆشکی سپی پێشوازی لە محەممەد شیاع سوودانی کرد و کۆبوونەوە، لە کۆبوونەوەکەدا، ئەوەی پەیوەندی بە هەرێمی کوردستانەوە هەبوو، باسی پرسی چارەسەرکردنی کێشەکانی هەولێر و بەغدا، هەناردەکردنەوەی نەوت، پێدانی مووچە و هەڵبژاردن کرا.
باسم عەوادی دەڵێت، سەرۆکی ئەمریکا، وەزیرانی دەرەوە و بەرگری پێزانینیان هەبوو بۆ ئەو سەقامگیرییەی سوودانی لە ساڵێک و نیوی رابردوودا هەوڵی بۆ داوە کە ئەو ماوەیە بووە عێراق زۆرترین سەقامگیری بەدیکردووە.
دۆخی جیۆسیاسیی ناوچەکە، لێکەوتەکانی شەڕ لەدوای 7ی ئۆکتۆبەر و رەوشی نێوخۆیی عێراق بەشێکی دیکەی تەوەری گفتوگۆکانی بایدن و سوودانی بوون.
لەسەر بڕیاری دادگەی نێوبژیوانیی پاریس، لە مانگی ئاداری ساڵی 2023وە هەناردەکردنی نەوتی هەرێمی کوردستان لە رێگەی بەندەری جەیهانەوە راگیراوە.
گوتەبێژی حکومەتی عێراق رایگەیاند، "هەناردەکردنی نەوت پرسێکی زۆر گرنگە لە بودجەی 2023 و هەناردەی 400 بۆ 500 هەزار بەرمیل نەوتی هەرێمی کوردستان دەبوو بێتە نێو بودجە. بۆیە چارەسەری کێشەی هەناردەی نەوتی هەرێمی کوردستان پرسێکی سەرەکییە و پەیوەستە بە سامان و بودجەی عێراق. حکومەتی عێراقیش هەوڵدەدات لە رێگەی گفتوگۆوە لەگەڵ هەرێم چارەسەری بکات لە رێگەی شاندەکانەوە کە دێن و دەچن و بەشێکیان رادەگەیێندرێن و بەشێکیشیان راناگەیێندرێن و لەگەڵ راوێژکاران کۆدەبنەوە."
باسم عەوادی دەڵێت، سەرۆکی ئەمریکا، وەزیرانی دەرەوە و بەرگری پێزانینیان هەبوو بۆ ئەو سەقامگیرییەی سوودانی لە ساڵێک و نیوی رابردوودا هەوڵی بۆ داوە کە ئەو ماوەیە بووە عێراق زۆرترین سەقامگیری بەدیکردووە.
دۆخی جیۆسیاسیی ناوچەکە، لێکەوتەکانی شەڕ لەدوای 7ی ئۆکتۆبەر و رەوشی نێوخۆیی عێراق بەشێکی دیکەی تەوەری گفتوگۆکانی بایدن و سوودانی بوون.
لەسەر بڕیاری دادگەی نێوبژیوانیی پاریس، لە مانگی ئاداری ساڵی 2023وە هەناردەکردنی نەوتی هەرێمی کوردستان لە رێگەی بەندەری جەیهانەوە راگیراوە.
گوتەبێژی حکومەتی عێراق رایگەیاند، "هەناردەکردنی نەوت پرسێکی زۆر گرنگە لە بودجەی 2023 و هەناردەی 400 بۆ 500 هەزار بەرمیل نەوتی هەرێمی کوردستان دەبوو بێتە نێو بودجە. بۆیە چارەسەری کێشەی هەناردەی نەوتی هەرێمی کوردستان پرسێکی سەرەکییە و پەیوەستە بە سامان و بودجەی عێراق. حکومەتی عێراقیش هەوڵدەدات لە رێگەی گفتوگۆوە لەگەڵ هەرێم چارەسەری بکات لە رێگەی شاندەکانەوە کە دێن و دەچن و بەشێکیان رادەگەیێندرێن و بەشێکیشیان راناگەیێندرێن و لەگەڵ راوێژکاران کۆدەبنەوە."
دەقی هەڤپەیڤینی رووداو لەگەڵ گوتەبێژی حکومەتی عێراق
رووداو: دەتوانیت پێمان بڵێی ئەو بابەتە سەرەکییانە چی بوون لە نووسینگەی سەرۆک لەگەڵ لایەنی ئەمریکی باستان کردن؟
باسم عەواد: زۆر سوپاس. پێم وایە ئەو بابەتە گرنگانەی لە کۆبوونەوەی سەرۆک بایدن لەگەڵ سەرۆکوەزیرانی عێراق باسکران، دۆخی جیۆسیاسی و دۆخی هەرێمیی ناوچەکە بوون، لە نێویاندا لێکەوتەکانی دوای 7ی ئۆکتۆبەر کە خۆشتان ئاگادارن. دواتر باس لە چەند خاڵێکی دۆخی نێوخۆیی عێراق کرا کە پەیوەندییان بە سەقامگیریی عێراقەوە هەیە. هەروەها پەیوەندی لەگەڵ هەرێمی کوردستان و دۆخی عێراق بەگشتی تاوتوێکران. بایدن و وەزیری دەرەوە و ئۆستن ستاییشیان هەبوو بۆ ئەو سەقامگیرییەی بەڕێز سەرۆکوەزیرانی عێراق لە ساڵ و نیوی رابردوودا کاری لەسەرکردووە کە باشترین ساڵ بوو لە رووی ئاساییش و سەقامگیرییەوە. بابەتی وزەش گرنگە..
رووداو: دەمەوێت لە بارەی بابەتی نەوت و وزە پرسیارێک بکەم. سەرۆک بایدن و سەرۆکوەزیران سوودانی هاوڕابوون لەسەر دەستپێکردنەوەی هەناردەی نەوتی هەرێمی کوردستان لە رێگەی بۆریی نەوتی عێراق و تورکیاوە. هەڵوێستی حکومەتی عێراق چییە لەسەر ئەوە؟ ئایا دەست بە هەناردەکە دەکەنەوە؟
باسم عەوادی: بێگومان بابەتی هەناردەکردنەوەی نەوت لە لایەن هەرێمی کوردستانەوە، بابەتێکە کە لای حکومەتی ناوەندی گرنگیی لەپێشینەی هەیە. هەروەها رێکخستنی پەیوەندیی نێوان حکومەتی ناوەندی لە بەغدا و حکومەتی هەرێمی کوردستانیش گرنگیی لەپێشینەی هەیە، چونکە سەقامگیریی هەرێمی کوردستان بە واتای سەقامگیریی عێراق و بەغدا دێت، پێچەوانەکەشی راستە. سەقامگیریی نێوەڕاست و باشوور بە واتەی سەقامگیریی هەرێمی کوردستان دێت. بێگومان گەشەی هەرێمی کوردستان رەنگدانەوەی ئەرێنی دەبێت لەسەر گەشەی تەواوی پارێزگاکانی عێراق، لەوانەش لە رووی ئاڵوگۆڕی بازرگانییەوە. هەروەها سەقامگیریی هاووڵاتییان لە هەرێمی کوردستان و وەرگرتنی مووچەیان بە شێوەیەکی بەردەوام، سەقامگیری بەرهەمدێنێت. حکومەتی عێراقیش بەدوای ئەو سەقامگیرییەدا دەگەڕێت؛ بۆیە پرسی هەناردەکردنەوەی نەوت زۆر گرنگە. لە بودجەی ساڵی 2023ـدا، پێویست بوو داهاتی نزیکەی 400 هەزار بۆ نیو ملیۆن بەرمیل نەوتی رۆژانە بخرێتە سەر بودجە. بۆیە چارەسەرکردنی پرسی هەناردەکردنەوەی نەوتی هەرێمی کوردستان پرسێکی سەرەکییە، چونکە پەیوەندی بە داهات و بودجەی وڵاتەوە هەیە. حکومەتی عێراقیش هەوڵی باش دەدات لە رێگەی گفتوگۆکردن لەگەڵ هەرێمی کوردستان، لەگەڵ ئەو شاندانەی لە هەرێمی کوردستانەوە سەردانی ئێمەیان کرد و ئەو شاندانەشی لە بەغداوە چوون، هەندێ شاند ئاشکراکران و هەندێکیان ئاشکرانەکران، لەگەڵ راوێژکاران دادەنیشتن و بەو ئاراستەیە دانوستاندنیان دەکرد. دووبارە جەخت دەکەمەوە کە هیچ ململانێیەک لە نێوان بەغدا و هەرێمی کوردستاندا نییە. با دووپاتی بکەمەوە بۆ ئێوە و هاووڵاتییانی هەرێمی کوردستان، حکومەتی عێراق لەسەر بنەمای ناکۆکی سیاسی لەسەر بابەتی نەوت و مووچەی فەرمانبەرانی هەرێمی کوردستان مامەڵە ناکات. ئەمە خزمەتی بەغدا و هەرێمیش ناکات. بەڵام هەندێ پرسی دەستووری هەن؛ هەندێ بڕیاری دادگەی فیدراڵی هەن. هەندێ پرسی دەستووری یان دارایی پێویستیان بە کاتە بۆ ئەوەی لەنێوان هەولێر و بەغدا چارەسەر بکرێن، بۆیە هەر کە گەیشتینە رێکارە دەستووری و یاساییەکان کە لەگەڵ بڕیارەکانی دادگەی فیدراڵی، یاساکانی پەرلەمان و بودجەی فیدراڵی بگونجێن، ئەوا بێگومان دەگەینە چارەسەر. بڕوام وایە حکومەتی بەغدا زۆر کراوەیە.
رووداو: گەشبینی لەبارەی دەستپێکردنەوەی هەناردەی نەوت؟
باسم عەواد: ئێمە زۆر گەشبینین. پێویستە دووپاتی بکەمەوە کە لەگەڵ چارەسەربوونی پرسەکە، پێویستە لەسەر کۆمپانیا نەوتییەکان کە لەمەودوا مامەڵە لەگەڵ حکومەتی فیدراڵییدا دەکەن کە پێشتر مامەڵەیان لەگەڵ حکومەتی هەرێمی کوردستان دەکرد، ئێستا دەبێت بڕۆن مامەڵە لەگەڵ وەزارەتی نەوتی عێراق و کۆمپانیای سۆمۆدا بکەن؛ بێگومان لەبەر ئەوەش یاسا و نرخی دیاریکراو بۆ نەوت دادەنرێت؛ نرخ بۆ کۆمپانیاکان دادەنرێت؛ نرخ بۆ نەوتی هەناردەکراو لە رێگەی بۆریی نەوتی تورکیاوە دادەنرێت کە ئەمانەش هەموویان پێویستیان بە یاسادانان و لێکتێگەیشتن هەیە بۆ ئەوەی بگەینە بڕیاری کۆتایی، بەڵام بەوپەڕی دڵنیاییەوە، حکومەتی فیدراڵی سوورە لەسەر چارەسەرکردنی ئەم دۆسیەیە بەو شێوە راستەی کە رەنگدانەوەی ئەرێنی بۆ حکومەتی هەرێمی کوردستان و حکومەتی فیدراڵی لە بەغدا دەبێت.
رووداو: پرسیاری کۆتاییم؛ بەشێکی ئەم شاندە پەیوەندیی بە ئابوورییەوە هەیە. ئێوە دیدارتان لەگەڵ کۆمپانیا ئەمریکییەکان دەبێت، لەگەڵ ژووری بازرگانیی ئەمریکاش کۆبوونەوە. چۆن لە هەرێمی کوردستان دەڕوانن، وەک بەشێک لەم ئابوورییە خۆشگوزەرانەی کە دەتانەوێت بۆ عێراق بەدیبهێنن؟
باسم عەوادی: بێگومان وەبەرهێنەران و کۆمپانیاکانی کەرتی تایبەتی هەرێمی کوردستان ئامادەییان لە عێراق هەیە؛ کۆمپانیاکانی کەرتی تایبەت و وەبەرهێنەرانی کورد لە بەغدا و باشوور هاوبەشی و وەبەرهێنانی گەورەیان هەیە؛ هەروەها گرێبەستی گەورە بە کۆمپانیاکانی کەرتی تایبەتی هەرێمی کوردستان لە بواری نەوت و کارەبا لە نێوەڕاست و باشوور دراوە، واتە حکومەتی عێراق جیاوازای ناکات لە نێوان وەبەرهێنەران و کۆمپانیاکانی کەرتی تایبەت، چی لە هەرێم بن یان لە بەغدا. پێویستە بە شێوەیەکی یەکسان دەرفەت بە هەموویان بدرێت و گرێبەست لەگەڵ حکومەتی فیدراڵی واژۆ بکەن. بڕیاری ئەم دواییەش کە حکومەتی عێراق دەریکرد بۆ پێدانی گەرەنتی و دڵنیایی سەروەری بە کەرتی تایبەتی عێراقی دوای رێکخستنەوەی قەرزە دەرەکییەکانی عێراق، کەرتی تایبەتی هەرێمی کوردستانیش دەگرێتەوە. پێمان وایە ئەمە هەنگاوێکی گەورەیە و یەکەم جارە حکومەتی عێراق رەچاوی تەوای کەرتی تایبەتی عێراق دەکات و دڵنیایی و گەرەنتیی سەروەریی پێدەدات کاتێک کە گرێبەست لەگەڵ وڵاتێک یان کۆمپانیایەکی دەرەکی واژۆ دەکات.
رووداو: دەتوانیت پێمان بڵێی ئەو بابەتە سەرەکییانە چی بوون لە نووسینگەی سەرۆک لەگەڵ لایەنی ئەمریکی باستان کردن؟
باسم عەواد: زۆر سوپاس. پێم وایە ئەو بابەتە گرنگانەی لە کۆبوونەوەی سەرۆک بایدن لەگەڵ سەرۆکوەزیرانی عێراق باسکران، دۆخی جیۆسیاسی و دۆخی هەرێمیی ناوچەکە بوون، لە نێویاندا لێکەوتەکانی دوای 7ی ئۆکتۆبەر کە خۆشتان ئاگادارن. دواتر باس لە چەند خاڵێکی دۆخی نێوخۆیی عێراق کرا کە پەیوەندییان بە سەقامگیریی عێراقەوە هەیە. هەروەها پەیوەندی لەگەڵ هەرێمی کوردستان و دۆخی عێراق بەگشتی تاوتوێکران. بایدن و وەزیری دەرەوە و ئۆستن ستاییشیان هەبوو بۆ ئەو سەقامگیرییەی بەڕێز سەرۆکوەزیرانی عێراق لە ساڵ و نیوی رابردوودا کاری لەسەرکردووە کە باشترین ساڵ بوو لە رووی ئاساییش و سەقامگیرییەوە. بابەتی وزەش گرنگە..
رووداو: دەمەوێت لە بارەی بابەتی نەوت و وزە پرسیارێک بکەم. سەرۆک بایدن و سەرۆکوەزیران سوودانی هاوڕابوون لەسەر دەستپێکردنەوەی هەناردەی نەوتی هەرێمی کوردستان لە رێگەی بۆریی نەوتی عێراق و تورکیاوە. هەڵوێستی حکومەتی عێراق چییە لەسەر ئەوە؟ ئایا دەست بە هەناردەکە دەکەنەوە؟
باسم عەوادی: بێگومان بابەتی هەناردەکردنەوەی نەوت لە لایەن هەرێمی کوردستانەوە، بابەتێکە کە لای حکومەتی ناوەندی گرنگیی لەپێشینەی هەیە. هەروەها رێکخستنی پەیوەندیی نێوان حکومەتی ناوەندی لە بەغدا و حکومەتی هەرێمی کوردستانیش گرنگیی لەپێشینەی هەیە، چونکە سەقامگیریی هەرێمی کوردستان بە واتای سەقامگیریی عێراق و بەغدا دێت، پێچەوانەکەشی راستە. سەقامگیریی نێوەڕاست و باشوور بە واتەی سەقامگیریی هەرێمی کوردستان دێت. بێگومان گەشەی هەرێمی کوردستان رەنگدانەوەی ئەرێنی دەبێت لەسەر گەشەی تەواوی پارێزگاکانی عێراق، لەوانەش لە رووی ئاڵوگۆڕی بازرگانییەوە. هەروەها سەقامگیریی هاووڵاتییان لە هەرێمی کوردستان و وەرگرتنی مووچەیان بە شێوەیەکی بەردەوام، سەقامگیری بەرهەمدێنێت. حکومەتی عێراقیش بەدوای ئەو سەقامگیرییەدا دەگەڕێت؛ بۆیە پرسی هەناردەکردنەوەی نەوت زۆر گرنگە. لە بودجەی ساڵی 2023ـدا، پێویست بوو داهاتی نزیکەی 400 هەزار بۆ نیو ملیۆن بەرمیل نەوتی رۆژانە بخرێتە سەر بودجە. بۆیە چارەسەرکردنی پرسی هەناردەکردنەوەی نەوتی هەرێمی کوردستان پرسێکی سەرەکییە، چونکە پەیوەندی بە داهات و بودجەی وڵاتەوە هەیە. حکومەتی عێراقیش هەوڵی باش دەدات لە رێگەی گفتوگۆکردن لەگەڵ هەرێمی کوردستان، لەگەڵ ئەو شاندانەی لە هەرێمی کوردستانەوە سەردانی ئێمەیان کرد و ئەو شاندانەشی لە بەغداوە چوون، هەندێ شاند ئاشکراکران و هەندێکیان ئاشکرانەکران، لەگەڵ راوێژکاران دادەنیشتن و بەو ئاراستەیە دانوستاندنیان دەکرد. دووبارە جەخت دەکەمەوە کە هیچ ململانێیەک لە نێوان بەغدا و هەرێمی کوردستاندا نییە. با دووپاتی بکەمەوە بۆ ئێوە و هاووڵاتییانی هەرێمی کوردستان، حکومەتی عێراق لەسەر بنەمای ناکۆکی سیاسی لەسەر بابەتی نەوت و مووچەی فەرمانبەرانی هەرێمی کوردستان مامەڵە ناکات. ئەمە خزمەتی بەغدا و هەرێمیش ناکات. بەڵام هەندێ پرسی دەستووری هەن؛ هەندێ بڕیاری دادگەی فیدراڵی هەن. هەندێ پرسی دەستووری یان دارایی پێویستیان بە کاتە بۆ ئەوەی لەنێوان هەولێر و بەغدا چارەسەر بکرێن، بۆیە هەر کە گەیشتینە رێکارە دەستووری و یاساییەکان کە لەگەڵ بڕیارەکانی دادگەی فیدراڵی، یاساکانی پەرلەمان و بودجەی فیدراڵی بگونجێن، ئەوا بێگومان دەگەینە چارەسەر. بڕوام وایە حکومەتی بەغدا زۆر کراوەیە.
رووداو: گەشبینی لەبارەی دەستپێکردنەوەی هەناردەی نەوت؟
باسم عەواد: ئێمە زۆر گەشبینین. پێویستە دووپاتی بکەمەوە کە لەگەڵ چارەسەربوونی پرسەکە، پێویستە لەسەر کۆمپانیا نەوتییەکان کە لەمەودوا مامەڵە لەگەڵ حکومەتی فیدراڵییدا دەکەن کە پێشتر مامەڵەیان لەگەڵ حکومەتی هەرێمی کوردستان دەکرد، ئێستا دەبێت بڕۆن مامەڵە لەگەڵ وەزارەتی نەوتی عێراق و کۆمپانیای سۆمۆدا بکەن؛ بێگومان لەبەر ئەوەش یاسا و نرخی دیاریکراو بۆ نەوت دادەنرێت؛ نرخ بۆ کۆمپانیاکان دادەنرێت؛ نرخ بۆ نەوتی هەناردەکراو لە رێگەی بۆریی نەوتی تورکیاوە دادەنرێت کە ئەمانەش هەموویان پێویستیان بە یاسادانان و لێکتێگەیشتن هەیە بۆ ئەوەی بگەینە بڕیاری کۆتایی، بەڵام بەوپەڕی دڵنیاییەوە، حکومەتی فیدراڵی سوورە لەسەر چارەسەرکردنی ئەم دۆسیەیە بەو شێوە راستەی کە رەنگدانەوەی ئەرێنی بۆ حکومەتی هەرێمی کوردستان و حکومەتی فیدراڵی لە بەغدا دەبێت.
رووداو: پرسیاری کۆتاییم؛ بەشێکی ئەم شاندە پەیوەندیی بە ئابوورییەوە هەیە. ئێوە دیدارتان لەگەڵ کۆمپانیا ئەمریکییەکان دەبێت، لەگەڵ ژووری بازرگانیی ئەمریکاش کۆبوونەوە. چۆن لە هەرێمی کوردستان دەڕوانن، وەک بەشێک لەم ئابوورییە خۆشگوزەرانەی کە دەتانەوێت بۆ عێراق بەدیبهێنن؟
باسم عەوادی: بێگومان وەبەرهێنەران و کۆمپانیاکانی کەرتی تایبەتی هەرێمی کوردستان ئامادەییان لە عێراق هەیە؛ کۆمپانیاکانی کەرتی تایبەت و وەبەرهێنەرانی کورد لە بەغدا و باشوور هاوبەشی و وەبەرهێنانی گەورەیان هەیە؛ هەروەها گرێبەستی گەورە بە کۆمپانیاکانی کەرتی تایبەتی هەرێمی کوردستان لە بواری نەوت و کارەبا لە نێوەڕاست و باشوور دراوە، واتە حکومەتی عێراق جیاوازای ناکات لە نێوان وەبەرهێنەران و کۆمپانیاکانی کەرتی تایبەت، چی لە هەرێم بن یان لە بەغدا. پێویستە بە شێوەیەکی یەکسان دەرفەت بە هەموویان بدرێت و گرێبەست لەگەڵ حکومەتی فیدراڵی واژۆ بکەن. بڕیاری ئەم دواییەش کە حکومەتی عێراق دەریکرد بۆ پێدانی گەرەنتی و دڵنیایی سەروەری بە کەرتی تایبەتی عێراقی دوای رێکخستنەوەی قەرزە دەرەکییەکانی عێراق، کەرتی تایبەتی هەرێمی کوردستانیش دەگرێتەوە. پێمان وایە ئەمە هەنگاوێکی گەورەیە و یەکەم جارە حکومەتی عێراق رەچاوی تەوای کەرتی تایبەتی عێراق دەکات و دڵنیایی و گەرەنتیی سەروەریی پێدەدات کاتێک کە گرێبەست لەگەڵ وڵاتێک یان کۆمپانیایەکی دەرەکی واژۆ دەکات.
|
ئابووری
|
https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/1604202421
|
کۆمەڵەی پیشەسازیی نەوتی کوردستان لە کاردانەوەیەکدا بەرامبەر لێدوانەکانی وەزیری وزەی تورکیا کە رایگەیاندبوو، دەست بە هەناردەکردنەوەی نەوت لە رێگەی بۆرییەوە دەکەنەوە، داوا دەکات، شێوازی وەرگرتنی شایستە داراییەکانیان دیاری بکرێت.
کۆمەڵەی پیشەسازیی نەوتی کوردستان کە بە ئەپیکۆر ناسراوە لە راگەیێندراوەکەیدا پێشوازی لە هەوڵەکان بۆ کردنەوەی بۆریی نەوتی عێراق - تورکیا بۆ هەناردەکردنەوەی نەوتی کوردستان دەکات و دەڵێت، کردنەوەی ئەو بۆرییە هەنگاوێکی گرنگە بۆ هەناردەکردنەوەی نەوتی بەرهەمهێندراو لە هەرێمی کوردستان بۆ بازاڕە جیهانییەکان.
رۆژی دووشەممە، 2-10-2023، وەزیری وزەی تورکیا لە میانی بەشداریکردنی لە کۆنفرانس و پێشانگەی نەوتی ئەبوزەبی لە ئیمارات رایگەیاند، هەموو ئامادەکارییەکان تەواوبوون و ئەم هەفتەیە دەست بە هەناردەکردنەوەی نەوتی کوردستان لە رێگەی بۆرییەوە دەکرێتەوە.
رووداو زانیویەتی بەرپرسانی عێراق بە ئەرێنی وەڵامی تورکیایان داوەتەوە و ئامادەیی خۆیان دەڕبڕیوە بۆ دەستپێکردنەوەی هەناردەکردنەوەی نەوتی هەرێمی کوردستان.
مایڵز کاگینز، گوتەبێژی کۆمەڵەی پیشەسازیی نەوتی هەرێمی کوردستان کە لە بوولتەنی کاژیر 10:00ـی بەیانی تۆڕی میدیایی رووداو بەشداربوو، لەو بارەیەوە گوتی، "کۆمپانیاکانی ئەندام لە کۆمەڵەی پیشەسازیی نەوتی کوردستان پێکەوە نزیکەی 1 ملیار دۆلار لە شایستە داراییەکانیان وەرنەگرتووە کە پەیوەستە بە بەرهەمهێنانی نەوت لە مانگی 11ـی ساڵی رابردووە تاوەکو کۆتایی مانگی 3ـی ئەمساڵ."
کاگینز رایگەیاند، تاوەکو شایستە داراییە دواکەوتووەکانیان پێ نەدرێت، ئامادە نین نەوت بەرهەمهێنن بۆ ئەوەی لە رێگەی بۆرییەوە هەناردە بکرێت؛ ئاماژەی بەوەشکرد، گرێبەستەکانیان لەگەڵ حکومەتی هەرێمی کوردستان گرێبەستی یاسایی نێودەوڵەتین و بەپێی گرێبەستەکانیان، مافیان هەیە لەسەر پشکی خۆیان و دەتوانن بە جیا بیفرۆشنەوە".
کۆمەڵەی پیشەسازیی نەوتی کوردستان جگە لەوەی کە داوای وەرگرتنی شایستە داراییەکانی پێشوویان دەکەن، جەخت لەوە دەکەنەوە دەبێت میکانیزمێکی گونجاو بۆ شایستە داراییەکانیان دابنرێت بۆ ئەو نەوتەی کە لە داهاتوودا بەرهەمی دەهێنن.
مایڵز کاگینز لەو بارەیەوە بە روودای راگەیاند، نیوەی نەوتی بەرهەمهێندراو لە هەرێمی کوردستان لەلایەن کۆمپانیاکانی ئەندام لە کۆمەڵەکەی ئەوانەوە بەرهەمدێت و گوتی، ئێستا لە هەرێمی کوردستان نزیکەی 200 هەزار بەرمیل نەوت بەرهەم دەهێندرێت و هەر مانگێک کە نەوت هەناردە نەکرێت نزیکەی 1 ملیار دۆلار زیان بە عێراق و هەرێمی کوردستان دەگات.
زیاتر لە شەش مانگە هەناردەکردنی نەوتی هەرێمی کوردستان لە رێگەی بۆرییەوە وەستاوە و بەپێی خەمڵاندنەکان، ئەوەش زیاتر لە 6 ملیار دۆلار زیانی لە داهاتی عێراق و هەرێمی کوردستان داوە.
جگە لەوەش، هەزاران کرێکار و کارمەندی نەوتی لەبەر وەستانی هەناردەکردنی نەوتی هەرێمی کوردستان راستەوخۆ و ناراستەوخۆ یان کارەکانیان لەدەستداوە یان لە ماڵەوە بێ مووچە ماونەتەوە و چاوەڕێی دەستپێکردنەوەی هەناردەکردنەوەی نەوت دەکەن.
گوتەبێژی کۆمەڵەی پیشەسازیی نەوتی کوردستان داوا دەکات بە پەلە چارەسەرێک بۆ پرسی چۆنییەتی پێدانی شایستە داراییەکانی کۆمپانیاکان بدۆزرێتەوە بۆ ئەوەی بتوانن بە تەواوی توانای خۆیانەوە دەست بە بەرهەمهێنانی نەوت بکەنەوە.
|
ئابووری
|
https://www.rudaw.net/sorani/business/041020232
|
بەرەبەیانی ئەمڕۆ پێنجشەممە نرخی هەر ئۆنسەیەک زێڕ هەندێک لە زیانەکانی رۆژی رابردووی قەرەبوو کردەوە و بەرزبووەوە بۆ نزیکەی 2045 دۆلار. هاوکات نرخی نەوتی برێنت ئەمڕۆ پێنجشەممە 33 سەنت بەرزبووەوە و هەر بەرمیلێک بە 78 دۆلار و 58 سەنت مامەڵەی پێوەکرا.
رۆژی چوارشەممە، نرخی زێڕ بەهۆی بەرزبوونەوەی بەهای دۆلار و سوودی سەر قەواڵە داراییەکانی گەنجینەی ئەمریکا، تاوەکو 2030 دۆلار دابەزی. لە ماوەی چوار رۆژی رابردوودا نرخی زێڕ بەردەوام دابەزیوە.
بەهای دۆلار بەرامبەر بە دراوەکانی دیکەی جیهان، رۆژی چوارشەممە بەرزبووەوە بۆ بەرزترین ئاستی خۆی لەدوای 20ی مانگی 12ی ساڵی رابردووەوە، ئەوەش بووە هۆکار بۆ ئەوەی نرخی کانزای زەرد روو لە دابەزین بکات.
بەرزبوونەوەی نرخی زێڕ ئەمڕۆ بە بڕی 5 دۆلار بۆ هەر ئۆنسەیەک لەکاتێکدایە کە بەرزبوونەوەی بەهای دۆلار وەستاوە و ئاراستەی دابەزینی گرتووە.
بەرزبوونەوەی بەهای دۆلار لە رۆژی دووشەممە دوای بڵاوبوونەوەی ئامارەکانی پەیوەست بە کەرتی پیشەسازیی ئەمریکا روویدا کە ئاشکرای کرد کەرتی پیشەسازی لە مانگی 12 لەو وڵاتە گەشەی کردووە.
ئەمڕۆ چەندین ئاماری پەیوەست بە بازاڕی کاری ئەمریکا بڵاودەبنەوە و بە ئەگەری زۆرەوە کاریگەری لەسەر نرخی زێڕ دروستدەکەن.
نرخی نەوتی برێنت بەرزبووەوە بۆ سەرووی 78 دۆلار
ئەمڕۆ پێنجشەممە دوای کردنەوەی بازاڕەکانی ئاسیا، نرخی نەوت بەردەوام بوو لە بەرزبوونەوەی دوای نیوەڕۆی رۆژی چوارشەممەی خۆی کە بەهۆی هێرشی نوێی حووسییەکان بۆ سەر کەشتییە بازرگانییەکان روویدا.
نرخی نەوتی برێنت ئەمڕۆ پێنجشەممە 33 سەنت بەرزبووەوە و هەر بەرمیلێک بە 78 دۆلار و 58 سەنت مامەڵەی پێوەکرا. هەروەها هەر بەرمیلێک نەوتی سووکی تەکساسی ئەمریکاش 40 سەنت بەرزبوونەوەی بەخۆیەوە بینی و بە 73 دۆلار و 10 سەنت مامەڵەی پیوەکرا.
لە سەرەتای کردنەوەی بازاڕەکان لەم هەفتەیەدا، نرخی نەوت بەڕێژەی 3٪ بەرزبوونەوەی بەخۆیەوە بینیوە.
پچڕانی بەرهەمهێنانی نەوت لە کێڵگەی نەوتی شەرارە لە لیبیا بەهۆی خۆپێشاندانەوە، پاڵپشتیی زیاتری بۆ بەرزبوونەوەی نرخی نەوت دروستکرد. ئەو کێڵگەیە رۆژانە 300 هەزار بەرمیل نەوت بەرهەم دەهێنێت.
ئێوارەی رۆژی چوارشەممە دوو تەقینەوە لە ئێران، کوژرانی زیاتر لە 100 کەسی لێکەوتەوە. ئەگەری پەرەسەندنی شەڕی نێوان ئیسرائیل و چەکدارانی غەززە لەلایەکی دیکەوە، پاڵپشتی بۆ نرخی نەوت دروستکردووە.
حووسییەکان ئێوارەی رۆژی چوارشەممە رایانگەیاند کە هێرشیان کردووەتە سەر کەشتییەکی بازرگانی کە ئامانجی ئیسرائیل بووە.
|
ئابووری
|
https://www.rudaw.net/sorani/business/04012024
|
وەزیری دارایی عێراق هەڵوێستی خۆی لەبارەی سێ مووچە نەدراوەکەی پاری مووچەخۆرانی هەرێمی کوردستان راگەیاند و خستیە ئەستۆی حکومەتی هەرێمی کوردستان.
سۆران عومەر، سەرۆکی فراکسیۆنی کۆمەڵی دادگەریی کوردستان لە پەرلەمانی عێراق رۆژی پێنجشەممە، (13-06-2024) بە رووداوی گوت: "تەیف سامی، وەزیری دارایی عێراق بە نووسراوی فەرمی پێی راگەیاندووە، سێ مووچە نەدراوەکەی مانگەکانی 10 و 11 و 12ـی ساڵی رابردووی فەرمانبەر و مووچەخۆرانی هەرێمی کوردستان لە ئەستۆی حکومەتی هەرێمی کوردستانە و دەبێ ئەو بیدات".
ئەو وەڵامەی وەزیری دارایی عێراق دوای ئەوە دێت، رۆژی 21-05-2024، ئەنجوومەنی سەرتاسەریی مامۆستایان و فەرمانبەرانی ناڕازی، سەردانی بەغدایان کرد و لە یاداشتێکدا داوای سێ مووچەکەی ساڵی 2023یان کرد. ئەو پەرلەمانتارەش بۆ رۆژی دواتر بە نووسراوی فەرمی یاداشتەکەی ئاراستەی وەزیری دارایی عێراق کرد.
تەیف سامی، وەزیری دارایی عێراق رۆژی 10-06-2024 وەڵامی سۆران عومەری داوەتەوە. کۆپییەکی وەڵامەکە بە نووسراو دەست تۆڕی میدیایی رووداو کەوتووە: "حکومەتی هەرێمی کوردستان لە ساڵی 2023 لەلایەن بانکی عێراق بۆ بازرگانی، بانکی رەشید و رافیدەین پارەدارکراوە، ئەوەش پاڵپشت بە بڕیارەکانی ئەنجوومەنی وەزیران بە ژمارەکانی (233334، 23520 و 23250 و 23206) بۆ ساڵی 2023، ئەو بابەتە لە تایبەتمەندیی حکومەتی هەرێمی کوردستانە".
رۆژی پێنجشەممە 13-06-2024 محەممەد حوسین، ئەندامی ئەنجوومەنی سەرتاسەریی مامۆستایان و فەرمانبەرانی ناڕازی بە رووداوی گوت: "وەڵامی وەزیری دارایی عێراقمان پێگەیشتووەتەوە و دەڵێت، 'بەگوێرەی بڕیارەکانی ئەنجوومەنی وەزیران مووچەی ساڵی 2023یان خەرج کردووە، داوای ئەو سێ مووچەیە لە حکومەتی هەرێمی کوردستان بکەن'."
سەبارەت بە هەڵوێستیان، ئەندامەکەی ئەنجوومەنی سەرتاسەریی مامۆستایان و فەرمانبەرانی ناڕازی دەڵێت: "وەڵامەکەیان لە ئەنجوومەنەکە گشتاندن کردووە، خەریکی تاوتوێکردنین، دواتر بە فەرمی هەڵوێستی خۆمان لەوبارەوە رادەگەیێنین".
|
ئابووری
|
https://www.rudaw.net/sorani/business/130620243
|
نرخی نەوت رۆژی سێشەممە 07-11-2023 زۆربەی قازانجەکانی رۆژی رابردووی لەدەستدا و بازرگانان چاوەڕێی بڵابوونەوەی ئامارە ئابوورییەکانی چین دەکەن کە بڕیارە ئەمڕۆ بڵاوببێتەوە بۆ ئەوەی بزانن خواستی گەورەترین هاوردەکاری نەوت چۆن گۆڕدراوە. هەروەها نرخی زێڕ بۆ نزیکەی 1972 دۆلار دابەزی.
بەرەبەیانیی ئەمڕۆ لە دوای کردنەوەی بازاڕەکانی ئاسیا نرخی هەر بەرمیلێک نەوتی برێنتی دەریای باکوور 23 سەنت دابەزی و بە 84 دۆلار و 95 سەنت مامەڵەی پێوەکرا.
نرخی نەوتی سووکی تەکساسی ئەمریکاش بە هەمان شێوە 23 سەنت دابەزی و بە 80 دۆلار و 59 سەنت مامەڵەی پێوەکرا.
نرخی نەوتی برێنت و سووکی تەکساس رۆژی دووشەممە بەرزبوونەوە، لەبەر ئەوەی سعودیە و رووسیا رایانگەیاند، تاوەکو کۆتایی ئەم ساڵ پابەند دەبن بە کەمکردنەوەی خۆبەخشانەی نەوت لە بازاڕەکاندا.
توشیتاکا تازاوا، شرۆڤەکاری سەر بە کۆمپانیای راوێژکاری (فۆجیتۆمی سیکیۆریتی) لەو بارەیەوە رایگەیاند، "نرخی نەوت لەبەر هەڵوێستی سعودیە و رووسیا دوێنێ بەرزبووەوە، بەڵام ئەمڕۆ بازرگانان سەرنجیان خستووەتە سەر خواست بۆ کڕینی."
نووسینگەی ئاماری چین، بڕیارە ئەمڕۆ ئامارەکانی پەیوەست بە هەناردە و هاوردەی خۆی لە مانگی 10 بڵاوبکاتەوە کە دەریدەخات، ئەو وڵاتە تاوەکو چەند خواستی بۆ هاوردەکردنی نەوت بەهێز بووە.
سەرەڕای ئەوە، توشیتاکا تازاوا دەڵێت، ئاراستەی دابەزینی نرخی نەوت دەتوانێت بەخێرایی بگۆڕێت، ئەگەر شەڕ لە رۆژهەڵاتی نێوەڕاست تووندتر ببێتەوە.
بنیامین نەتەنیاهوو، سەرۆکوەزیرانی ئیسرائیل رایگەیاندووە، ئەگەری هەیە بۆ ماوەیەکی کەم بە وەستاندنی شەڕ رازی ببن بۆ ئەوەی یارمەتییە مرۆییەکان بگاتە دەستی خەڵکی سڤیل، بەڵام رەتیکردووەتەوە کە ئاگربەست رابگەیێنێت.
نرخی زێڕ بۆ نزیکەی 1972 دۆلار دابەزی
ئەمڕۆ سێشەممە، لە دوای کردنەوەی بازاڕەکانی ئاسیا، نرخی زێڕ بۆ دوو رۆژی یەک لە دوای یەک بەردەوام بوو لە دابەزین و هەر ئۆنسەیەکی بە 1872 دۆلار مامەڵەی پێوەکرا.
بەرزبوونەوەی دووبارەی بەهای دۆلار و سوودی سەر قەواڵە داراییەکانی گەنجینەی ئەمریکا بەهۆکاری سەرەکی دابەزینی نرخی زێڕ هەژمار دەکرێت.
لە ماوەی دوو رۆژی رابردوودا، نرخی زێڕ 20 دۆلار دابەزیوە و لە 1992 دۆلارەوە پاشەکشەی کردووە بۆ نزیکەی 1972 دۆلار.
بەپێی شرۆڤەکاران، ئەگەر نرخی زێڕ ئەمڕۆ لە کاتی داخستندا نەتوانێت بەرزبێتەوە بۆ 1980 دۆلار، بەپێی شرۆڤەی تەکنیکی ئەگەری هەیە دابەزێت بۆ ئاستی 1960 و 1950 دۆلار.
هارێش مێنغانی، شرۆڤەکاری سەر بە پلاتفۆرمی (ئێف ئێکس ستریت) لەو بارەیەوە رایگەیاند، "هۆکاری بەرزبوونەوەی نرخی زێڕ بۆ سەرووی 2000 دۆلار دەگەڕێتەوە بۆ تەشەنەکردنی شەڕی نێوان ئیسرائیل و غەززە، بەڵام چەند رۆژێکە هیچ پەرەسەندنێکی نوێ لە رەوشی شەڕدا رووی نەداوە."
بەپێی ئەو شرۆڤەکارە، ئێستا بازرگانانی زێڕ چاویان لە گوتاری بەرپرسانی بانکی ناوەندیی ئەمریکایە بۆ ئەوەی هەندێک ئاماژەیان دەستبکەوێت لەسەر سیاسەتی نەختینەی مانگی داهاتووی بانکەکە.
|
ئابووری
|
https://www.rudaw.net/sorani/business/07112023
|
لە تۆمارێکی دەنگیدا تەیف سامی، وەزیری دارایی عێراق باسی لیستی مووچەی مووچەخۆرانی هەرێمی کوردستان دەکات و رایدەگەیێنێت، "لیستەکان بەمشێوەیەی ویستوومانە بەدەستمان گەیشتوون و... بەدواداچوونیان بۆ دەکەین."
لە دەنگەکەدا کە بۆ نەرمین مەعرووف، پەرلەمانتاری یەکێتی لە عێراق ناردووە، تەیف سامی دەڵێت، سوپاس بۆ خوا و دەستیان خۆش بێت کە لیستی مووچەیان بەو شێوەیەی ویستوومانە، ناردوویانە. "بەدواداچوونیان بۆ دەکەین، بۆ ئەوەی یەک بەیەک ئامادەیان بکەین."
لە کۆتاییەکانی مانگی شوبات، وەزیری دارایی عێراق داوای لیستی مووچەی مووچەخۆرانی هەرێمی کوردستانی لە وەزارەتی دارایی کرد تاوەکو مووچەی مانگی شوبات بەپێی ئەو لیستە بدرێت، بەڵام بۆ مانگی ئادار، دەبێت لە رێگەی بانکەکانەوە بێت.
تەیف سامی لە تۆمارە دەنگییەکەیدا دەڵێت، "هەموویان چاودێریم دەکەن، سەرۆکی دادگەی فیدراڵی، سەرۆکوەزیران لە بەسڕەوە چاودێریمان دەکەن."
بڕیارەکەی وەزارەتی دارایی عێراق بۆ داواکردنی لیستی مووچەی مووچەخۆرانی هەرێمی کوردستان دوای بڕیاری دادگەی فیدراڵیی عێراق هات کە پێویستە مووچەخۆرانی هەرێمی کوردستانیش هاوشێوەی مووچەخۆرانی عێراق مانگانە لە کاتی خۆیدا مووچە وەربگرن.
تەیف سامی لە بەشێکی دیکەی تۆمارەکەدا دەڵێت، "بەڵام لیستی پێشمەرگەیان نەناردووە. بەهەرحاڵ، ئێمە ناوەستین و بەدواداچوون بۆ لیستی فەرمانبەرە سڤیلەکان دەکەین. هەروەها لەپاڵ بەدواداچوونەکانمان، لیستەکان جیادەکەمەوە، لیستی خانەنشینەکان و دەستەبەری کۆمەڵایەتیی و فەرمانبەرانیش بەجیا بەدواداچوونیان بۆ دەکەین."
|
ئابووری
|
https://www.rudaw.net/sorani/business/110320241
|
گوتەبێژی وەزارەتی کشتوکاڵی عێراق پێشبینی دەکات بەرهەمهێنانی گەنم لە عێراق و هەرێمی کوردستان بۆ ئەم ساڵ بگاتە حەوت ملیۆن تۆن: "یەکەمجارە عێراق بگاتە ئەو ئاستە لە بەرهەمهێنانی گەنم."
محەممەد خوزاعی بە رووداوی راگەیاند، هاوشێوەی جووتیارانی عێراق مامەڵە لەگەڵ جووتیارانی هەرێمی کوردستان دەکەن و کشتوکاڵی عێراق بەرهەمی گەنمی هەرێمی کوردستان وەردەگرێت.
گوتەبێژی وەزارەتی کشتوکاڵی عێراق دووپاتی دەکاتەوە کە "گەنمی جووتیارانی هەرێمی کوردستان دەکڕینەوە."
دەشڵێت: پێداویستی عێراق بۆ گەنم "لە ساڵێکدا 5 ملیۆن تۆنە.. عێراق هیچ گرێبەستێکی نوێی نییە بۆ کڕینی گەنم."
لای خۆیەوە، وەزیری کشتوکاڵی هەرێمی کوردستان بۆ یەکلاکردنەوەی بڕی وەرگرتنی گەنمی جووتیاران لە بەغدایە، بە داتای سەتەلایت بۆ بەغدای دەسەلمێنێت کە بڕی زەویی داچێنراوی هەرێمی کوردستانی بە گەنم چەندە و دەڵێت: "ئەو گومانانەی عێراق لە جووتیارانمان هەیانە بێ بنەمان و لە وەرگرتنی گەنم ستەم لە جووتیارانی هەرێمی کوردستان دەکرێت."
وەزارەتی بازرگانیی عێراق، دەستی بە وەرگرتنی گەنمی جووتیارانی ناوچەکانی نێوەڕاست و خوارووی عێراق کردووە.
بە بڕیاری حکومەتی عێراق، هەموو گەنمی ئەم ساڵ لە ناوچەکانی ژێر دەسەڵاتی حکومەتی فیدراڵی وەردەگیرێت، تەنانەت ئەوەی لە دەرەوەی پلانی کشتوکاڵی ئەم وەرزەش دایە. بەڵام بۆ هەرێمی کوردستان بڕێکی دیاریکراو وەردەگیرێت.
بۆ ئەو پرسە، بێگەرد تاڵەبانی، وەزیری کشتوکاڵ و سەرچاوەکانی ئاوی هەرێمی کوردستان لە بەغدایە لەگەڵ وەزارەتی کشتوکاڵی عێراق و وەزارەتی بازرگانی کۆدەبێتەوە.
رۆژی دووشەممە، 29ـی نیسانی 2024، لە هەڤپەیڤینێکیدا لەگەڵ رووداو بێگەرد تاڵەبانی گوتی: "هەموو داواکارییەکانی بەغدامان جێبەجێ کردووە، ئەم ساڵ لە رێگەی داتا سەتەلایتەوە رووپێویمان بۆ زەوی داچێنراو بە گەنم کردووە کە نزیکەی سێ ملیۆن دۆنم زەوییە. پێشبینی دەکرێت بڕی بەرهەمی گەنمی هەرێمی کوردستان سەرووی دوو ملیۆن تۆن بێت."
گوتیشی: "بیانووەکانی وەرنەگرتنی گەنمی جووتیارانی هەرێمی کوردستان هیچ بنەمایەکی نییە."
|
ئابووری
|
https://www.rudaw.net/sorani/business/300420242
|
سەرۆکی دیوانی سەرۆکایەتیی حکومەتی هەرێمی کوردستان دەڵێت، لە یەکشەممەوە لە بەغدان بۆ رێککەوتن لەبارەی پابەندییەکانی بەغدا و هەولێر لە یاسای بودجە. دەشڵێت، حکومەتی هەرێمی کوردستان لە 25-06-2023ـەوە رۆژانە 50-60 هەزار بەرمیل نەوتی رادەستی بەغدا کردووە و "دەبێت لە هەفتەی داهاتووەوە بەغدا تەواوی شایستە داراییەکانی هەرێمی کوردستان بنێرێت."
ئێوارەی ئەمڕۆ پێنجشەممە، 20ـی تەممووزی 2023، ئومێد سهباح، سهرۆكی دیوانی ئهنجوومهنی وهزیرانی ههرێمی كوردستان لە نووسینگەی سەرۆکوەزیرانی عێراق لە بەغدا، بە ئامادەبوونی تەواوی ئەندامانی شاندی هەرێمی کوردستان، کۆنگرەیەکی رۆژنامەڤانیی رێکخست و گوتی: "پێنج رۆژە شاندی هەرێمی کوردستان لە بەغداین و لەگەڵ لایەنە فەرمییەکانی حکومەتی عێراق لە کۆبوونەوەداین لەبارەی جێبەجێکردنی یاسای بودجە. جەختمان لەسەر دوو بابەت کردووە؛ یەکەمیان: پارێزراوبوونی مافە دەستوورییەکانی هەرێمی کوردستان. دووەمیان: زامنکردنی بەشە بودجە و تێکڕای شایستە داراییەکانی هەرێمی کوردستان".
ئومێد سەباح راشیگەیاند، سەرەڕای تێبینیی زۆریان لەبارەی نادەستووریبوونی هەندێک دەقی مادە و بڕگەکانی بودجە، سەرباری ئەمەش حکومەتی هەرێمی کوردستان ئامادەیی دەربڕیوە هەرچی پابەندییەک دەکەوێتە سەرشانیان جێبەجێیان بکەن و زۆریشیان جێبەجێ کردووە و "ئامادەیی خۆیشمان دەربڕیوە لە هەفتەی داهاتووەوە هەرچی پابەندیی دیکە هەیە کە بکەوێتە سەرشانمان جێبەجێیان بکەین."
ئومێد سەباح باسی لەوەکرد، حکومەتی هەرێمی کوردستان لە رۆژی 25ـی حوزەیرانەوە، رۆژانە نەوت رادەستی بەغدا دەکات و گوتیشی: "پابەندییەکان بەمشێوەیەن: لە یاسای نەوت هاتووە، دەبێت حکومەتی هەرێمی کوردستان رۆژانە نەوت رادەستی حکومەتی ناوەندی بکات، ئێمە لە 25ی حوزەیرانەوە بەکردار رۆژانە 50-60 هەزار بەرمیل نەوتمان رادەستی حکومەتی فیدراڵی کردووە. ئەم بڕە لەلایەن حکومەتی ناوەندییەوە دیاریکراوە و ئەم بڕە بەرزدەبێتەوە تاوەکو دەگاتە ئەو رێژەیەی لە بودجە باسی لێوەکراوە. ئەمڕۆش لە رەشنووسی کۆبوونەوەی کۆتاییدا ئەمە جێگیرکرا و وەزارەتی نەوتیش بە فەرمی چەسپاندی کە هەرێمی کوردستان پابەندییەکانی بە رادەستکردنەوەی نەوت جێبەجێکردووە".
لەبارەی رادەستکردنی داهاتە نانەوتییەکانەوە، ئومێد سەباح گوتی: "پابەندییەکانی حکومەتی هەرێمی کوردستان سەبارەت بە رادەستکردنی داهاتە نانەوتییەکان، لایەنی حکومەتی ناوەندیمان ئاگادارکردووەتەوە لە هەفتەی داهاتووەوە حکومەتی هەرێمی کوردستان سەرجەم داهاتە نانەوتییە فیدراڵییانەی لە رسومات و باجە گومرگییەکان دەبینێتەوە، بەپێی ئەو بڕ و رێژانەی کە لە یاسای کارگێڕی دارایی و ماددەی 21ی یاسای بودجەی فیدراڵییەوە هاتوون، لە هەفتەی داهاتووەوە بە کاش بخرێنە حیسابی حکومەتی ناوەندییەوە. ئەمەش شەفافییەت و پابەندبوونی حکومەتی هەرێمی کوردستان دەردەخات. دوای بەجێگەیاندنی ئەم دوو پابەندییە، هیچ پاساو و بیانووێک نامێنێت، حکومەتی ناوەندی مووچە و تێکڕای شایستە داراییەکانی حکومەتی هەرێمی کوردستان نەنێرێت. بڕگەکانی دیکەش وەک بڕگەی تی بی ئای، حکومەتی هەرێمی کوردستان ئامادەییمان نیشانداوە بۆ ئەوەی بەگوێرەی ئەو دەقەی لە بودجەدا هاتووە، جێبەجێیان بکەین".
سەرۆکی دیوانی ئهنجوومهنی وهزیرانی ههرێمی كوردستان، تیشکی خستە سەر ئەوەی کە بۆ سەلماندنی بەهێزیی هەڵوێستی حکومەتی هەرێمی کوردستان، داوایان لە دەزگای چاودێریی حکومەتی عێراق کردووە لە هەفتەی داهاتووەوە دەست بەکاری بەدواداچوون بکەن بۆ هەموو ئەو کارانەی پەیوەندییان بە پابەندییەکانی یاسای بودجە هەیە.
گوتیشی: "باسی ئەوەشمان کردووە لە 26ی حوزەیرانەوە، تێکڕای شایستەکانی هەرێمی کوردستان بە مووچەوە بنێردرێن. هاوکات لە ماوەی مانگێکدا تیمێکی هاوبەشی کوردستانی و عێراق پێکبهێندرێت بۆ گەڕاندنەوەی شایستە داراییەکانی شەش مانگی رابردوو لە 1-1-2023ـەوە کە بەهۆی پەسندکردنی بودجەی گشتیی دواخراوە بدرێت. مافێکی زۆرمان لەلای حکومەتی عێراق هەیە و ماوەتەوە و تاوەکو مانگێک چاوەڕێی دەکەین و کاری رژدیشی لەسەر دەکەین".
لەبەرامبەر پابەندییەکانی بەغدا بەرامبەر بە هەولێر؛ سەرۆکی دیوانی ئهنجوومهنی وهزیرانی ههرێمی كوردستان گوتی: "لەبەرامبەردا داوامانکردووە، لە هەفتەی داهاتوودا بەشە بودجە و تێکڕای شایستە داراییەکانی هەرێمی کوردستان بە تێکڕا بنێردرێت. داوامانکردووە؛ مووچە، بودجەی تەشغیلی، بودجەی وەبەرهێنان، بوژاندنەوەی هەرێمەکان، پترۆدۆلار، پارەدارکردنی پێشمەرگە بەوردی یەکە بەیەکە تیمی هەرێمی کوردستان بۆمان بنێردرێت و بەتێروتەسەلی بۆمان روونکردوونەتەوە و ئێستاش چاوەڕێی بەغداین بۆ ئەوەی پابەندییەکانیان جێبەجێ بکەن. هەروەها باڵانسی بەدواداچوونی پێنج مانگی حکومەتی هەرێمی کوردستانمان پێشکێشی حکومەتی ناوەندی کردووە و چاوەڕێ دەکەین هەفتەی داهاتوو بڕیار لەم بابەتانەوە بدرێت".
روونیشیکردەوە کە هەفتەی داهاتوو دوایین کۆبوونەوەیان دەبێت بۆ یەکلاکردنەوەی ئەم بابەتانەی دانوستاندنیان لەسەرکراوە و گوتی: "لەم ماوەیەدا دوو رەشنووسمان هەبووە؛ یەکەمیان واژۆمان لەسەری کردووە و کارەکانمان دابەشکردووە. دووەمیشیان دەرەنجامەکانن. دوو خاڵ ماون یەکەمیان پەیوەندیدارن بە شیکاریکردنی داهاتە نانەوتییەکان و تێچووی کۆمپانیاکانی بەرهەمهێنان و گواستنەوەی نەوت لە هەرێمی کوردستان. ئەم دوو بابەتە پێویستی بە بەرچاوڕوونی زیاتری سەرۆکوەزیرانی عێراق بووە. بۆ ئەمەش بڕیاردراوە کاژێر 16:00ی رۆژی یەکشەممەی داهاتوو دووبارە لە نووسینگەی بەڕێز سەرۆکوەزیران کۆببینەوە. رۆژی یەکشەممە دێدلاینی یەکلاکردنەوەی کارەکانە لەسەر ناردنی بەشە بودجە و شایستە داراییەکانی هەرێمی کوردستان".
|
ئابووری
|
https://www.rudaw.net/sorani/business/200720238
|
قازانجی کۆمپانیای ئەلفابێت لە چارەکی چوارەمی ساڵی رابردوو 20.7 ملیار دۆلار و قازانجی مایکرۆسۆفتیش 21.8 ملیار دۆلار بووە.
ئەلفابێت کە بە کۆمپانیای گووگڵەوە دەناسرێتەوە رایگەیاند، لە چارەکی چوارەمی ساڵی 2023دا 86 ملیار و 300 ملیۆن دۆلار داهاتی هەبووە و لەو بڕە پوختەی قازانجی 20 ملیار و 700 ملیۆن دۆلار بووە.
ئەلفابێت دەڵێت، بایەخدان بە ژیریی دەستکرد و بەکارهێنانی لە کاتی گەڕانی ئینتەرنێتدا هۆکار بووە بۆ بەرزبوونەوەی داهات و قازانجەکانی کۆمپانیاکە.
بەشێکی گەورەی بەرزبوونەوەی داهاتەکانی کۆمپانیای ئەلفابێت هەروەها دەگەڕێتەوە بۆ پلاتفۆرمی یوتیوبی کۆمپانیاکە.
سندار پیچای، بەڕێوەبەری جێبەجێکاری کۆمپانیای گووگڵ لەو بارەیەوە رایگەیاند، "بەکارهێنان و وەبەرهێنانەکانمان لە بواری ژیریی دەستکرددا بوونەتە هۆکار بۆ ئەوەی هەموو بەشەکانی کۆمپانیای ئەلفابێت پێشبکەون".
بەرزبوونەوەی خواست بۆ خزمەتگوزاری ژیریی دەستکردی گەورە کۆمپانیای تەکنۆلۆجیای مایکرۆسۆفت داهاتی کۆمپانیاکەی لە چارەکی چوارەمی 2023 دا بەرزکردەوە.
لەلایەکی دیکە، پوختەی قازانجی کۆمپانیای مایکرۆسۆفت لە چارەکی چوارەمی ساڵی رابردوودا بەرێژەی 33٪ بەرزبووەتەوە بۆ 21 ملیار و 870 ملیۆن دۆلار.
بەراورد بە چارەکی کۆتایی ساڵی 2022، داهاتی کۆمپانیای مایکرۆسۆفت لە چارەکی چوارەمی 2023دا بەڕێژەی 18٪ بەرزبووەتەوە بۆ 62 ملیار و 20 ملیۆن دۆلار.
بەرزبوونەوەی داهاتی کۆمپانیای مایکرۆسۆفت بەهای کۆمپانیاکەی بەرزکردووەتەوە بۆ کۆمپانیایەکی تریلیۆن دۆلاری.
ساتیا نادێلا، بەڕێوەبەری جێبەجێکاری کۆمپانیای مایکرۆسۆفت لەو بارەیەوە رایگەیاند، "ئەوان لەو قۆناخە دەرچوون کە تەنیا باس لە ژیریی دەستکرد بکەن و ئێستا تەکنۆلۆجیای ژیریی دەستکرد بەکاردەهێنن و بە کردەیی لە خزمەتگوزارییەکانیاندا رەنگی داوەتەوە".
|
ئابووری
|
https://www.rudaw.net/sorani/business/310120243
|
نەبوونی هەلیکار لە رۆژهەڵاتی کوردستان، یەکێکە لە کێشە سەرەتاییەکانی گەنجان و لە چەند ساڵی رابردوودا بەهۆی کێشە ئابوورییەکانی ئێرانەوە زیاتریش بووە. بەجۆرێک بەردەوام زۆرترین رێژەی بێکاری لە پارێزگاکانی رۆژهەڵاتی کوردستان تۆماردەکرێت.
بەشێکی زۆر لە هاونیشتمانیان ئەو کێشانە بە بنەڕەتیتر دەزانن و دەڵێن؛ حکومەت نەیتوانیوە پارەی نەوت بێنێتە سەر سفرەی خەڵک و هەر ئەوەش وایکردووە، رۆژبەڕۆژ رێژەی بێکاری لەو وڵاتە بەرزتربێت.
بەڵام ئەو کێشانە نەبوونە هۆی وەستانی گەنجان. لە زۆربەی شارەکان، بەشێک لە گەنجان بێ ئەوەی بیر لە کاری قاچاخ و بێ داهاتوو بکەنەوە، خۆیان دەست دەدەنە دامەزراندنی کار و لە هەموو رێکارێک کەڵک وەردەگرن بۆ پێشکەوتن لە بوارەکەیاندا.
بەپێی دوایین ئامارەکانی حکومەتی ئێران، رێژەی بێکاری لەو وڵاتە 8.2٪ ـە و ئەو رێژەیە لە پارێزگاکانی رۆژهەڵاتی کوردستان، بەردەوام زیاترە بەراورد بە ئاستی مامناوەندی ئێران.
|
ئابووری
|
https://www.rudaw.net/sorani/middleeast/iran/150720231
|
رووداو-هەولێر
بەگوێرەی راپۆرتی دەستەی ئاماری تورکیا (تویک)، ئەو وڵاتە لە مانگی حوزەیرانی 2023دا بەراورد بە هەمان ماوەی ساڵی 2022، هەناردە 10.05٪ و هاوردەش 17.5٪ کەمیانکردووە.
راپۆرتەکەی دەستەی ئامار لەلایەن دوو ستافی تایبەت بە ئامارەکانی بازرگانی لە دەستەکە و وەزارەتی بازرگانیی تورکیا دوای "بەدواداچوونێکی چڕ" ئامادەکراوە و تێیدا باس لەوە کراوە، هەناردە بەراورد بە حوزەیرانی پار 10.5٪ کەمیکردووە و بووەتە 20 ملیار و 904 ملیۆن دۆلار. هەروەها هاوردە 17.5٪ کەمبووەتەوە و بووەتە 26 ملیار و 64 ملیۆن دۆلار. ئەمە لەکاتێکدایە لە مانگەکانی کانوونی دووەم تاوەکو حوزەیرانی ئەمساڵ، هەناردە 1.9٪ کەمبووەوە، بەڵام هاوردە 4.1٪ زیادبووە.
هەر بەگوێرەی راپۆرتەکە؛ لە کانوونی دووەم تاوەکو حوزەیرانی 2023، بەراورد بە هەمان ماوەی ساڵی 2022، لە تورکیا و باکووری کوردستان هەناردە بە رێژەی 1.9٪ کەمبووەتەوە و گەیشتووەتە 123 ملیار و 341 ملیۆن دۆلار، هاوردە 4.1٪ زیادبووە و گەیشتووەتە 184 ملیار و 576 ملیۆن دۆلار.
لە حوزەیراندا عێراق بە بەهای 986 ملیۆن دۆلار کاڵای لە تورکیا هاوردە کردووە
لە مانگی حوزەیرانی ئەمساڵدا، ئەڵمانیا پێشەنگی لیستی وڵاتانی هاوردەکاری کاڵای تورکیای گرت بە ملیاریک و 784 ملیۆن دۆلار. ئەمریکا بە ملیارێک و 331 ملیۆن دۆلار، بەریتانیا بە ملیاریک و 65 ملیۆن دۆلار، ئیتاڵیا بە ملیارێک و 12 ملیۆن دۆلار پلەکانی دووەم، سێیەم و چوارەمیان گرت. عێراق و هەرێمی کوردستان لە پلەی پێنجەم دێت بە هاوردەی کاڵای تورکیا بە 986 ملیۆن دۆلار. لە حوزەیرانی ئەمساڵدا تورکیا 29.6٪ـی هەناردەی بۆ ئەم پێنج وڵاتە بووە.
تورکیا زۆرترین هاوردەی لە چینەوە بووە
بەگوێرەی ئەو راپۆرتەی دەستەی ئاماری تورکیا کە بە هاوئاهەنگی لەگەڵ وەزارەتی بازرگانی ئامادەیکردووە، ئەو وڵاتە لە حوزەیرانی ئەمساڵدا زۆرترین هاوردەی لە چین کردووە کە بە بەهای سێ ملیار و 756 ملیۆن دۆلارە. هەروەها رووسیا بە دوو ملیار و 912 ملیۆن دۆلار، ئەڵمانیا بە دوو ملیار و 11 ملیۆن دۆلار، سویسرا بە ملیۆنێک و 313 ملیۆن دۆلار و ئیتاڵیاش بە ملیارێک و 121 ملیۆن دۆلار پلەکانی دووەم، سێیەم، چوارەم و پێنجەمیان لە هەناردەی کاڵا بۆ تورکیا گرتووە.
جموجووڵی کەرتی سووتەمەنیی تورکیا لە ئایاری 2023
بەگوێرەی راپۆرتێکی دەزگای رێکخستنی بازاڕی وزەی تورکیا، ئایاری ئەمساڵ بە گشتی هاوردەکردنی نەوت لە تورکیا بەراورد بە ئایاری 2022 بە رێژەی 11.1٪ زیادبووە و گەیشتووەتە 4.2 ملیۆن تۆن.
راپۆرتی کەرتی وزە رۆژی شەممە 29-7-2023 لەلایەن دەزگای رێکخستنی بازاڕی وزەی تورکیا بڵاوکرایەوە کە تێیدا باس لە بەرزبوونەوەی هاوردەی نەوتی تورکیا دەکات و بەراوردێکی لە نێوان ئایاری پار و ئایاری ئەمساڵ کردووە. بەگوێرەی راپۆرتەکە ئایاری ئەمساڵ هاوردەی نەوتی تورکیا بەراورد بە ئایاری 2022 بە رێژەی 11.1٪ زیادبووە و گەیشتووەتە 4.2 ملیۆن تۆن. هاوکات لە هەمان راپۆرتدا باس لەوە کراوە هاوردەی نەوتی خاو بۆ تورکیا 17.1٪ کەمبووەتەوە و بووەتە 2 ملیۆن و 462 هەزار و 848 تۆن.
عێراق پلەی دووەمە لە هەناردەی نەوتی خاو بۆ تورکیا
تورکیا زۆرترین نەوتی خاو و بەرهەمەکانی لە رووسیاوە هاوردەکردووە کە دوو ملیۆن و 301 هەزار و 973 تۆنە. عێراقیش لە پلەی دووەمدایە کە 957 هەزار و 989 تۆن نەوتی خاو و بەرهەمەکانی لێ هاوردە کردووە.
لە سەرەتای ئایاری 2023 دا تورکیا دۆزینەوەی کێڵگەیەکی نەوتی لە ناوچەی گاباری شرناخ راگەیاند. بەگوێرەی راپۆرتی دامەزراوەی نەوتی تورکیا کە بە TPAO دەناسرێت، بەرھەمی رۆژانەی نەوت لە شرناخ 70 ھەزار بەرمیلی تێپەڕاندووە. بڕی بەرهەم ژمارە پێوانەیی 32 ساڵی رابردووی تۆمارکردووە.
کانوونی یەکەمی 2022 دۆزینەوەی یەدەگی رۆژانەی 5000 بەرمیل نەوت لە سنووری پارێزگای شرناخ راگەیێندرا.
کێڵگە نەوتییەکانی تورکیا
کێڵگە نەوتییەکانی تورکیا زۆر دەوڵەمەند نین. کێڵگە نەوتییەکانی ئێستا زیاتر لە پارێزگاکانی سەمسوور، ئێلیهـ و ئامەدی باکووری کوردستانن. هەروەها لە پارێزگاکانی سێرت و رووها و مێردینی باکووری کوردستانیش کێڵگەی نەوتی هەن. ئەو نەوتەی بەرهەمدێت بەشێکی کەم لە پێویستییەکانی ناوخۆی تورکیا دابین دەکات. لە کاتێکدا 93%ـی کێڵگە نەوتییەکانی باکووری کوردستان و تورکیا لە 25 ملیۆن بەرمیل نەوت بچووکترن، 7%ـیان کێڵگەی گەورەن و یەدەگەکانیان لەنێوان 25 ملیۆن بۆ 500 ملیۆن بەرمیلدایە. لە تورکیا لە 3000 - 4000 هەزار مەتردا نەوت دەدۆزرێتەوە.
|
ئابووری
|
https://www.rudaw.net/sorani/business/31072023
|
بەرپرسێکی بازرگانیی ئێران دەڵێت، لە دوو دەیەی رابردوودا هەناردەی کاڵای ئێرانی بۆ عێراق 15 هێندە زیادبووە.
جەعفەر حوسەینی، بەڕێوەبەری بەشی پلاندانانی ئاسمانی و هەرێمیی رێکخراوی پلان و بودجەی ئێران رایگەیاند، وڵاتەکەی ساڵانە 2 هەزار و 200 جۆر کاڵا بە بەهای 12 ملیار دۆلار هەناردەی عێراق دەکات.
حوسەینی لە کۆنگرەی "پێداچوونەوەی دەرفەت و ئاڵنگارییەکان لەبەردەم راکێشانی وەبەرهێنەرانی عێراقی و بەهێزکردنی پەیوەندییە بازرگانییەکان" گوتی، عێراق یەکێکە لە دەوڵەمەندترین وڵاتانی رۆژئاوای ئاسیایە.
حوسەینی دەڵێت، هەناردەی کاڵای ئێرانی بۆ عێراق لە دوو دەیەی رابردوودا بە شێوەیەکی بەرچاو زیادبووە. لە ساڵی رابردوودا بە بەهای 12 ملیار دۆلار کاڵایان هەناردەی ئەو وڵاتە کردووە، لە کاتێکدا لە ساڵی 2003ـدا بەهاکەی نزیکەی 600 ملیۆن دۆلار بوو.
بەم پێیە، لە 20 ساڵی رابردوودا هەناردەی کاڵا لە ئێرانەوە بۆ عێراق 15 هێندە زیادبووە.
ئەو بەڕێوەبەرە گوتیشی، ئێستا وڵاتەکەی ساڵانە زیاد لە 2 هەزار و 200 جۆر کاڵا و خزمەتگوزاری هەناردەی عێراق دەکات. دەشڵێت، زیاد لە نیوەی بازرگانە چالاکەکانی ئێران لە بازاڕی عێراق کار دەکەن.
سەرەتای مانگی رابردوو، فەرزاد بێلتن، نوێنەری تایبەتی بازرگانیی ئێران لە عێراق گوتی، ئێران لەماوەی ساڵی 2023 بە بەهای 580 ملیۆن دۆلار لە عێراقەوە کاڵا هاوردە کردووە.
|
ئابووری
|
https://www.rudaw.net/sorani/business/010620245
|
شاندەکانی هەرێمی کوردستان، عێراق و تورکیا لە بەغدا دەستیان بە کۆبوونەوە کرد لەبارەی هەناردەکردنەوەی نەوتی کوردستان لەڕێگەی بەندەری جەیهانەوە، کە بەهۆی راگرتنی هەناردەکردنەکە، تائێستا نزیکەی دوو ملیار و 500 ملیۆن دۆلار زیانی هەبووە.
راگرتنى هەناردەى نەوتى هەرێمى کوردستان و کەرکووک، مانگانە زیاتر لە یەک ملیار دۆلار زیان بە هەرێمی کوردستان و عێراق دەگەیێنێت، هەروەها لە ماوەى نزیکەی سێ مانگى راگرتنى هەناردەى نەوتەکە، زیانى زیاتر لە 70 ملیۆن دۆلارى لە تورکیاش داوە.
نەهرۆ رەواندزى، جێگرى سەرۆکى لیژنەى نەوت و گازى پەرلەمانى عێراق رۆژی دووشەممە 19-06-2023 بە تۆڕى میدیایی رووداوى گوتبوو "کۆبوونەوەکە لە بەغدا بە بەشداریى نوێنەرانى وەزارەتى وزەى تورکیا، وەزارەتى سامانە سرووشتییەکانى هەرێمى کوردستان، کۆمپانیاى سۆمۆ و وەزارەتى نەوتى عێراق"ـە.
لە 25ـى ئادارەوە هەناردەى نەوتى هەرێمی کوردستان بۆ بەندەرى جەیهانى تورکیا راگیراوە، کە رۆژانە زیاتر لە 400 هەزار بەرمیل نەوت بوو، ئەوەش جگە لە راگرتنى هەناردەى رۆژانەى 75 بۆ 85 هەزار بەرمیل نەوتى کەرکووک کە بە هەمان رێگە هەناردە دەکرا.
ئەو راگرتنە بە کاریگەریى بڕیارى دادگەی نێوبژیوانیی ژووری بازرگانیی نێودەوڵەتی لە پاریس بوو، لەئەنجامی سکاڵایەکی عێراق لەدژی تورکیا.
|
ئابووری
|
https://www.rudaw.net/sorani/business/190620232
|
نرخی نەوت بەهۆی نیگەرانی لە تەشەنەسەندنی شەڕ لە رۆژهەڵاتی نێوەڕاست بەرزبووەوە و گەیشتە 83 دۆلار. هەر ئۆنسەیەکی زێڕیش بە 2013 دۆلار مامەڵەی پێوەدەکرێت.
دوای داخرانی بازارەکانی جیهان لە کۆتایی رۆژی هەینی نرخی نەوتی برێنت 61 سەنت بەرزبووەوە و یەک بەرمیل بە 83 دۆلار و 47 سەنت مامەڵەی پێوەکرا.
هەروەها نرخی نەوتی سووکی تەکساسی ئەمریکا 1 دۆلار و 16 سەنت بەرزبووەوە بە 79 دۆلار و 19 سەنت مامەڵەی پێوەکرا.
لە ئاستی هەفتانەدا نرخی نەوتی برێنت بەڕێژەی 1٪ و نرخی نەوتی سووکی تەکساسی ئەمریکا بەریژەی 3٪ بەرزبوونەوەیان بەخۆوە بینی.
نیگەرانی لە تەشەنەکردنی شەڕی رۆژهەڵاتی نێوەڕاست بووە هۆکار بۆ ئەوەی بازرگانان هێندە گرنگی بە راپۆرتی ئاژانسی نێودەوڵەتیی وزە نەدەن، کە رایگەیاندووە کە "خواست بۆ بەکارهێنانی نەوت لەمساڵدا کەمدەبێتەوە."
رۆژی پێنجشەممەی رابردوو حیزبوڵڵای لوبنان رایگەیاند، چەندین رۆکێتی هاوێشتووە بۆ ئیسرائیل وەک وەڵامدانەوەیەک بۆ هێرشەکانی ئەو وڵاتە لەسەر خاکی لوبنان.
لەلایەکی دیکەوە، هێرشی حوسییەکان بەردەوامە بۆ کەشتییە بازرگانییەکان.
نرخی زێر بۆ نزیکەی 2013 دۆلار بەرزبووەوە
نرخی یەک ئۆنسە زێر لە رۆژی هەیینی لە کاتی داخستنی بازارەکان لەم هەفتەیەدا بەرزبووەوە، بەڵام لە ئاستی هەفتانەدا بۆ دوو هەفتەی یەک لە دوای یەکە نرخی کانزای زەرد رووی لە دابەزین کردووە.
رۆژی هەیینی نرخی یەک ئۆنسە زێر کاژێر 1:00 ـی ئەم شەو لە کاتی داخستنی بازارەکان بەرێژەی 0.4٪ بەرزبووەوە هەر ئۆنسەیەکی بە 2012 دۆلار و 86 سەنت مامەڵەی پێوەکرا.
نرخی یەک ئۆنسە زێڕێش کە گرێبەستەکانی دهاتوودا بەرێژەی 0.5٪ بەرزبووەوە بە 2024 دۆلار مامەڵەی پێوەکرا.
بەپێی داتا ئابوورییەکانی ئەمریکا نرخەکانی کۆفرۆشی لەو وڵاتە لە مانگی یەک دووبارە بەرزبووەتەوە ئەوەش هێمایەکە بۆ ئەوەی بە ئەگەری زۆرەوە بانکی ناوەندی ئەمریکا پەلە ناکات لە دابەزاندنی رێژەی سوودی بانکی لەم ساڵدا.
لە دوای بڵاوبوونەوەی ئامارەکانی پەیوەست بە نرخەکانی کۆفرۆشی لە ئەمریکا بەهای دۆلار و سوودی سەر قەواڵە داراییەکانی گەنجینەی ئەمریکا بەرزبووەوە، کە بووە هۆکار بۆ بەرزبوونەوەی بەهای دۆلار.
هەرچەندە بە شێوازی تەکنیکی بەرزبوونەوەی بەهای دۆلار دەبێتە هۆکار بۆ دابەزینی نرخی زێر، بەڵام بەپێی شرۆڤەکاران مەترسی و نیگەرانیی جیۆسیاسییەکان بوونەتە هۆکار کە نرخی زێر نەک تەنیا دانەبەزێت بەڵکو روو لە بەرزبوونەوە بکات.
(ئیڤرێت میلمان)، شرۆڤەکاری سەر بە کۆمپانیای راوێژکاری ( گەینسڤیلی کۆین) لەو بارەیەوە رایگەیاند، "بەهۆی ئەوەی کە پێشبینی ناکرێت بانکی ناوەندی ئەمریکا لە مانگی 3 ـی ئەمساڵدا رێژەی سوودی بانکی کەمبکاتەوە، نرخی زێر بە ئەستەم دەتوانێت ئاستی 2000 دۆلاری خۆی بپارێزێت و ئەستەمە بەرزبوونەوەی نرخی زێڕ بەردەوام بێت."
|
ئابووری
|
https://www.rudaw.net/sorani/business/17022024
|
سبەی لە پارێزگاکانی عێراق پێنج بەشەئاردی ئەمساڵ دابەشدەکرێت، لەکاتێکدا لە هەردوو پارێزگای سلێمانی و هەولێر دابەشکردنی چوارەم بەشە ئاردی ئەمساڵ تەواو نەبووە.
وەزارەتی بازرگانیی عێراق رۆژی دووشەممە 04-07-2023 رایگەیاند، رۆژی چوارشەممە 5ـی تەمووز پێنجەم بەشەئاردی ئەمساڵ دابەشدەکرێت.
رۆژی سێشەممە 04-07-2023 نەسرین محەممەد، بەڕێوەبەری بەڕێوەبەرایەتیی دروستکراوی دانەوێڵەی سلێمانی بە تۆڕی میدیایی رووداوی گوت: "75٪ـی گەنمی چوارەم بەشەئاردی ئەمساڵمان وەرگرتووە، بۆ ئەوەش کە ماوەتەوە لە سلێمانی گەنممان هەیە، بەڵام عێراق پێماندەڵێت، گەنم وەرمەگرن."
بەڕێوەبەری بەڕێوەبەرایەتیی دروستکراوی دانەوێڵەی سلێمانی گوتیشی: "نازانین عێراق بۆچی دوای دەخات، نووسراوی فەرمیمان بۆ کردوون و لە سلێمانی و کەرکووکیش گەنم هەیە، بەڵام رێگەنادەن گەنم وەربگرین."
ساڵی رابردوو، حکومەتی عێراق حەوت بەشە ئاردی دابەشکرد و پێنج بەشە ئاردی بۆ هەرێمی کوردستان نارد.
لادێ ئیبراهیم، بەڕێوەبەری تەکنیکی بەڕێوەبەرایەتیی دروستکراوی دانەوێڵەی هەولێر بە رووداوی گوت: "نووسراومان بۆ هاتووە کە دەست بە دابەشکردنی پێنجەم بەشەئاردی ئەمساڵ بکەین، بەڵام هێشتا 75٪ـی چوارەم بەشەئارد دابەشکراوە و هەمووی تەواو نەبووە، کە هەمووی تەواو بوو ئەوکات دەتوانین دوای سێ رۆژ دەست بە دابەشکردنی پێنجەم بەشە ئارد بکەین."
بە گوتەی لادێ ئیبراهیم، بڕیار بووە لە کەرکووک گەنم وەربگرن بۆ تەواوکردنی دابەشکردنی چوارەم بەشەئاردی ئەمساڵ، بەڵام عێراق ئاگاداری کردوونەتەوە کە چاوەڕوان بن، گەنمی ئەمریکی دەنێرنە سایلۆی هەولێر و دەتوانن راستەوخۆ لە سایلۆ وەریبگرن.
بەڕێوەبەری تەکنیکی بەڕێوەبەرایەتیی دروستکراوی دانەوێڵەی هەولێر گوتیشی: "چاوەڕوانین گەنمی ئەمریکی بێت و 10٪ تێکەڵی گەنمی خۆماڵی بکەین، چونکە ئەو بڕیارە بۆ هەموو عێراقە و دەبێت گەنمی ئەمریکی تێکەڵی گەنمی خۆماڵی بکەین."
|
ئابووری
|
https://www.rudaw.net/sorani/business/040720232
|
هەناردەى نەوتى هەرێمى کوردستان لە رێگەى بەندەرى جەیهانى تورکیاوە 199 رۆژە راگیراوە. راگرتنەکە زیانى زیاتر لە هەشت تریلیۆن دینارى لە بودجەى عێراق داوە، کە دەکاتە نیوەى پشکى هەرێمى کوردستان لەو بودجەیە لە ساڵێکدا کە 16 تریلیۆن دینارە.
لە 25ى ئادارى 2023وە هەناردەى نەوتى هەرێمى کوردستان لە رێگەى بەندەرى جەیهانى تورکیاوە راگیراوە، ئەوەش دوای بڕیارێکی دەستەی نێوبژیوانیی پاریس لەسەر سکاڵایەکی عێراق دژی تورکیا.
لە رۆژى راگرتنى هەناردەکەوە تاوەکو ئەمڕۆ دووشەممە 9ى تشرینى یەکەم، 79 ملیۆن و 600 هەزار بەرمیل نەوت نەنێردراوەتە دەرەوە.
مستەفا گەرعاوى، ئەندامى لیژنەى دارایی پەرلەمانى عێراق رۆژی دووشەممە 09-10-2023 بە تۆڕى میدیایی رووداوى راگەیاند، هەناردەنەکردنەوەى نەوتى هەرێمى کوردستان کەمتەرخەمیى هەولێرى تێدا نییە و ئاماژەی بەوەش کرد، دەستپێکردنەوەى نەوت وادەکات رێگەى زیاتری هەناردەکردنى نەوت لە عێراقدا هەبن و ئەوەش گرنگە.
بەگوێرەى یاسای بودجەى عێراق، پێویستە رۆژانە هەرێمى کوردستان 400 هەزار بەرمیل نەوت رادەستى وەزارەتى نەوتی عێراق بکات بە مەبەستى هەناردەکردنى بۆ دەرەوە یان بەکارهێنانى لە نێوخۆدا.
لەو ماوەیەدا کە هەناردەى نەوتى هەرێمى کوردستان راگیراوە و بە هەژمارکردنى بڕى 400 هەزار بەرمیل نەوتى رۆژانە، نرخى نەوتى فرۆشراو لەلایەن کۆمپانیاى بەبازاڕکردنى نەوتى عێراق - سۆمۆ لەو ماوەیەدا بە گشتی زیانى شەش ملیار و 280 ملیۆن و 852 هەزار دۆلارى لە بودجەى عێراق داوە کە بە گۆڕینى بە نرخی فەرمى دۆلار کە 1300 دینارە بۆ یەک دۆلار، دەکاتە هەشت تریلیۆن و 165 ملیار و 107 ملیۆن و 600 هەزار دینار.
بەگوێرەى یاساى بودجەى گشتى عێراق، لە 199 تریلیۆن دینارى پارەى یاساى بودجەى گشتى، پشکى هەرێمى کوردستان بە زیاتر لە 16 تریلیۆن دینار بۆ ساڵێک هەژمار کراوە.
لە 25ى ئاداردا هەناردەى نەوتى هەرێمى کوردستان لە رێگەى بەندەرى جەیهانى تورکیاوە راگیرا، کە تاوەکو یەکى نیسان کە حەوت رۆژە دەبوو لەو ماوەیەدا دوو ملیۆن و 800 هەزار بەرمیل نەوت هەناردە بکات و نرخى نەوتى فرۆشراوى عێراقیش لەو مانگەدا 73.37 دۆلار بووە، بەو پێیە زیانى هەناردەنەکردنى نەوت لەو هەفتەیەى کۆتایی مانگى ئاداردا 205 ملیۆن و 436 هەزار دۆلار بووە.
زیانى هەناردەنەکردنى نەوت بۆ مانگەکانى دیکە بەم جۆرە بووە؛ نیسان 948 ملیۆن و 480 هەزار دۆلار؛ ئایار 884 ملیۆن و 120 هەزار دۆلار؛ حوزەیران 853 ملیۆن و 320 هەزار دۆلار؛ تەمموز 963 ملیۆن و 356 هەزار دۆلار؛ ئاب یەک ملیار و 33 ملیۆن و 540 هەزار دۆلار؛ ئەیلوول یەک ملیار و 104 ملیۆن و 600 هەزار دۆلار؛ نۆ رۆژى یەکەمی مانگى تشرینى یەکەم 288 ملیۆن دۆلار بوو.
مستەفا گەرعاوى ئاماژەى بەوەدا کە دەستپێکردنەوەى هەناردەى نەوتى هەرێمى کوردستان کاریگەرى دەبێت لەسەر پڕکردنەوەى کورتهێنانى بودجە و تەرخانکردنى پارە بۆ کۆمپانیاکانى وەبەرهێنانى نەوت، بەڵام کاریگەرى ئەوتۆى لەسەر زیادبوونى نەختینەى دینارى عێراقى نابێت لەبەر ئەوەى داهاتى نەوت بە دۆلار دەبێـت و گۆڕینى بە دینارى عێراقى بەهەمان رێکارى ئێستاى بانکى ناوەندى دەبێت.
|
ئابووری
|
https://www.rudaw.net/sorani/business/091020231
|
وەزیری دارایی و ئابووریی حکومەتی هەرێمی کوردستان دەڵێت، سەرجەم کارەکانی ناردنی لیستی مووچەخۆران بە ئەلیکترۆنی کراون و هەموو مانگێک بە یەک کلیک دەتوانین سەرجەم لیستەکانیان بۆ بنێرین. دەشڵێت: "بۆ دابەشکردنی مووچە، چاوەڕوانین بەغدا مووچەی هێزە ئەمنییەکان و پێشمەرگە بنێرێت".
ئاوات شێخ جەناب، لەبارەی هاوتاکردنی یاسای خانەنشینی هەرێمی کوردستان و بەغدا و بەرزکردنەوەی پلەی فەرمانبەران دەڵێت: "ئەوان هیچ لارییەکیان نییە و هەموو ئامادەکارییەکانیشیان تەواوکردووە بۆ ئەوەی هەرکات بڕیاری لەسەر بدرێت، بە زووترین کات جێبەجێ بکرێت."
رۆژی شەممە، 23ـی مارسی 2024، ئاوات شێخ جەناب، وەزیری دارایی و ئابووریی حکومەتی هەرێمی کوردستان لە دیدارێکی میدیاییدا کە تۆڕی میدیایی رووداو تێیدا بەشداربوو، کێشە داراییەکانی هەرێمی کوردستان و مووچەی مووچەخۆرانی هەرێمی کوردستانی خستەڕوو.
داهاتی نێوخۆ کورتهێنانی مووچە پڕناکاتەوە
وەزیری دارایی هەرێمی کوردستان دەڵێت، مانگانە نزیکەی 300 بۆ 350 ملیار دینار داهاتی ناوخۆیان هەیە و ئاماژە بەوەش دەکات، لە سەرەتای مانگی چواری ساڵی رابردووەوە 45 ملیۆن و 800 هەزار بەرمیل نەوتیان داوەتە عێراق.
ئاوات شێخ جەناب، وەزیری دارایی و ئابووریی هەرێمی کوردستان باسی لە هەندێک بابەتی پەیوەست بە مووچە و نەوتی هەرێمی کوردستان کرد و رایگەیاند، مانگانە نزیکەی 300 بۆ 350 ملیار دینار داهاتی نێوخۆمان هەیە کە نزیکەی 15٪ـی داهاتەکە کاش نییە.''
ئاوات شێخ جەناب لەبارەی خەرجکردنی ئەو بڕە پارەیە گوتی، بەگشتی مانگانە 180 ملیار دیناری دراوە بە مووچە، 60 ملیار دیناری تایبەتە بە نەسرییە، ''نزیکەی 100 ملیارەکەی دیکەش بۆ خەرجیی وەبەرهێنان و بەکاربردن، پارەی دەرمان، کارەبا و زۆر شتی دیکە خەرجکراوە.
لە کۆی 14 کێڵگەی نەوتی هەرێمی کوردستان "9 کێڵگەیان کار دەکەن"
وەزیری دارایی پێیوایە گرێبەستە نەوتییەکانی هەرێمی کوردستان باش نین، ''بەڵام پشتگیریی ئەوە دەکەم کە پیشەسازیی نەوتیی خۆمان هەبێت، ئەمە مافێکی دەستووری و یاساییە و بەر لەوەی کە ئەم حکومەتە نوێیەی عێراقیش پێکبهێنرێت، ئێمە پیشەسازیی نەوتمان هەبوو.''
بەگوتەی ئاوات شێخ جەناب، ئێستا لە 14 کێڵگەی نەوتی هەرێمی کوردستان تەنیا نۆ کێڵگە کار دەکەن و ''لە 01-04-2023ـوە تاوەکو ئەمڕۆ، 45 ملیۆن بەرمیل نەوتیان لێ بەرهەمهێنراوە کە 11 ملیۆن و 800 هەزار بەرمیل لە 25ـی حوزەیرانی ساڵی رابردووەوە تاوەکو 01-12-2023 دراوەتە بە عێراق.''
وەزیر دارایی هەرێمی کوردستان لەبارەی راگرتنی هەناردەی نەوت بۆ عێراق دەڵێت، ''لەو 11 ملیۆن و 800 هەزار بەرمیلەی کە بۆ عێراق نێردراوە، تێچووی بەرهەمهێنان و گواستنەوەی یەک بەرمیلیش لەلایەن عێراقەوە نەدراوە و بەلاش بردوویەتی، بۆیە دواتر رامانگرتووە.''
بەپێی قسەکانی ئاوات شێخ جەناب، لە کۆی نەوتی بەرهەمهێنراو لە 01-04-2023ـوە، 33 ملیۆن و 900 هەزار بەرمیل ماوەتەوە کە بەپێی گرێبەستی کۆمپانیاکان، 45٪ـی بۆ کۆمپانیاکانە و 55٪ـیشی بۆ هەرێمی کوردستانە، کە دەکاتە زیاتر لە 18 ملیۆن بەرمیل.
وەک ئاوات شێخ جەناب ئاماژەی دا، حکومەتی هەرێمی کوردستان لەو بڕە نەوتە، تەنیا 17 ملیۆن بەرمیلی لە رێگەی تانکەرەوە بە 31 دۆلار فرۆشتووە و لە فرۆشەکەی مانگانە نزیکەی 50 ملیۆن دۆلار بۆ حکومەت ماوەتەوە.
وەزیری دارایی ئاماژەی بەوەش کرد، لەو 50 ملیۆن دۆلارە مانگانە 22 بۆ 24 ملیۆن دۆلار دەدرێتە کۆمپانیای دانەگاز بۆ دابینکردنی کارەبا، جگە لەوەش بەشێکی دیکەی خەرجی هەن کە بڕێکی زۆر پارە دەبڕن و لەو 50 ملیۆن دۆلارە بۆیان خەرج دەکرێت.
هۆکاری دواکەوتنی مووچە چییە؟
وەزیری دارایی دەڵێت: کاتێک مووچە دوادەکەوێت، هۆکارەکەی نە وەزیری داراییە و نە بزووتنەوەی گۆڕان. بەڵکو پێیوایە کێشەی پاشەکەوت و دواکەوتنی مووچە دەگەڕێتەوە پێش ساڵی 2019 و ئەوکاتەی کە پۆستی وەزارەتی دارایی گرتووەتە دەست.
دەشڵێت، "کاتێک ئێمە هاتووین حکومەتی سویسرامان نەبووە و تێکماندابێت، هەموولایەک ئەوەیان دەزانی کە لە سایەی یەکەکانی 70 و 80 و کێشەی سیاسیی قووڵ لە نێوان یەکێتی و پارتی و کێشەی 100 ساڵەی نێوان هەرێمی کوردستان و بەغدا ئەو کێشانە سەریانهەڵدابوو."
ئاوات شێخ جەناب پێیوایە، ناردنی مووچە بۆ هەرێمی کوردستان هەموو مانگێک لە ئەنجوومەنی وەزیرانی عێراقەوە بە بڕیارێکی سیاسی بووە، بەڵام ئێستا بووە بە ئەرکێکی نیشتمانی لە ئەنجوومەنی وەزیرانی عێراق و ئەوەی لەسەر ئێمە بووە لیستی مووچە بووە کە داواکراوە و ئێمە ناردوومانە، سەرجەم داهاتە ناوخۆییەکانمان خستووەتە بەردەستیان، واتا هەموو کارە تەکنیکییەکانمان ٪100 جێبەجێکردووە.
لەبارەی بڕیاری سیاسیی لە هەرێمی کوردستانیش وەزیری دارایی و ئابووری حکومەتی هەرێمی کوردستان گوتی؛ "هەموو لایەنە سیاسییەکانی بەشدار لە حکومەتی هەرێمی کوردستان لە بڕیارە سیاسییەکاندا بەشدارن و کەسیشیان دژی ناردنی مووچەی هەرێمی کوردستان نین".
دابەشکردنی مووچە
وەزیری دارایی و ئابووری حکومەتی هەرێمی کوردستان ئامادەیی وەزارەتەکەی بۆ دابەشکردنی مووچەی مانگی دوو دەربڕی و رایگەیاند؛ "لەسەر کێشەی هێزە ئەمنییەکان پێنج رۆژ لەمەوبەر رێککەوتبووین کۆدی تایبەتیان بۆ دروستبکەین و ئێستا کۆدەکانمان رەوانەی بەغدا کردووە، ئێستا چاوەڕوانی پارەناردنین بۆ ئەوەی دەستبکەین بە دابەشکردنی مووچە".
ئاوات شێخ جەناب دەشڵێت؛ "کاتێک بەغدا پارەی خستە سەر هەژمارەکەمان، ئێمە پارەکە رادەکێشیهن و دابەشیدەکەین، بۆ ئەم مانگەش خۆمان ئامادە کردووە کاتێک لیستی مووچە دەنێرین، هەم وەکو یاسای خانەنشینی و هەم وەکو فەرمانبەری مەدەنی، بچینە سەر یاسای مووچەی عێراقی".
'هەژماری من'
حکومەتی هەرێمی کوردستان ماوەی ساڵێکە 250 هەزار فەرمانبەری بە پرۆژەی هەژماری من بەستووەتەوە بۆ ئەوەی لە رێگەی سیستمی بانکییەوە مووچەکانیان دابەشبکات و 142 هەزار کەسیان کارتەکانیان وەرگرتووەتەوە، بەڵام وەزیری دارایی عێراق بۆ بەبانکیکردنی مووچەی فەرمانبەرانی هەرێمی کوردستان دەڵێت، ئەوان مامەڵە بەو پرۆژەوە ناکەن و دەبێت لە رێگەی ئەو بانکانەوە هەژمار بۆ فەرمانبەران بکرێتەوە کە لەلایەن بانکی ناوەندی عێراق و حکومەتەوە دانیان پێدانراوە.
بە گوتەی وەزیری دارایی، پرۆژەی 'هەژماری من' بانک نییە، زانیاری هەڵە و تێنەگەیشتن لەسەر ئەو پرسە هەیە، هەژماری من پرۆژەیەکە بۆ تەوتین، جیاوازی لەگەڵ تەوتینەکەی عێراق ئەوەیە کە ئەو سیستمەی ئێمە لە هەژماری من کاری پێدەکەین، تەوتین و 19 خزمەتگوزاریی دیکەیە کە پێنج بانک تاوەکو ئێستا بەشدارییان تێدا کردووە کە سەرجەمیان عێراقین و لەلایەن بانکی ناوەندییەوە متمانەیان پیدراوە.
ئاوات شێخ جەناب دەشڵیت؛ "پرۆژەی هەژماری من بە رەزامەندیی سەرۆکوەزیرانی عێراق و بانکی ناوەندیی عێراق دروستکراوە، پێنج بانکە بەشداربووەکەش لەنێو ئەو 47 بانکەن کە لە بەغدا تەوتین دەکەن و بڕیارە سێ بانکی دیکەی عێراقیش تێیدا بەشداربن، بەڵام تەوتینی عێراق تەنیا کارتێکە و دەچیت پارەی کاشی پێ رادەکێشیت و بەدەر لەمە هیچ مامەڵەیەکی دیکەی ناتوانی پێبکەیت".
وەزیری دارایی پێیوایە نابێت بە چاوی حیزبایەتییەوە سەیری پرۆژەی هەژماری من بکرێت و باس لەوەدەکات کە فەرمانبەرانی هەرێمی کوردستان دەتوانن "لە دەرەوەی وڵاتیش لە رێگەی هەژماری منەوە مووچەکانیان رابکێشن و لە بانکەکان قەرزی خانووبەرە و هاوسەرگیری و وەبەرهێنانی پێ وەربگرن کە تاوەکو 150 ملیۆن دینارە، ئەگەر ئەو پرۆژەیە تاوەکو کۆتایی ساڵ سەربگرێت، قەبارەی ئابووری پێنج بۆ 10 هێندە پێشکەوتن بەخۆیەوە دەبینێت".
ئاوات شێخ جەناب نەبوونی پارەی کاش بە گرفتی هەرە سەرەکی دابەشنەکردنی مووچە وەسفدەکات و دەڵیت ماوەی ساڵێکە نەخۆسخانەی منداڵبوونی هەولێر کە 800 کارمەندن، لە رێگەی هەژماری منەوە مووچەکانیان وەردەگرن و لە ساڵی رابردوو مووچەی 12 مانگەکەیان وەرگرتووە، بۆیە پێیوایە ئەگەر ئەو پرۆژەیە سەربکەوێت، دواکەوتنی مووچە چارەسەر دەبێت.
"دووفاقییەک لەبارەی هەژماری منەوە هەیە"
وەزیری دارایی و ئابووری پێیوایە دووفاقییەک لە بەغداوە بەرامبەر بە بانکیکردنی مووچەی فەرمانبەران هەیە و دەڵێت: بانکی رەشید و رافیدەین لەلایەن بانکی ناوەندییەوە متمانەیان پێدراوە و ئەو پێنج بانکەش کە لە پرۆژەی هەژماری من بەشدارن بە هەمان شێوە متمانەی بانکی ناوەندییان هەیە و لە بەغدا تەوتین دەکەن، بەڵام دەپرسێت: "بۆ دەبێ لە بەغدا بتوانن و لە هەرێمی کوردستان نەتوانن؟"
هاوکات، دووپاتیدەکاتەوە کە پێنج بانکەکان هیچی بانکی هەرێمی کوردستان نین و دەڵیت: زیاتر لە 93 بانک لە هەرێمی کوردستان هەن کە 23یان لە سلێمانین و پێیوایە؛ "ئەو بانکانە نەک 425 ملیار، بەڵکو ناتوانن 45 ملیۆن دیناریش تەئمین بکەن".
وەزیری دارایی دەشڵێت؛ بانکی رەشید و رافیدەین بۆ پێدانی مووچە بۆ هەر فەرمانبەرێک دوو هەزار و 500 دینار گواستنەوە وەردەگرێت، دواتر لە بنکەکان کە فەرمانبەر مووچەکە وەردەگرێت پێنج هەزار دیناری دیکەی لێ وەردەگرن، ئەگەر بنکەی پارە راکێشانەکەش لە دەرەوەی شار بێت، ئەو خەرجییە دەگاتە 10 هەزار دینار، بۆیە مووچەخۆرێک لەرێگەی تەوتینی عێراقەوە لانیکەم دەبێ حەوت هەزار و 500 دینار بۆ 12 هەزار و 500 دیناری لێ وەربگیرێت، بەڵام لە هەژماری من دوو هەزار و 500 دینار بۆ هەموو خزمەتگوزارییەکان وەردەگیرێت".
دابەشکردنی مووچە پسپۆڕیی دادگەی فیدراڵی نییە
ئاوات شێخ جەناب دەڵێت، دادگەی فیدراڵ پسپۆڕیی دابەشکردنی مووچەی نییە و تەنیا کار بە یاسا دەستوورییەکان دەکات، "بەڵام هاتووەتە نێو بابەتێکەوە کە پسپۆڕیی دەسەڵاتی جێبەجێکردن و دەسەڵاتی داراییە، یاسایەک نییە لە عێراق بڵێت دەبێ مووچە بە بانکیی دابەش بکەیت یان بە کاش، بەڵام ئێستا سەپاندوویانە کە دەبێ تەنیا بانکەکانی رافیدەین و رەشید مووچە دابەشبکەن".
وەزیری دارایی باس لە روونکردنەوەکانی دادگەی فیئدراڵی دەکات و دەڵیت؛ "تاوەکو ئێستا چەند روونکردنەوەیەک لەسەر ئەو پرسە لە دادگەی فیدراڵی دراوە و هیوادارین زیاتر روونیبکاتەوە، لەبەر ئەوەی سەرۆکوەزیرانی عێراقیش گوتی ئەوە کاری ئێمە نییە مووچەکە چۆن دابەشدەکرێت، بنەڵکو ئەوە ئەرکی حکومەتی هەرێمی کوردستانە، تەنانەت دەڵێت ئەگەر ئێمە مووچەی هەرێمی کوردستان دابەشبکەین، پێشێلی دەستوورمان کردووە".
لیستی مووچە
وەزیری دارایی دەڵێت: "لیستی مووچەی فەرمانبەران، خانەنشین و هێزە ئەمنییەکان لای ئێمە هیچ کێشەیەکی نەماوە و لە ئێستە بەدواوە هەموو مانگێک دەتوانین بە کلیکێک لیستی مووچە رەوانەی بەغدا بکەین و سیستمەکەمان کردووە بە دیجیتاڵی."
بڕیاری دابەشنەکردنی مووچە
ئاوات شێخ جەناب دەڵێت؛ "لە کۆبوونەوەی ئەنجوومەنی وەزیران هەموو لایەنەکان باسیان لە دابەشکردنی مووچە و گرفتەکانی کردووە و لەوێ پرسیار کرا ئاخۆ کەس رازییە مووچە نەدرێت بە هێزە ئەمنییەکان و پێشمەرگە؟ یەک کەس ناڕەزایەتی دەرنەبڕیوە."
زیاتر روونیدەکاتەوە؛ "لەو کۆبوونەوەیە دوو وەزیری گۆڕانی لێبوو، لە تیمی یەکێتی چوار یان پێنج وەزیر ئامادەبوو، بەر لە چوونە نێو کۆبوونەوەکە، لەگەڵ تیمی یەکێتی و نووسینگەی قوباد تاڵەبانی لەسەر هێڵ بووین، لەو کۆبوونەوەیەدا لایەنێک نییە داوایکردبێت مووچە دابەشبکرێت و لایەنێکی دیکە رەتیکردبێتەوە".
وەزیری دارایی و ئابووری هەرێمی کوردستان دەڵیت؛ "زۆربەیان باسیان لەوە کرد کە خەڵک پێویستی بە مووچەیە و رەمەزانە، بەڵام کە هاتە سەر ئەوە ئاخۆ دەکرێ مووچەی مەدەنی و سەربازی لەیەک جیابکرێتەوە، کەس دەنگی بە جیاکردنەوەیان نەدا" و دەشڵێت؛ کە قسەکان تەواوبوون، سەرۆکوەزیران گوتی "کەس ناڕەزایەتیی هەیە؟ کەس هیچی نەگوت و ئەویش پێکەنی و گوتی بێدەنگی نیشانەی رازیبوونە".
کردنەوەی لقی بانکەکانی رافیدەین و رەشید
ئاوات شێخ جەناب لەبارەی کردنەوەی لقی هەردوو بانکی رەشید و رافیدەین دەڵیت، "لە سلێمانی باڵەخانەی ئەو دوو بانکە ئێستا چوونەتە سەر موڵکی حکومەتی هەرێمی کوردستان، ئەوان داوای باڵەخانەکانیان دەکەنەوە".
وەزیری دارایی و ئابووری هەرێمی کوردستان گوتی؛ "ئەوان داوای دوو باڵەخانەی رەشید و سەلام دەکەنەوە، بەڵام ئاخۆ ئامادەن لە سلێمانی بیاندەنەوە؟"
دەوڵەتی قووڵ "عێراق بەڕێوەدەبات"
وەزیری دارایی و ئابووری حکومەتی هەرێمی کوردستان دەڵیت؛ ئەوەی حوکمی عێراق دەکات دەوڵەتی قووڵە، ئەگەر بڕیاربدات بڕیارەکە جێبەجێ دەبێت، ئەوانەی دیکە کە دێنە نێو گۆڕەپانی سیاسییەوە، بکەری راستەقینە نین، بەڵکو ئەو ئامرازانەن کە سیاسەتەکەیان پی جێبەجێ دەکرێت، بۆیە ئەگەر رێککەوتنی سیاسی لەنێوان هەرێمی کوردستان و بەغدا لەگەڵ دەوڵەتی قووڵ سەربگرێت، کێشەکانی دیکە چارەسەردەبن.
زیاتر روونیدەکاتەوە؛ "ئەگەر رێککەوتنەکە سەرنەگرێت، دەچینەوە بۆ چوارگۆشەی یەکەم، واتا دەگەینەوە ئەو قۆناخەی ئاخۆ هەرێمی کوردستان شەرعیەت و رەوایی هەیە یان نا" و دەشڵێت، بەر لە دروستبوونی عێراقی نوێ، هەرێمی کوردستان وەکو دیفاکتۆ بوونی هەبووە کە پەرلەمان و حکومەت و ئەنجوومەنی دادوەری هەبووە و دەستووری عێراقیش دانی بەمەدا ناوە، هەر شتێک پێشێلی بکات، ستەمی لە کورد کردووە".
بە گوتەی وەزیری دارایی؛ "ئەوەی ئێستا دەگوزەرێت، پێچەوانەی دەستوورە، سەرۆکی دادگەی فیدراڵی لە عەمان لێدوانێکی داوە و وای پێشانداوە کە ئەو دەستوورە بۆ عێراق شیاو نییە، بۆیە ئەگەر هەندێک لە خۆمان ببین بە بەشێک لەو پلان و سیاسەتە، کارێکی دروست نییە و لە ئەنجامدا کورد زیان دەکات".
|
ئابووری
|
https://www.rudaw.net/sorani/business/230320241
|
سەرچاوەیەک لە حکومەتی عێراق رایگەیاند، لە سەرەتای ئەم هەفتەیەوە رێککەوتنی رێکخستنی بانکی لەگەڵ تورکیا چووەتە واری جێبەجێکردنەوە و دەیان ملیۆن یۆرۆیان بۆ بازرگانان تەرخانکردووە، ئەندامێکی لیژنەی ئابووری و بازرگانیی پەرلەمانی عێراقیش دەڵێت: "کردنەوەی هەژماری بانکی بە دراوە جۆراوجۆرەکان، بازرگانی تۆکمە و گەرەنتی دەکات."
ئەمڕۆ سێشەممە 05-12-2023 سەرچاوەیەک لە حکومەتی عێراق لەبارەی کردنەوەی هەژماری بانکی بە دراوی یۆرۆ لە تورکیا، بە ئاژانسی فەرمیی عێراقی راگەیاندووە، "لە رۆژی یەکشەممەی ئەم هەفتەیەوە دەستکراوە بە جێبەجێکردنی رێککەوتنی رێکخستنی بانکی لەگەڵ تورکیا و بۆ ئەو مەبەستە وەکو بەشی یەکەم دەیان ملیۆن یۆرۆ بۆ دابینکردنی هاوردەکردنی کەلوپەلەکان بۆ بازرگانان لە تورکیا تەرخانکراوە."
بەپێی سەرچاوەکە، کاراکردنی رێککەوتنەکە دوای ئەوە هات کە بەشێک لە بازرگانەکان دیناریان داوە و بانکی ناوەندیی عێراق یۆرۆی بۆ تەرخانکردوون.
رۆژی 2ى کانوونى یەکەمى 2023 بانکى ناوەندیى عێراق ئەنجامى گفتوگۆکانى شاندى عێراقى بۆ تورکیای لەبارەى پرسە داراییەکان ئاشکراکرد، ئاماژەى بەوە دا، هەردوولا رێککەوتوون لەسەر ئەوەى ئاڵوگۆڕى بازرگانى بۆ بازرگانانى بچووک بە دینار بەرامبەر بە یۆرۆ یان لیرەى تورکى بێت، بە شێویەک کە پرۆسەى حەواڵەى ئەو جۆرە ئاڵوگۆڕە بازرگانییە وابێت کە لەنێو عێراق بە دینار پارەى ئاڵوگۆڕەکە دابنرێت، لە تورکیاش بە یۆرۆ و لیرە بێت، بۆئەوەى کاڵاکان لە تورکیاوە هاوردەى عێراق بکرێن.
رۆژی سێشەممە 05-12-2023 عەلی مەگسووسی، ئەندامی لێژنەی ئابووری و بازرگانی و پیشەسازی پەرلەمانی عێراق بە تۆڕی میدیایی رووداوی گوت، "کردنەوەی هەژماری بانکی بە چەندین دراوی جیاواز دەبێتە هۆی گەرەنتیکردنی بازرگانی و گوشارەکانی سەر دۆلار لادەبات، کە بەهۆی هاوردەکردنی شمەکەوە لە هەموو وڵاتانەوە بە دۆلار داواکاری لەسەر زیاد بووە و بووەتە هۆی دابەزینی بەهای دینار."
پەنابردنى بانکى ناوەندیی عێراق بۆ مامەڵەى بازرگانى لەگەڵ بانکەکانى تورکیا بە دراوى دیکە جگە لە دۆلار، بۆ ئەوەیە گوشار لەسەر فرۆشتنى دۆلار بۆ حەواڵە و مامەڵەى بازرگانی کەم بکاتەوە، کە کۆت و بەندى بانکى فیدراڵى ئەمریکاى لەسەرە، ئەوەش فرۆشتنى دۆلارى سنووردار کردووە لە رێگەى سەکۆى ئەلیکترۆنیى بانکەکەوە.
|
ئابووری
|
https://www.rudaw.net/sorani/business/051220231
|
بانکى ناوەندیى عێراق ئاسانکارى بۆ هاوردەکردنى دراوى بیانى بۆ کۆمپانیا و رێکخراوەکان و دەستە تۆمارکراوەکان دەکات، کە دەبێت لە رێگەى ئاسمانییەوە بارى ئەو پارانە هاوردە بکرێت، زانیارىش لەبارەیانەوە بدرێتە بانکەکە لەگەڵ وەرگرەکانى.
رۆژی 8ـی تشرینى دووەمى 2023، بانکى ناوەندیى عێراق نووسراوێکى ئاراستەى سەرجەم بانکە مۆڵەتپێدراوەکان کرد، کە تێیدا ئاماژەى بەوەداوە، 'نەرمى بەرامبەر هاوردەکردنى دراوى بیانى دەنوێنین.'
بەگوێرەى ئەو نووسراوە کە عەمار خەڵەف حەمەد، جێگرى پارێزگارى بانکى ناوەندى بەوەکالەت واژۆى لەسەر کردووە، چەند مەرجێکى دیاریکردووە بۆ هاوردەکردنى دراو، لەوانە؛ دەبێت هاوردەکردنى دراوى بیانى بۆ کۆمپانیا، رێکخراو، دەستە تۆمارکراوەکان بێت، کە بۆ کۆمپانیا و دامەزراوە بیانییەکان کاردەکەن و حەواڵەیان لە دەرەوە بۆ دێت.
لە مەرجەکانى دیکەدا هاتووە، پێویستە ئەو بانکانە داواکارى پێشکێشی بانکى ناوەندى بکەن، کە بڕى پارەکە و وردەکارى بارەکەى تێدابێت و ریزبەندى ژمارەى ئەو بارانە تۆمار بکرێن و بدرێنە فەرمانگەى چاودێرى بەسەر بانکەکانەوە، پێویستە زانیارى وەرگرانى ئەو پارەیە رادەست بکرێت و ناوى ئەو کۆمپانیایانەش بدرێتە بانکى ناوەندى، کە بارە پارەکە بۆ عێراق دەگوازنەوە لەگەڵ کۆپییەکى ئەو مۆڵەتەى، لە وڵاتەکەى هەیەتى.
یەکێکە لە مەرجەکانى دیکە ئەوەیە؛ دەبێت ئەو بارە پارانە لە رێگەى دەروازە ئاسمانییەکانەوە هاوردە بکرێن.
ئەو هەنگاوەى بانکى ناوەندى بۆ ئاسانکردنى رێکارەکانى هاوردەکردنى دراوە، کە لەماوەى رابردوودا بەهۆى رێوشوێنەکانى ئەو بانکەوە، ئەستەم ببوون و کێشەیان بۆ بەشێک لە کۆمپانیا و رێکخراوەکان دروست کردبوو.
نوێدەکرێتەوە...
|
ئابووری
|
https://www.rudaw.net/sorani/business/081120238
|
بەهای دراوی نیشتمانیی تورکیا بەرامبەر بە دۆلار و دراوە بیانییەکان بەردەوامە لە دابەزین، یەک دۆلار بە 26.19 لیرە مامەڵەی پێوە کرا.
بەرەبەیانی ئەمڕۆ هەینی بەر لە کرانەوەی بۆرسە و بازاڕە داراییەکانی تورکیا، یەک دۆلاری ئەمریکی بە 26.19 لیرە مامەڵەی پێوەکرا و دواتر نرخی یەک دۆلار بووە 26.10 لیرە. هەر لەو کاژێرەدا یەک یۆرۆ سەرەتا بە 28.48 لیرە و دواتر بە 28.39 لیرە مامەڵەی پێوە کرا.
بەر لە هەڵبژاردنەکانی سەرۆکایەتی و پەرلەمانی تورکیا لە 14ـی ئایاردا یەک دۆلار بە 19.60 لیرە مامەڵەی پێوە دەکرا. لە دووەم گەڕی هەڵبژاردنی سەرۆکایەتی تورکیا کە لە 28ـی ئایار کرا، بۆ یەکەمینجار بەهای یەک دۆلار 20 لیرەی تێپەڕاند و دوای هەڵبژاردنەکان بۆ یەکەمجار لە 26ـی حوزەیراندا بەهای یەک دۆلار گەیشتە ئاستی 26 لیرە.
رۆژی پێنجشەممە، 22ی حوزەیرانی 2023، بانکی ناوەندیی تورکیا رێژەی سوودی بانکی بە 650 خاڵی بنەڕەتی، یان بە رێژەی ٪6.50 زیادکرد و رێژەکەی گەیاندە 15٪، ئەمەش کەمتر بوو لە ئاستی پێشبینییەکان. ئابووریناسان پێشبینییان دەکرد بانکی ناوەندیی تورکیا رێژەکە بۆ زیاتر لەو ئاستە بەرز بکاتەوە. لە ماوەی یەک مانگ لە دوای هەڵبژاردنەکانی ئەو وڵاتە، لیرەی تورکی نزیکەی 30٪ـی بەهای لەدەستدا.
ئەمە لە کاتێکدایە بانکی ناوەندیی تورکیا ساڵی رابردوو چوار جار لەسەر یەک سوودی بانکی کەمکردەوە و لە کۆبوونەوەی شوباتی ئەمساڵیدا سوودی بانکی لە 9٪ بۆ 8.5٪ کەمکردبووەوە.
|
ئابووری
|
https://www.rudaw.net/sorani/business/07072023
|
بەرهەمهێنانی نەوت لە کێڵگە نەوتییەکانی هەرێمی کوردستان لە دوای راگرتنی گەیشتە بەرزترین ئاست و رۆژانە 220 هەزار بەرمیل نەوت بەرهەمدێت. وەزیری وزە و سەرچاوە سرووشتییەکانی تورکیاش رایدەگەیێنێت، "دەست بە کاراکردنەوەی بۆریی نەوتی عێراق - تورکیا دەکەین."
بەرهەمهێنانی نەوتی هەرێمی کوردستان زیادیکردووە
رۆژی دووشەممە، 2-10-2023 لە بووڵتەنی ئابووریی رووداو کە محەممەد شێخ فاتیح پێشکێشی دەکات، زانیاریی نوێ لەبارەی بەرهەمهێنانی نەوتی هەرێمی کوردستان خرایەڕوو. بەپێی ئەو داتایانە:
لە هەرێمی کورستان 14 بلۆکی نەوتی هەن، نۆ لەوانە دەستیان بە بەرهەمهێنانی نەوت کردووەتەوە و پێنجیان کارناکەن. قەبارەی بەرهەمهێنانی کێڵگە نەوتییەکان ئێستا رۆژانە 220 هەزار بەرمیلە، 85 هەزار بەرمیلی دەدرێتە حکومەتی عێراق لە نێوخۆ دەیپاڵێوێت و 134 هەزار بەرمیل نەوتیشی لە بازاڕی نێوخۆ دەفرۆشرێت.
پێش راگرتنی هەناردەی نەوت، هەرێمی کوردستان رۆژانە 395 هەزار بەرمیل نەوتی هەناردە دەکرد، لەگەڵ نەوتی کەرکووک تێکڕا 481000 بەرمیل بوو.
تورکیا: بۆریی عێراق - تورکیا بۆ هەناردەی نەوت ئامادەیە
ئەمڕۆ ئاڵپئەرسڵان بایراکتار، وەزیری وزە و سەرچاوە سرووشتییەکانی تورکیا رایگەیاند، "لە ئەمڕۆوە هێڵی بۆریی نەوتی عێراق - تورکیا بۆ کارکردن ئامادەیە و لە ماوەی هەفتەیەکدا دەست بە کاراکردنەوەی دەکەین، دوای دەستکردنەوە بە چالاکییەکە. ئەو بۆرییە توانای ئەوەی هەیە نزیکەی نیو ملیۆن بەرمیل نەوت بۆ بازاڕەکانی نەوتی جیهان بگوازێتەوە."
لە 25ـی ئاداری ئەم ساڵ هەناردەی نەوتی هەرێمی کوردستان راگیرا، تاوەکو ئێستا دەستی پێنەکردووتەوە، زیانەکانی راگرتنی نەوتی کوردستان بە گوێرەی نرخی نەوتی برێنت 7.3 ملیار دۆلارە، بە گوێرەی نرخی فۆشتنی کۆمپانیای سۆمۆ حەوت ملیار دۆلارە و بە گوێرەی ئەو خەمڵاندنەی لە یاسای بودجەی عێراقدا کراوە 6.3 ملیار دۆلارە.
قەبارەی هەناردەی نەوتی عێراق بۆ مانگى ئەیلوول
مانگى ئەیلوولى رابردوو عێراق زیاتر لە 103 ملیۆن بەرمیل نەوتى فرۆشتووە بە بەهاى زیاتر لە نۆ ملیار دۆلار کە بەراورد بە مانگى ئاب داهاتەکەى نزیکەى 500 ملیۆن دۆلارى زیاد کردووە.
وەزارەتى نەوتى عێراق ئامارى بەرایی فرۆش و داهاتى نەوتى بۆ مانگى ئەلوولى رابردوو بڵاوکردەوە ، کە لەو مانگەدا 103 ملیۆن و 43 هەزار و 199 بەرمیل نەوت هەناردەکراوە کە 102 ملیۆن و 220 هەزار و 441 بەرمیل لە کیێڵگەکانى نەوتى ناوەڕاست و باشوورى عێراقەوە هەناردەکراون، 473 هەزار و 335 بەرمیل لە کێڵگەى گەیارە لە موسڵ و 449 هەزار و 423 بەرمیلى لە کێڵگەکانى کەرکووکەوە هەناردەکراوە.
بڕى هەناردەکردنى رۆژانەى نەوت لە مانگى ئەیلوولدا سێ ملیۆن و 438 هەزار بەرمیل نەوت بووە.
بەگوێرەى یاساى بودجەى گشتى عێراق دەبێت رۆژانە عێراق سێ ملیۆن و 500 هەزار بەرمیل نەوت هەناردەبکات بۆ پڕکردنەوەى پارەى بودجە، کە 198 تریلیۆن دینارە. وەزارەتى نەوت ئاماژەى بەوەداوە کە تێکڕاى نرخى یەک بەرمیل نەوت لە مانگى ئەیلوولدا 92.5 دۆلار بووە، داهاتى فرۆشتنى نەوت لەو مانگەدا نۆ ملیار و 494 ملیۆن دۆلار بووە.
ئەوە لەکاتێکدایە مانگى ئابى رابردوو عێراق 106 ملیۆن و 122 هەزار و 679 بەرمیل نەوتى هەناردەکردووە و داهاتەکەشى هەشت ملیار و 997 ملیۆن و 851 هەزار دۆلار بووە.
نرخی نەوت بەرزبووەوە
بەرەبەیانی ئەمرۆ دووشەممە، نرخی نەوت بەرزبووەوە و هەندێ لە زیانەکانی رۆژی هەینی قەرەبوو کردەوە، بەوپێیەی بازرگانان گرنگیان بە کەمی خستنەڕووی نەوت و بە کراوەیی مانەوەی حکومەتی ئەمریکا کرد.
نرخی نەوت لە دوای کردنەوەی بازارەکانی ئاسیا، 18 سەنت بەرزبووەوە، بەرمیلێک بە 92 دۆلار و 38 سەنت مامەڵەی پێوەکرا. هەروەها بەرمیلێک نەوتی سووکی تەکساسی ئەمریکا 23 سەنت بەرزبووە و بە 91 دۆلار و 2 سەنت مامەڵەی پێوەکرا.
لە چارەکی سێیەمی ئەمساڵدا نرخی نەوتی برێنت و نەوتی سووکی تەکساسی ئەمریکا 30٪ بەرزبوونەوە، هۆکاری سەرەکیشی بۆ کەمکردنەوەی خستنەڕووی نەوت لەلایەن رووسیا و سعودیە بەبڕی 1.3 ملیۆن بەرمیل دەگەڕێتەوە.
بەپێی چەندین سەرچاوە لە رێخکراوی ئۆپێک، "بە ئەگەرێکی زۆر، بەرهەمهێنەرانی نەوت درێژە بە سیاسەتی کەمکردنەوەی خستنەرووی نەوت دەدەن و لە کۆبوونەوەی مانگانەیاندا کە بریارە رۆژی چوارشەممە بەڕێوەبچێت جەختی لەسەر دەکەنەوە".
هێرۆکی کیکوکاوا، شرۆڤەکاری بازارە داراییەکان سەر بە کۆمپانیای ( نیسان سیکیۆریتی) لەو باریەوە رایگەیاند،" سەرەتای ئەم هەفتەیەی نرخی نەوت بە بەهێزی دەستپێکرد. کەم خستنەرووی نەوت، جێگیر مانەوەی سیاسەتەکانی ئۆپێک پڵەس و پارەدارکردنی حکومەتی ئەمریکا لەلایەن کۆنگرێس، هۆکاری سەرکی بەرزبوونەوەی نرخی نەوتن."
لە تورکیا و باکووری کوردستان نرخی گازی سرووشتی بەرزبووەوە
هەر لە بووڵتەنی ئابووری باسی بەرزبوونەوەی نرخی گازی سرووشتی لە باکووری کوردستان و تورکیا کرا کە بڕیاردراوە نرخی گازی سرووشتی بۆ هاوبەشانی بەرهەمهێنەری کارەبا و کەرتی پیشەسازی و ناوچە پیشەسازییەکان 20٪ زیاد بکرێت، بەڵام نرخی گازی سرووشتی بۆ ماڵان بە جێگیری هێڵدرایەوە.
کۆمپانیای بۆتاش (کۆمپانیای نیشتمانی گواستنەوەی پیترۆڵ) ـی تورکیا رایگەیاند، لە یەکی تشرینی یەکەمی 2023 ـەوە دەست کراوە بە جێبەجێکردنی بڕیارەکە.
هەر لە بووڵتەنی ئابووری باسی بەرزبوونەوەی نرخی گازی سرووشتی لە باکووری کوردستان و تورکیا کرا کە بڕیاردراوە نرخی گازی سرووشتی بۆ هاوبەشانی بەرهەمهێنەری کارەبا و کەرتی پیشەسازی و ناوچە پیشەسازییەکان 20٪ زیاد بکرێت، بەڵام نرخی گازی سرووشتی بۆ ماڵان بە جێگیری هێڵدرایەوە.
کۆمپانیای بۆتاش (کۆمپانیای نیشتمانی گواستنەوەی پیترۆڵ) ـی تورکیا رایگەیاند، لە یەکی تشرینی یەکەمی 2023 ـەوە دەست کراوە بە جێبەجێکردنی بڕیارەکە.
بەپێی ئەو راگەیێندراوەی بۆتاش، هیچ زیادبوونێک لە نرخی ئەو گازە سرووشتییە نەکراوە کە دەدرێتە ماڵان، بەهای هەر 1000 مەتر سێگۆشە لە گازی سرووشتی ماڵان بە 4080 لیرە جێگیر کرا.
لە راگەیێندراوەکەدا ئاماژە بەوە دراوە، تورکیا گازی سرووشتی هاوردە دەکات، گرانبوونی نرخەکەی لە بازاڕەکانی جیهاندا بەگشتی کاریگەری لەسەر وڵاتەکەیان هەیە، بەڵام سەرباری ئەوە رێگەیان نەداوە بە هەمان ئاست کاریگەری لەسەر خەڵک بکات.
لە راگەیێندراوەکەدا ئاماژە بەوە دراوە، تورکیا گازی سرووشتی هاوردە دەکات، گرانبوونی نرخەکەی لە بازاڕەکانی جیهاندا بەگشتی کاریگەری لەسەر وڵاتەکەیان هەیە، بەڵام سەرباری ئەوە رێگەیان نەداوە بە هەمان ئاست کاریگەری لەسەر خەڵک بکات.
|
ئابووری
|
https://www.rudaw.net/sorani/business/021020232
|
دەستەی گومرگی ئێران رایگەیاند، لە دوو مانگی رابردوودا ئێران بایی 330 ملیۆن دۆلار زێڕی هاوردە کردووە و زیاتر لە 91%ی زێڕەکەش لە فڕۆکەخانەی ئیمام خومەینی لە تارانەوە هاوردە کراوە.
ئاژانسی فەرمیی ئێران لەسەر زاری دەستەی گومرگی ئێرانی بڵاوی کردەوە، ئێران لە ماوەی دوو مانگی رابردوودا 4.6 تۆن زێڕی هاوردە کردووە، کە بە بەهای 330 ملیۆن دۆلار بووە.
هەر بەپێی گومرگی ئێرانی، زۆرینەی زێڕەکە لە رێگەی فڕۆکەخانەی ئیمام خومەینی بووە لە تاران بە رێژەی 91% و بڕەکەی دیکە لە رێگەی فڕۆکەخانەکان و دەروازە سنوورییەکانی دیکەوە بووە، بەبێ ئەوەی ئاماژەیان پێبکات.
گومرگی ئێران دەڵێت، بەراورد بە پار، هاوردەکردنی زێڕ بە رێژەی 3.8 هێندە زیادی کردووە. دەشڵێت، پار لە هەمان ماوەدا 1.2 تۆن زێڕ بە بەهای زیاتر لە 79 ملیۆن دۆلار هاوردە کرابوو.
لە لایەکی دیکەوە، بەڕێوەبەرایەتیی گشتیی گومرگی ئێران گشتاندنێکی دەرکردووە بۆ هەموو خاڵە گومرگییەکان، دەروازە سنوورییەکان و فڕۆکەخانەکانی ناردووە؛ تێدا ئاماژە بەوە کراوە، ئەم ساڵیش باج لەسەر هاوردەکردنی زێڕ هەڵگیراوە.
لە ساڵی 2022دا، حکومەتی ئێران بڕیاری دا ئاسانکاری بۆ هاوردەکردنی زێڕ بۆ سەرانسەری ئێران بکات.
پار، ئێران نزیکەی 30 تۆن زێڕی هاوردە کردبوو.
رۆژی 25ی ئاداری 2024، محەممەد رزوانیفەر، بەڕێوەبەری گشتیی گومرگی ئێران رایگەیاند، ئێران لە ماوەی 12 ساڵێکدا بڕی 29 تۆن و 969 کیلۆگرام زێر بە بەهای ملیارێک و 936 ملیۆن دۆلار هاوردە کردووە، کە 3٪ی کۆی گشتیی هاوردەی وڵاتەکە دەکات.
|
ئابووری
|
https://www.rudaw.net/sorani/business/280520244
|
لە مانگی رابردوودا هەناردەی نەوتی رووسیا بۆ نزمترین ئاستی پێنج مانگی پێشتر کەمبووەتەوە، کەچی داهاتەکەی دوو هێندە زیادبووە.
ئاژانسی نێودەوڵەتیی وزە لە راپۆرتی مانگانەیدا رایگەیاند، لە مانگی نیسانی ئەم ساڵدا رووسیا رۆژانە 7 ملیۆن و 300 هەزار بەرمیل نەوت و بەرهەمە نەوتییەکانی هەناردە کردووە.
بەپێی خەمڵاندنی ئاژانسەکە، ئەمە 6.4٪ کەمترە بەراورد بە مانگی ئادار. کەمترینیشە لە 5 مانگی رابردوودا.
کەمبوونەوەی توانای پاڵاوتنی پاڵاوتگە نەوتییەکانی رووسیا بەهۆی هێرشە درۆنییەکانی ئۆکراینا و، کەمکردنەوەی بەرهەمهێنانی نەوت لە چوارچێوەی رێککەوتنی ئۆپێک پڵەس، دوو هۆکاری سەرەکیی کەمبوونەوەی هەناردەی نەوتی رووسیان.
لەگەڵ ئەوەشدا، بەپێی ئاماری وەزارەتی دارایی رووسیا، داهاتی ئەو هەناردەیە لە مانگی نیساندا 13 ملیار و 500 ملیۆن دۆلار بووە.
بەپێی خەمڵاندنی بلوومبێرگ، ئەمە دوو هێندە زیاترە بەراورد بە نیسانی 2023.
لاوازیی بەهای رۆبڵی رووسی و بەرزبوونەوەی نرخی نەوتی ئۆراڵی رووسی بەهۆی بەرزبوونەوەی نرخی نەوت لە بازاڕەکاندا، هۆکاری سەرەکیی زیادبوونی داهاتە نەوتییەکانی رووسیان.
ئەمە ئاماژەیە بەو زەحمەتییەی رۆژئاوا دووچاری بووەتەوە لە هەوڵەکانی بۆ کەمکردنەوەی داهاتی نەوت و گازی رووسیا.
لە کۆتاییەکانی ساڵی 2022ـدا، وڵاتانی رۆژئاوا نرخی بەرمیلێک نەوتی رووسیایان بە 60 دۆلار دیاریکرد.
لەدوای ئەوکاتەوە، ئەمریکا چەندین کۆمپانیای بە تۆمەتی گواستنەوەی نەوتی رووسی بە زیاتر لەو نرخە سزاداوە. بەڵام ئەمە نەبووەتە رێگر لە بەرزبوونەوەی داهاتی نەوتی رووسیا.
چین و هیندستان دوو گەورەترین کڕیاری نەوتی رووسیان. رووسیا بە نرخی داشکێندراو نەوت دەداتە ئەو دوو وڵاتە.
|
ئابووری
|
https://www.rudaw.net/sorani/business/160520246
|
سەرۆککۆماری عێراق لەبارەی مووچەی فەرمانبەرانی هەرێمی کوردستان لەگەڵ وەزیری دارایی کۆدەبێتەوە.
هاوڕێ تۆفیق، بەڕێوەبەری گشتیی پەیوەندییەکان و رێکخراوە نێودەوڵەتییەکان لە سەرۆکایەتیی کۆماری عێراق بە تۆڕی میدیایی رووداوی راگەیاند، کاژێر 1:30 دوای نیوەڕۆی ئەمڕۆ ( 28ی ئاداری 2024)، د. لەتیف رەشید، سەرۆککۆماری عێراق لە سەرۆکایەتیی کۆمار لەگەڵ تەیف سامی، وەزیری دارایی عێراق کۆدەبێتەوە.
بە گوتەی هاوڕێ تۆفیق، یەکێک لەو تەوەرانەی گفتوگۆی لەبارەوە دەکرێت بودجە و مووچەی فەرمانبەرانی هەرێمی کوردستان و دۆخی دارایی گشتیی عێراقە.
ئەوە لەکاتێکدایە وەزارەتی دارایی عێراق هێشتا مووچەی پێشمەرگە و هێزە ئەمنییەکانی هەرێمی کوردستان بۆ مانگی شوبات نەناردووە.
ئەمڕۆ سەرچاوەیەک لە وەزارەتی دارایی بە تۆڕی میدیایی رووداوی راگەیاند، یەکشەممەی داهاتوو مووچەی مانگی شوبات دابەش دەکرێت و، لە 24 کاژێری داهاتووشدا لیستی مووچە رادەگەیێندرێت.
سەرچاوەکە هەروەها رایگەیاند: "ئەمڕۆ نزیکەی 600 ملیار دینار لە لقی هەولێری بانکی ناوەندیی عێراق خرایە سەر هەژماری وەزارەتی دارایی حکومەتی هەرێمی کوردستان."
بەپێی سەرچاوەیەکی وەزارەتی دارایی و ئابووری، "پارەکە ئەمڕۆ بە کاش و بە ئۆتۆمبێلی تایبەت گواستراوەتەوە بانکەکانی سەر بە وەزارەتی دارایی هەرێمی کوردستان."
ئەنجوومەنی وەزیرانی هەرێمی کوردستان دوێنێ لە کۆبوونەوەی ئاسایی هەفتانەیدا بڕیاری دا دەست بە دابەشکردنی مووچەی مانگی شوبات بکرێت رایگەیاند، لیستی مووچەی مانگی ئاداریشیان بۆ بەغدا ناردووە.
رووداو زانیویەتی، سەرەتای هەفتەی داهاتوو وەزارەتی دارایی عێراق دەست بە رێکارەکانی ناردنی مووچەی مانگی سێی مووچەخۆرانی هەرێمی کوردستان دەکات، بەڵام هێشتا دیارنییە رێکارەکان چەند رۆژ دەخایێنن.
|
ئابووری
|
https://www.rudaw.net/sorani/business/280320242
|
بەهای دینار بەراورد بە مانگەکانی پێشوو بەرزە، بەڵام بەراورد بە دوێنێ کەمێک دابەزیوە. بەهای تمەنی ئێرانیش لە نزمیدا ماوەتەوە.
رەوەز میرزا، ئاڵوگۆڕکاری دراو لە بازاڕی دۆلارەکەی سلێمانی ئەمڕۆ (یەکشەممە) بە تۆڕی میدیایی رووداوی گوت، 100 دۆلار بە 146 هەزار و 250 دینار دەفرۆشرێت.
لە هەولێر 100 دۆلار بە 146 هەزار و 150 دینار دەفرۆشرێت.
ئەو ئاڵوگۆڕکارەی دراو گوتیشی، بەشێوەی نەختی، 100 دۆلار 5 ملیۆن و 900 هەزار تمەنە و بە حەواڵەش 100 دۆلار 6 ملیۆن و 100 هەزار تمەنە.
دوای 10 مانگ، رۆژی شەممە بەهای 100 دۆلار بۆ خوار 146 هەزار دینار دابەزی، لەکاتی داخستنی بازاڕدا 100 دۆلار بە 145 هەزار و 800 دینار مامەڵەی پێوە کرا.
|
ئابووری
|
https://www.rudaw.net/sorani/business/28042024
|
لە گوتاری سەرۆکی ئەمریکادا پرسە ئابوورییەکان زۆرترین رەنگدانەوەیان هەبوو، بەڵام بەشێک لە ئامار و راپرسییەکان پێشانی دەدەن کە لە چارەسەری کێشە ئابوورییەکان، ترەمپ دڵخوازی ئەمریکییەکانە.
لە گوتاری "دۆخی یەکگرتوویی" کە ئەمڕۆ جۆ بایدن، سەرۆکی ئەمریکا لە کۆنگرێسی وڵاتەکە پێشکێشی کرد، باسی لە کۆمەڵێك داتای ئابووری کرد، لەوانەش رەخساندنی هەلی کار بە ئاستێکی پێوانەیی و کەمبوونەوەی بێکاری.
بایدن دەڵێت، "ئابوورییەکم بەمیرات گرت کە لەسەر لێواری داڕووخاندا بوو، بەڵام ئێستا هەموو جیهان ئیرەیی بە ئابوورییەکەمان دەبات."
وەک سەرۆکی ئەمریکا باسی دەکات، "لە تەنیا سێ ساڵدا 15 ملیۆن هەلی کاری نوێمان رەخساندووە.. ئەمە ئاستێکی پێوانەییە! بێکاری لە نزمترین ئاستی 50 ساڵی رابردووە."
جۆ بایدن باس لەوە دەکات، "16 ملیۆن هاووڵاتیی ئەمریکا بزنسی بچووکیان دامەزراندووە و هەر یەکێکیان نیشانەی کارێکی هیواخوازانەیە."
سەرۆکی ئەمریکا جەختی لەوە کردەوە بۆ ئەوەی "بەهێزترین ئابووریمان لە جیهاندا هەبێت، دەبێت بەهێزترین پەروەردەمان هەبێت."
گوتەکانی بایدن لەکاتێکدایە، ساڵی رابردوو ئابووریی ئەمریکا 3.1٪ گەشەی کردووە و بانکی ناوەندیی وڵاتەکەش دەڵێت، ئەم ساڵ رێژەی سوودی بانکی کەمدەکەنەوە.
لە سەردەمی بایدندا و لەدوای مانگی ئاداری ساڵی رابردووەوە و بەهۆی کاریگەریی شەڕی ئۆکراینا و هەڵاوسانەوە، بانکی ناوەندیی ئەمریکا 11 جار سوودی بانکیی بەرزکردووەتەوە و ئێستا رێژەکە 5.50٪ـیە، ئەوەش بەرزترین ئاستە لە 20 ساڵی رابردوودا، بەتایبەتیش کە لە مانگی حوزەیرانی ساڵی 2022ــدا هەڵاوسان لەو وڵاتە گەیشتە 9.1٪، کە بەرزترین ئاست بوو لە زیاتر لە 40 ساڵی رابردوودا.
دۆخی ئابووریی ئەمریکا بەردەوام بیانوویەکی سەرەکیی کۆمارییەکانی ئەمریکا بووە بۆ رەخنەگرتن لە ئیدارەی دیموکراتی ئەمریکا.
لە ساڵی رابردوودا ئەمریکا خۆی لە سستیی ئابووری پاراست، پێشبینیش دەکرێت ئەم ساڵ نیشتنەوەی نەرم لە ئابووریی وڵاتەکە بەدی بێت، واتە گەشەی ئابووری و هەڵاوسان خاوببنەوە بەبێ ئەوەی وڵاتەکە تووشی سستیی ئابووریی ببێتەوە.
لە لایەکی دیکەوە، بەشێک لە ئابووریناسان و ناوەندە ئابوورییەکانی ئەمریکا پێچەوانەی ئەمە قسە دەکەن و دەڵێن، بە ئەگەری 40٪ بۆ 50٪ ئابووریی ئەمریکا لە ئەمساڵدا تووشی سستی دەبێت، بەڵام ئەمە شتێکە حکومەتی ئەمریکا دەیشارێتەوە.
بەپێی دوایین ئامار، هەڵاوسان لە مانگی یەکی ئەم ساڵدا لە ئەمریکا بۆ 3.1٪ دابەزی، کە کەمتر بوو لە پێشبینییەکان.
بەرپرسانی بانکی ناوەندیی ئەمریکا، لەنێویشیاندا جیرۆم پاوڵ، سەرۆکی بانکەکە دەڵێن، ئامانجیانە هەڵاوسان لەو وڵاتە بۆ 2٪ دابەزێنن، ئەوکاتە دەست بە کەمکردنەوەی رێژەی سوود دەکەن.
ئێوارەی دوێنێ پێنجشەممە، پاوڵ لەبەردەم کۆنگرێسدا گوتی، ئەگەر هەلومەرجە ئابوورییەکان بە هەمان ئاراستەی هەنووکەیی بەردەوام بن، ئەم ساڵ دەتوانن دەست بە کەمکردنەوەی سوودی بانکی بکەن و "دەشیکەن."
کێشەی سەرەکیی بایدن ئەوەیە، لە بەرامبەر دۆناڵد ترەمپ، بەربژێری کۆمارییەکان بۆ سەرۆکایەتیی ئەمریکا کە رکابەری سەرەکییەتی، ئەمریکییەکان لە بەرامبەر ئەو ژمارە ناوازانەی سەردەمی ئیدارەکەی، متمانەیەکی کەمی پێدەدەن.
ئەمە بەتایبەتی دوای ئەوە دێت کە بەپێی ئەنجامی راپرسییەک، ئەمریکییەکان زۆر گەشبین نین بە دۆخی ئابووریی وڵاتەکەیان.
بەپێی راپرسییەکی نیویۆرک تایمز کە سەرەتای هەفتەی پێشوو بڵاوکرایەوە، 51٪ـی بەشداربووان دۆخی ئابووریی ئەمریکا بە "خراپ" دەبینن، هەروەها 23٪ بە "گونجاو" و 26٪ـیش بە "باش" یان "نایاب" دەیبینن.
راپرسییەکی دیکەی NBC کە مانگی رابردوو کراوە، متمانەی ئەمریکییەکان بە ترەمپ لە چارەسەرکردنی کێشە ئابوورییەکان دووپاتدەکاتەوە کاتێک 55٪ـی بەشداربووان دەڵێن، ترەمپ کاری باشتری لە ئابووری کردووە و، 33٪ـیان بەلای بایدندا دەچن.
راپرسییەکی دیکەی CBS News دەریدەخات، 65٪ـی ئەمریکییەکان ئابووریی ئەمریکا لە سەردەمی ترەمپ بە باشتر دەبینن، 38٪ـیش دۆخی ئابووریی ئێستای سەردەمی بایدن بە باشتر دەبینن.
پێدەچێت بایدن هەستی بە مەترسییەکان کردبێت، بۆیە پرسە ئابوورییەکان کاتێکی زۆریان لە گوتارەکەی برد و هەوڵی دا برەو بەوە بدات کە پێویستە ئابووریی ئەمریکا دادپەروەرانە بێت و سوود بە هەموو ئەمریکییەکان بگەیێنێت.
بایدن لە بەشێک لە گوتەکانیدا گوتی: "گەڕانەوەی ئەمریکا بنیاتنانی ئەگەرەکانی دواڕۆژی ئەمریکایە، بنیاتنانی ئابوورییێکە لە نێوەڕاستەوە بۆ سەرەوە، نەک لە سەرەوە بۆ خوارەوە. وەبەرهێنان لە هەموو ئەمریکا دەکەین تاوەکو دەستەبەری ئەوە بکەین هەمووان دەرفەتی دادپەروەرانەیان لەبەردەمە و کەس جێنەمێنێت.
گەڕانەوەی ئەمریکا بریتییە لە بنیاتنانی داهاتووی ئەگەرەکانی ئەمریکا، بنیاتنانی ئابوورییەک لە ناوەڕاستەوە بۆ دەرەوە و لە خوارەوە بۆ سەرەوە، نەک لە سەرەوە بۆ خوارەوە، وەبەرهێنان لە هەموو ئەمریکا، لە هەموو ئەمریکییەکان بۆ ئەوەی دڵنیا بین کە هەمووان لێدانێکی دادپەروەرانەیان هەیە و ئێمە کەس بەجێناهێڵین."
|
ئابووری
|
https://www.rudaw.net/sorani/business/08032024
|
رۆژی هەینی 29-09-2023، نرخی نەوت لە دوایین ساتی مامەڵەکاندا بە رێژەی 1٪ دابەزی، بەڵام لە ماوەی سێ مانگی رابردوودا نرخی نەوت بە رێژەی 30٪ بەرزبووەتەوە.
لە کاتی داخستنی بازاڕەکان هەر بەرمیلێک نەوتی برێنت بۆ رادەستکردنی لە مانگی 11ـدا 7 سەنت دابەزی و بە 95 دۆلار و 31 سەنت مامەڵەی پێوەکرا.
نرخی نەوتی برێنت لە ئاستی هەفتانەدا بە رێژەی 2.2٪ بەرزبووەتەوە و لە ئاستی چارەکدا 27٪ بەرزبوونەوەی بەخۆیەوە بینیوە.
نرخی نەوتی برێنت بۆ رادەستکردنی لە مانگی 12ـدا کە زیاتر مامەڵەی پێودەکرێت 90 سەنت دابەزی و هەر بەرمیلێک لە کاتی داخستنی لە ئێوارەی رۆژی هەینیدا بە 92 دۆلار و 20 سەنت مامەڵەی پێوەکرا.
نرخی نەوتی سووکی تەکساسی ئەمریکاش ئێوارەی رۆژی هەینی 92 سەنت دابەزی، بەڵام لە ئاستی هەفتانە نرخی نەوتی سووکی تەکساس بە رێژەی 1٪ بەرزبوونەوەی بەخۆیەوە بینیوە و لە ئاستی چارەکیشدا بە رێژەی 29٪ بەرزبووەتەوە.
هۆکاری دابەزینی نرخی نەوت لە رۆژی هەینی بەپێی شرۆڤەکاران بۆ کۆکردنەوەی قازانج لەلایەن بازرگانانەوە دەگەڕێتەوە و بە رووداوێکی کاتی هەژمار دەکرێت، بەوپێیەی کە هێشتا پێشبینی دەکرێت نرخی نەوتی برێنت بەرەو 100 دۆلار بڕوات.
نرخی هەر ئۆنسەیەک زێڕ بۆ 1850 دۆلار دابەزی
ئێوارەی رۆژی هەینی 29-09-2023، لە کاتی داخستنی بازاڕەکاندا هەر ئۆنسەیەک زێڕ نزیکەی 14 دۆلار دابەزی و بە 1850 دۆلار مامەڵەی پێوەکرا.
ئەمە لەکاتێکدایە، یەک هەفتە لەمەوبەر نرخی هەر ئۆنسەیەک زێڕ بە 1924 دۆلار مامەڵەی پێوەدەکرا.
بەرزبوونەوەی بەرچاوی بەهای دۆلار بەرامبەر بە دراوەکانی دیکە بۆ بەرزترین ئاستی لە ماوەی 10 مانگی رابردوو، نرخی هەر ئۆنسە زێڕی دابەزاندووە بۆ خوارەوەی ئاستی 1900 دۆلار.
نرخی زێڕ بەتەنیا لە مانگی 9دا 5٪ـی بەهای خۆی لەدەستداوە و لە مانگی 8یشدا بە رێژەی 2٪ دابەزیوە.
هەرچەندە نرخی زێڕ لە مانگی 7ـدا بە رێژەی 4٪ بەرزبوونەوەی بەخۆیەوە بینیوە، بەڵام دابەزینەکانی مانگی 8 و 9 بووە هۆکار کە لە ئاستی چارەکدا بە رێژەی 3٪ دابەزین بەخۆیەوە ببینێت.
نیگەرانی لە بەرزکردنەوەی سوودی بانکیی لە کۆبوونەوەی مانگی 11ـی بانکی ناوەندیی ئەمریکا هۆکاری بەرزبوونەوەی بەهای دۆلار و سوودی سەر قەواڵە داراییەکانی گەنجینەی ئەمریکایە کە بە دوو هۆکاری سەرەکی دابەزینی بەهای زێڕ دادەنرێن.
|
ئابووری
|
https://www.rudaw.net/sorani/business/30092023
|
وەزیرى دارایی عێراق داوایەکى لیژنەى دارایی پەرلەمان رەتدەکاتەوە بۆ دامەزراندنى چەند چینێک لە پڕۆژەیاساى بودجەى گشتیى عێراق و ئاماژە بەوە دەکات، دامەزراندنى ئەو کەسانە دوو تریلیۆن دینار قورسایی دەخاتە سەر بودجە.
رۆژی چوارشەممە، 24ـى ئایارى 2023، تەیف سامى، وەزیرى دارایی عێراق نووسراوێکى ئاراستەى لیژنەى دارایی پەرلەمان کرد کە تێیدا وەڵامى چەند داواکارییەکى داونەتەوە لەبارەى دامەزراندنى چەند چینێک کە لیژنەکە داوای کردووە بۆ ئەوەى بخرێتە نێو پڕۆژەیاساى بودجەى گشتیى عێراق، کە ئێستا لیژنەکە لە هەنگاوى کۆتایی ئامادەکردنیدان بۆ دەنگدان لەنێو پەرلەمان.
لە بڕگەیەکى نووسراوەکەدا وەزیرى دارایی عێراق ئاماژەى بەوەداوە "ناتوانن دەرفەتى دامەزراندن بۆ 10 چین لە پڕۆژەیاساى بودجەى گشتى فەراهەم بکەن کە لیژنەکە داوایکردووە".
25ـى ئایارى 2023، نەرمین مەعرووف، ئەندامى لیژنەى دارایی پەرلەمانى عێراق بە تۆڕى میدیایی رووداوى راگەیاند: ئەوانەی کە وەزیرى دارایی دامەزراندنیانی رەتکردووەتەوە، پێشتر داواى دامەزراندنیان کردووە و لە بودجەدا باس نەکراون.
بەگوێرەى زانیارییەکانى تۆڕى میدیایی رووداو، ئەو چینانە دەرچووى زانکۆ و پەیمانگەکانن کە لە چەند ساڵى رابردوودا دەرفەتى دامەزراندنیان نەبووە.
تەیف سامى لە نووسراوەکەدا ئاماژەى بەوەداوە، دامەزراندنى ئەوانە "قورسایی گەورە" دەخاتە سەرشانى گەنجینەى دەوڵەت، کە پارەکەیان زیاتر دەبێت لە دوو تریلیۆن دینار و ناتواندرێت ئەو بڕە پارەیە بۆ بودجە زیاد بکرێت.
وەزیرى دارایی دەشڵێت: "ئەو هەنگاوە وادەکات دەرچووانى دیکەش وەکو ئەوان داواى دامەزراندن بکەن، لەکاتێکدا کورتهێنانى ئێستاى بودجە 64 تریلیۆن دینارە و ناکرێت زیاتر بکرێت و پارەى پێویست نییە بۆ قەرزکردن لەپێناو خەرجى زیاتر."
بەگوێرەى پڕۆژەیاسای بودجەى گشتیى عێراق کە بۆ ماوەى سێ ساڵە، نزیکەى 500 هەزار کەسى دیکە دادەمەزرێندرێن یان گرێبەستى کاتى دەکرێنە فەرمانبەرى هەمیشەیی.
قەبارەى پڕۆژەیاسای بودجەى گشتیى عێراق 199 تریلیۆن دینارە، بودجەى بەکاربردنى زۆرینەى بۆ مووچە دەڕوات کە زیاتر لە 133 تریلیۆن دینارە و 66.8%ـى تێکڕاى پارەى بودجەکەیە.
|
ئابووری
|
https://www.rudaw.net/sorani/business/250520232
|
ئەندامێکی لیژنەی دارایی پەرلەمانی عێراق دەڵێت، تێگەیشتنێک لە بەغدا هەیە کە دەبێت کێشەی مووچەی فەرمانبەرانی هەرێمی کوردستان چارەسەر بکرێت و ئاماژە بەوەش دەکات، یەکێک لە بژارەکان بۆ ئەو مەبەستە هەموارکردنی یاسای بودجەیە.
نەرمین مەعرووف، ئەندامی لیژنەی دارایی پەرلەمانی عێراق رۆژی سێشەممە، 31-10-2023، بە تۆڕی میدیایی رووداوی راگەیاند، "تێگەیشتنێک لە بەغدا هەیە کە دەبێت مووچەی فەرمانبەرانی هەرێمی کوردستان چارەسەر بکرێت. تێگەیشتنەکە بەو جۆرەیە کە دەبێت ئەو کێشەیە لە هەموو شتێک جیابکرێتەوە و تێکەڵ بە هیچ بابەتێک نەکرێت، بەڵام تاوەکو ئێستا میکانیزمەکە و چۆنیەتی جێبەجێکردنی یەکلایی نەبووەتەوە".
نەرمین مەعرووف گوتی، یەکێک لە بژارە و رێگاکان بریتییە لە هەموارکردنی یاسای بودجەی گشتیی عێراق، بەتایبەتی مادە و بڕگەکانی پەیوەست بە هەرێمی کوردستان، لەوانەش مادەی 13ی یاسای بودجە و لابردنی دەستەواژەی خەرجی راستەقینە و ئاماژەی بەوەشکرد، ئەگەر ئەوەش لانەبرێت، لانیکەم مادەکە بەشێوەیەک دابڕێژرێتەوە کە مووچەی فەرمانبەران و خانەنشینانی هەرێمی هەرێمی کوردستان لە چوارچێوەی خەرجییەکانی حکومەتی عێراقی هەژمار بکرێت، ئینجا ئەوە چۆن دادەڕێژرێتەوە و رێککەوتن لەسەر چی دەکرێت، دەکەوێتە سەر گفتوگۆ سیاسییەکان.
ئەندامەکەی لیژنەی دارایی پەرلەمانی عێراق رایگەیاند، "دەبێت حکومەتی هەرێمی کوردستان و حکومەتی عێراق لەسەر میکانیزمێک رێکبکەون کە هەردوولا پێی رازی بن".
بەپێی راپۆرتی روونکردنەوەی وەزیری دارایی و ئابووریی هەرێمی کوردستان بۆ لیژنەی دارایی پەرلەمانی عێراق، ژمارەی فەرمانبەرانی هەمیشەیی هەرێمی کوردستان 682 هەزار و 141 کەسە و 734 ملیار و 593 ملیۆن و 244 هەزار دیناریان بۆ مووچە پێویستە. ئەوەی کە پەیوەندی بە فەرمانبەرانی گرێبەستەوە هەیە، ژمارەکەیان 26 هەزار و 889 کەسە و خەرجییەکەیان 12 ملیار و 394 ملیۆن و 596 هەزار دینارە.
بە گوێرەی هەمان راپۆرت، ژمارەی خانەنشینی مەدەنی و سەربازی 245 هەزار و 104 کەسە کە خەرجییەکەیان 119 ملیار و 79 ملیۆن و 909 هەزار دینارە.
سەبارەت بە ژمارەی ئەو کەسانەی چاودێریی کۆمەڵایەتی دەیانگرێتەوە، ژمارەکە 76 هەزار و 788 کەسە کە مانگانە 11 ملیار و 177 ملیۆن و 850 هەزار دیناریان پێویستە. ژمارەی شەهیدان و ئەنفالکراوان 83 هەزار و 413 کەسە کە مانگانە 36 ملیار و 377 ملیۆن و 465 هەزار دیناریان بۆ خەرج دەکرێت.
خەرجی مانگانەی شایستەی مووچەی فەرمانبەران (مەدەنی و سەربازی) و خانەنشینان (مەدەنی و سەربازی)و چاودێریی کۆمەڵایەتی لە هەرێمی کوردستان 913 ملیار و 623 ملیۆن و 64 هەزار دینارە.
|
ئابووری
|
https://www.rudaw.net/sorani/business/311020232
|
لە ماوەى سێ مانگدا و بەهۆى بەرزبوونەوەى نرخى نەوت لە بازاڕەکانى جیهاندا، عێراق یەک ملیار و 667 ملیۆن دۆلار داهاتى زیادەى هەبووە، کە 30%ـى بۆ پارێزگاکانى عێراق دەبێت بەبێ ئەوەى پشکى هەرێمى کوردستانى لێ بدرێت.
بەگوێرەى ئامارى وەزارەتى نەوتى عێراق، لە مانگى تەممووزدا نرخی یەک بەرمیل نەوتى عێراق 77.69 دۆلار بووە، لە کاتێکدا بەپێی یاسای بودجە نرخی یەک بەرمیل نەوت بە 70 دۆلار خەمڵێندراوە. کەواتە عێراق لە یەک بەرمیل نەوت 7.69 دۆلار زیادەی دەستکەوتووە.
لە مانگی تەممووزدا عێراق 106 ملیۆن و 755 هەزار و 169 بەرمیل نەوتى هەناردەکردووە، بەگوێرەى بڕى نەوتى هەناردەکراو لەو مانگەدا عێراق، 820 ملیۆن و 947 هەزار و 249 دۆلارى بە تەنیا لە زیادبوونى نرخى نەوت دەستکەوتووە.
بەگوێرەى لقی (ب)ـی خاڵى پێنجى بڕگەى یەکى مادەى دووى یاسای گشتیی بودجە، 70%ـی داهاتى زیادەى بەرزبوونەوەى نرخى نەوت بۆ کورتهێنانى بودجە و 30%ـی بۆ شایستەى دارایی دواکەوتووی پارێزگاکان دەبێت.
بۆ مانگى حوزەیران وەزارەتى نەوتى عێراق 100 ملیۆن و 59 هەزار و 52 بەرمیل نەوتى فرۆشتووە بە تێکڕاى نرخى 71.11 دۆلار بۆ هەر بەرمیلێک، بەوپێیە زیادەى فرۆشى نەوتەکەى بۆ هەر بەرمیلێک 1.11 دۆلار بووە و تێکڕاى زیادەى نرخى نەوت لەو مانگەدا 111 ملیۆن و 65 هەزار و 547 دۆلار بووە.
لە مانگى ئابدا تاوەکو 25ـى ئاب نرخى یەک بەرمیل نەوتى هەناردەکراوى عێراق بە نزیکەی 77 دۆلار بووە، کە ئەگەر گریمانەى سێ ملیۆن و 500 هەزار بەرمیل نەوتى رۆژانە هەژمار بکرێت، لەو مانگەشدا 735 ملیۆن دۆلار زیادەى نرخى فرۆشتنى نەوت دەبێت. بەمەش بە هەر سێ مانگەکە کە تێیدا بودجە کارا بووە، تێکڕاى زیادەى فرۆشى نەوت یەک ملیار و 667 ملیۆن و 597 هەزار و 796 دۆلار بووە.
خەلیل دۆسکى، ئەندامى لیژنەى دارایی پەرلەمانى عێراق بە تۆڕى میدیایی رووداوى گوت: "لەو بڕە زیادەیەى نرخى نەوت هیچ پشکێکى لێ نادرێت بە هەرێمى کوردستان، پێشریش لەدژى ئەو بڕگەیەى یاسایى بودجە بووین و پاساویان ئەوەبوو، کە پڕۆژە لە هەرێمى کوردستان نییە پەکى کەوتبێت و حکومەتى فیدراڵى قەرزدارى بێت."
حکومەتى هەرێمى کوردستان لە دادگەى فیدراڵیى عێراق تانەى لەو بڕگەیەى یاساى بودجەدا کە تایبەت بوو بە چۆنێتى خەرجکردنى پارەى زیادەى داهاتى نەوت، بەڵام دادگەکە لە 7ى ئاب ئەو تانەیەى پەسند نەکرد.
|
ئابووری
|
https://www.rudaw.net/sorani/business/250820231
|
لە ماوەى شەش مانگى یەکەمى ساڵى 2023دا داهاتى عێراق زیاتر لە 17 تریلیۆن دینار لە خەرجییەکانى زیاتر بووە و تەنیا ٪12ى خەرجییەکان بۆ کەرتى وەبەرهێنان بووە کە بەگوتەى ئەندامێکى لیژنەى دارایی پەرلەمانى عێراق کاریگەریى لەسەر کەمبوونەوەى پشکى هەرێمى کوردستان دەبێت.
بەگوێرەى ئامارى وەزارەتى دارایی عێراق لە شەش مانگى یەکەمى ساڵى 2023دا داهاتى عێراق 65 تریلیۆن و 195 ملیار و سێ ملیۆن و 735 هەزار و 974 دینار بووە. زیاتر لە 95٪ی ئەو داهاتە کە 62 تریلیۆن و 359 ملیار و 118 ملیۆن دینار بووە، داهاتى فرۆشتنی نەوت بووە.
هەر بەگوێرەى ئامارەکە، لەو شەش مانگەدا خەرجى وەزارەتى داریی 48 تریلیۆن و 71 ملیار و 179 ملیۆن و 377 هەزار دینارە بووە، بەوپێیە 17 تریلیۆن و 123 ملیار و 824 ملیۆن و 358 هەزار دینار لەو داهاتە ماوەتەوە.
رۆژی 29ى ئەیلوولی 2023، جەمال کۆچەر، ئەندامى لیژنەى دارایی پەرلەمانى عێراق بە تۆڕى میدیایی رووداوى راگەیاند، ئەو جیاوازییەى نێوان داهات و خەرجى لەو شەش مانگەدا بۆ پڕکردنەوەى کورتهێنان خەرج ناکرێت، بەڵکو دەمێنێتەوە بۆ کۆتایی ساڵ و دەگەڕێتەوە بۆ خەزێنەى دەوڵەت.
جەمال کۆچەر گوتیشى: "کورتهێنان کە لە بودجەدا هاتووە، زیاتر خەمڵێندراوە و لەسەر کاغەزە بۆ ئەو دۆخەى کە داهات لە خەرجى کەمتر بێت، بەڵام لەو شەش مانگەدا داهات لە خەرجى زیاتر بووە."
بەگوێرەى یاساى بودجەى گشتیی عێراق، لە زیاتر لە 198 تریلیۆن دینارى پارەى بودجەکە، نزیکەى 65 تریلیۆن دینارى کورتهێنان دەبێت.
بەگوێرەى ئەو ئامارەى وەزارەتى دارایی عێراق لەو شەش مانگەدا شەش تریلیۆن و 771 ملیار و 195 ملیۆن و 690 هەزار دینارى بودجەى وەبەرهێنان خەرجکراوە، کە دەکاتە 12.5٪ى تێکڕاى بودجەکە.
جەمال کۆچەر دەڵێت، خەرجنەکردنى زۆربەى پارەى پڕۆژەکانى وەبەرهێنان پەیوەندى بە بڕیارێکى محەممەد شیاع سوودانى، سەرۆکوەزیرانەوە هەیە بۆ رێگرى لە بەکارهێنانى ئەو پارەیە لە بانگەشەى هەڵبژاردنى ئەنجوومەنى پارێزگانى عێراق، بۆیە کەمکردنەوەى بڕى پارەى خەرجکراوى بودجەى وەبەرهێنان کاریگەرى لەسەر پشکى هەرێمى کوردستان دەبێت و کەمى دەکاتەوە بەو پێیەى رێژەى 12.67٪ى پشکى هەرێمى کوردستان لە خەرجى کرداریی وەزارەتى دارایی جیادەکرێتەوە.
پشکى هەرێمى کوردستان لە یاساى بودجەى گشتى عێراق بە زیاتر لە 16 تریلیۆن دینار دانراوە.
|
ئابووری
|
https://www.rudaw.net/sorani/business/29092023
|
لە ماوەی حەوت رۆژدا هەر مسقاڵێک زێڕی عەیار 21 بە بڕی 20 هەزار دینار گران بووە، ماوەیەکی زۆرە بەهای زێڕ بەردەوامە لە بەرزبوونەوە و دابەزینی تۆمار نەکردووە.
عیسا مەجید، گەنجێکی شارەزایە لە زێڕ و ساڵانێکە لە قەیسەریی هەولێر دووکانی هەیە، دەڵێ "زێڕ، هێندە گران بووە؛ ژنهێنانیش کەم بووەتەوە، خەڵک زیاتر دەفرۆشن نەوەک بیکڕن."
حاجی حەمید، لە منداڵییەوە لە بازاڕی زێڕفرۆشان و قەیسەریی هەولێر زێڕنگرە، دەڵێ "56 ساڵە نەمبینیوە زێڕ هێندەی ئەو ماوەیە گران بێت؛ ئەو پارچە زێڕەی سەردەمانێک بە بەهای 10 هەزار دۆلار بوو، ئێستا بە 70 هەزار دۆلارە."
بەگوتەی زێڕنگرەکان خواستی زۆر و ناسەقامگیریی بازاڕی ئابووری هۆکاری گرانبوونی زێڕن، ئەوان چاوەڕوان ناکەن بەم نزیکانە زێڕ هەرزان بێت، بەڵکو پێیان وایە هێشتا زیاتر بەرزدەبێتەوە.
حاجی حەمید لە منداڵییەوە لە بازاڕی زێڕ کار دەکات، ئەو دەڵێت 56 ساڵە زێڕی بەم گرانییە نەبینیوە، ئەوەی سەردەمانێک 'بە دەفتەرێک دۆلار بوو، ئێستا سەروو حەوت دەفتەر دۆلارە.'
حاجی حەمید مەجید گوتی "یەکەمجارە ئۆنسەیەکی زێڕ بگاتە 2329 دۆلار. زێڕ، هەر هەرزان بووە، بەڵام لە 2003ـوە تائێستا حەوت قاتی هاتووەتە سەر. لە ساڵی 2003 کیلۆی زێڕ بە 10 هەزار و 100 دۆلار بوو، لە ساڵی 97 هاتە 8700دۆلار بۆ یەک کیلۆ، کەچی ئێستا بە 74 هەزار و 800 دۆلارە. بەگشتی لە جیهان زێڕ گران بووە، ئەمریکا دۆلاری زیاتر دەخاتە بازاڕ و نرخی دۆلار دادەبەزیت، لەبەرامبەردا زێڕ گران دەبێت."
بەرزبوونەوەی نرخەکان وای کردووە ژمارەی کڕیارەکان کەم ببێتەوە. ئەوانەشی زێڕ دەکڕن خواستیان لەسەر بڕێکی کەمە.
کاروان سەردار، زێڕنگرە لە هەولێر و دەڵێ "کڕین کەمترە، ئێستا خەڵک زیاتر دەیفرۆشن و بازاڕ سستە، خەڵک کەمتر زێڕ دەکڕن، بۆچوونمان وایە؛ چەند زێڕ گران بێت، بازاڕ خراپتر دەبێت و سستی پێوە دیارە."
خواستی زۆر لەسەر زێڕ وەکو وەبەرهێنانێکی پارێزراو لە بازاڕێکی ئاڵۆز، هەروەها ناسەقامگیریی ئابووری لە جیهان، دوو هۆکاری سەرەکیی بەرزبوونەوەی نرخی زێڕن.
هەندرێن وەرتی، سەرۆکی سەندیکای زێڕنگرانی هەولێر لەبارەی نرخی زێڕ دەڵێ "لەدوورمەودا، من پێموانییە نرخی زێڕ دابەزێت و بشکێت، لە نزیکمەودا رەنگە کەمێك دابەزێت، بەڵام ئاراستەی جیهانیی زێڕ بۆ ئەوەیە؛ رووی لەبەرزییە."
|
ئابووری
|
https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/0704202425
|
وەزیری دارایی هەرێمی کوردستان دەڵێت، دوو بڕگە لە پڕۆژەیاسای بودجە لە لایەن لیژنەی دارایی پەرلەمانی عێراقەوە زیادکراوە کە رێگە بە حکومەتی عێراق دەدات هەرکات ویستی راستەوخۆ بودجەی هەرێمی کوردستان ببڕێت. گوتیشی، بەهۆی ناچارکردنی حکومەتی هەرێمی کوردستان بە دانەوەی قەرزەکانی بانکی تی بی ئای بە پێنج ساڵ و دانەوەی پاشەکەوتی مووچەی مانگانە، نزیکە 180 ملیار دینار دەکەوێتە ئەستۆی حکومەت و لە بودجەش هیچی زیادەی بۆ دابین نەکراوە.
لەبارەی دوایین گۆڕانکارییەکان لە پڕۆژەیاسای بودجەی عێراق تایبەت بە پشکی هەرێمی کوردستان، رۆژی یەکشەممە، 28ـی ئایاری 2023، ئاوات شێخ جەناب، وەزیری دارایی و ئابووریی هەرێمی کوردستان لە کۆنفرانسێکی رۆژنامەڤانیدا گوتی، رێكکەوتن لەسەر بودجە ئەنجامی رێککەوتنی نێوان هەرێمی کوردستان و بەغدا بووە تاوەکو ئەو کاتەی یاسای نەوت و گاز لە پەرلەمانی عێراق دەردەچێت.
ئاوات شێخ جەناب گوتی، "ئێمە پابەندین بەو رێککەوتنەی لە بەغدا لەنێوان مەسرور بارزانی، سەرۆکوەزیرانی هەرێمی کوردستان و محەممەد شیاع سودانی، سەرۆکوەزیرانی عێراق واژۆ کراوە و جیا لەوە هەر دەستکارییەکی پڕۆژەیاسای بودجە کرابێت بەبێ ئەوەی راوێژ لەگەڵ ئێمە بکرێ، بە پێچەوانەی یاسا و دەستوور کراوە".
"مینێک دانراوە بۆ تێکدانی پەیوەندییەکانی هەولێر و بەغدا"
بە گوتەی وەزیری دارایی، بڕیارێکی دادگەی فیدراڵیی عێراق بە ژمارە 35 هەیە و تێیدا رێگری دەکات کە پەرلەمان دەستکاری ئەو بڕگانەی تایبەت بە بودجە بکات کە لە حکومەتەوە بۆی دەنێردرێت. گوتیشی، "لیژنەی دارایی پەرلەمانی عێراق مافی هەیە دەستکاری ژمارەکان بکات و شوێنی بڕگە و مادەکان بگۆڕێت، بەڵام مافی زیادکردن یان لابردنی بڕگەی نییە".
وەزیری دارایی هەرێمی کوردستان دەستکاریکردنی مادەکانی پڕۆژەیاسای بودجەی بە "نادەستووری" ناوبرد و گوتی، ئەوەی کراوە دانانی مینە بۆ تێکدانی پەیوەندییەکانی نێوان هەولێر و بەغدا.
ئاوات شێخ جەناب ئاماژەی بەوەکرد، دەستکاریی مادەکانی 13 و 14ـی پڕۆژەیاسای بودجەکراوە و روونیکردەوە، "لە خاڵی (ا) لە بڕگەی دووەم لە مادەی 13 گۆڕانێکیان کردووە لەبارەی نەوتەوە کە پێچەوانەی رێککەوتنەکانی هەولێر و بەغدایە".
وەزیری دارایی، لیژنەی دارایی پەرلەمانی عێراقی بەوە تۆمەتبارکرد کە دەستکاریی وشەکانی نێو مادەکانی پڕۆژەیاسای بودجەی کردووە بە جۆرێک "مافی ئێمەی لە خاوەندارێتی و سامانە سروشتییەکان وەرگرتووەتەوە؛ بەگوێرەی مادەکانی 110 و 111ـی دەستووری عێراق، ئەو مافە پارێزراوە بۆ گەل؛ لە مادەی 112 پێناسەی گەل کراوە و دەڵێت: هەرێم و پارێزگاکانە، لەو مادەیەدا روونە کە ئەو مافەی ئێمە پێشێلکراوە".
یەکێکی دیکە لە گۆڕانکارییەکانی پڕۆژەیاسای بودجە لە لیژنەی دارایی پەرلەمانی عێراق کە نیگەرانیی حکومەتی هەرێمی کوردستانی لێکەوتووتەوە، چاودێریکردنی پڕۆسەی نەوتە؛ ئاوات شێخ جەناب دەڵێت، لەگەڵ بەغدا رێککەوتنی پێشوویان بەشێوەیەکە کە دیوانی چاودێریی دارایی عێراقی و هەرێمی کوردستان و کۆمپانیاکەی جیهانی چاودێری، چاودێریی پڕۆسەی نەوتی هەرێمی کوردستان بکەن، بەڵام دەستکاریی مادەکە کراوە و ئەوەی بۆ زیادکراوە کە دوای ئەوانەش دەبێ لەلایەن وەزارەتی دارایی عێراقەوە وردبینی بۆ بکرێت.
"بڕگەیەک زیادکراوە عێراق دەتوانێت راستەوخۆ بودجەی هەرێمی کوردستان ببڕێت"
ئاوات شێخ جەناب ئاماژەی بە بڕگەی (ج) لە مادەی 13دا کرد و گوتی، زیادکردنێک کراوە ئاماژە بەوە دەکات کە ئەگەر بڕگەکانی یەک و دوو جێبەجێ نەکران، راستەوخۆ بودجەی هەرێمی کوردستان رابگیرێت، "لەکاتێکدا بەگوێرەی ئەوە بێ مافێکی دەستووری فەرمانبەرانی هەرێمی کوردستان پێشێل دەکرێت کە دەبێت مووچەیان بەشێوەیەکی رێکوپێک و یەکسان وەکو پارێزگاکانی دیکەی عێراق پێ بدرێت، لە کاتێکی وەهادا ئەوەی سزاکە وەردەگرێت هاووڵاتیان و فەرمانبەرانی هەرێمی کوردستانن".
لە بڕگەی (د)ی هەمان مادەدا زیادکردنێک کراوە بەوەی ئەو بڕە قەرزەی بانکی 'تی بی ئای' لەسەر هەرێمی کوردستانە لە پێنج ساڵدا دەبێ بیداتەوە. وەزیری دارایی گوتی، پێشتر رێککەوتن هەبووە قەرزەکە بە 7 ساڵ بدرێتەوە بۆ ئەوەی لەسەر بودجەی هەرێمی کوردستان قورس نەبێت.
وەزیریی دارایی ئاماژەی بەوەکرد، پرس بە هەرێمی کوردستان نەکراوە کە بودجەی لە 17%ـەوە کەمکراوەتەوە بۆ 12.67%، گوتیشی، "ئێمە بەو مەرجە رازیبوون کەمبکرێتەوە مانگی 10 سەرژمێری بکرێت و بەگوێرەی ئەوە رێژەکە دیاریبکرێت".
"لە مادەی 14 هەرێمی کوردستان هێنراوەتە ئاستی پارێزگایەک"
وەزیری دارایی هەرێمی کوردستان باسی لە گۆڕانکارییەکانی نێو مادەی 14ـی پڕۆژەیاساکە کرد و گوتی، بەگوێرەی دەستوور، "حکومەتی هەرێمی کوردستان مافی خاوەندارێتی هەیە؛ کە مافی هەبوو ئازادە لەوەی کە لە کوێ حساب دەکاتەوە. رێککەوتنی پێشوو وا بووە لە هەر بانکێک بێت حسابێک بکرێتەوە بەو مەرجەی لای بانکی ناوەندی باوەڕ پێکراوبێ، بەڵام لێرەشدا کێشە دروستکراوە".
ئاوات شێخ جەناب گوتی، "لەسەر ئەوە رێککەوتووین کە هەرێمی کوردستان قەوارە و پەرلەمانی خۆی هەبێت، حکومەت و سەرۆکی هەرێمی خۆی هەبێ، هیچ راست نییە ئێستا بهێندرێتە خوار ئاستی پارێزگا و کەمتریش".
وەزیری دارایی ئاماژەی بە بڕگەی 5 لە مادەکە کرد و گوتی، "لە بڕگەی 5 لە مادەی 14دا هاتووە لیژنەیەک دروست دەکرێت بۆ پێداچوونەوەی ماوەی پێشوو، واتە لە 2004ـەوە بۆ ساڵی 2022، ئێمە وەکو حکومەتی هەرێمی کوردستان پێشتر رازی بووین لەسەری و خۆشمان بۆ ئامادە کردووە؛ لێرەدا دیسان زیادکردنێک کراوە بەشێوەیەک داڕێژراوەتەوە حکومەتی عێراق شتەکانی خۆی فەرز بکات و ئێمەش دەسەڵاتی هیچمان نەبێ".
وەزیری دارایی باسی لەوەکرد، کە ئەوان داوایان کردووە بودجەیان بۆ دامەزراندنی گرێبەستەکان و وانەبێژان بۆ تەرخانبکرێت، بەڵام لە بڕگەی 7ـی مادەکەدا رێژەی میلاکی ئێستاش 20 هەزار کەمتر کراوەتەوە لەوەی کە هەیە.
ئاوات شێخ جەناب ئاماژەی بە بڕگەیەک کرد و بە "سەیر" ناوی هێنا و گوتی، خاڵێک زیادکراوە کە ئەگەر تێڕوانینی جیا لەنێوان بەغدا و هەولێر دروستبوو یان لە نێوان "دوو کەس تێڕوانینی جیایان لە هەردوولا هەبێ" بودجەی هەرێمی کوردستان دەبڕن و ملیۆنێک و 270 هەزار مووچەخۆر سزادەدەن.
وەزیری دارایی ئاماژەی بە بڕگەی 9ـی مادەکە کرد و گوتی، دەڵێن حکومەتی هەرێمی کوردستان دەبێ پابەندبێ کە مووچە لەپێشینە بێ، لەکاتێکدا سیاسەتی وەزارەتی دارایی هەرێمی کوردستان پێشتریش مووچەی لە پێشینە داناوە.
"رێگری دەکرێ لە دەرهێنانی نەوتی نەینەوا و کەرکووک"
ئاوات شێخ جەناب لە بەردەوامیی قسەکانیدا گوتی، لە خاڵی 10دا ئاماژە بەوەکراوە، دەبێ رێگری بکرێت لە دەرهێنانی نەوت لەلایەن هەرێمی کوردستانەوە لە سنووری کەرکووک و نەینەوا؛ "ئەمە روونە کاری یاسای بودجە نییە و ئێمە رێککەوتنمان لەگەڵ حکومەتی فیدراڵی هەیە کە ئەم کارە چارەسەرەکەی بە یاسای نەوت و گاز بکرێت".
وەزیری دارایی گوتی، بە "پێکەنینەوە باسی زیادکردنێک لە بڕگەی 11 دەکەم" کە بە گومانەوە لە خاڵە سنوورییەکان دەڕوانن؛ گوتیشی، "کاتێک باسی خاڵە سنوورییەکانی هەرێمی کوردستان دەکەن، کەسێک نەزانێت دۆخی سنووری ئەوان باش بێ؛ داهاتی فەرمیی سێ مانگی ئێمە لە چوار دەروازەی فەرمی و دوو فڕۆکەخانە نزیکەی 8 بۆ 9 ملیار دینارە؛ بەڵام ئەوان بە 15 پارێزگا و نزیکەی 24 دەروازەی سنوورییان هێندەی ئێمە نەبووە".
ئاواتی شێخ جەناب لەبارەی گەڕانەوەی پاشەکەوتی مووچەوە گوتی، "پاشەکەوتی موچە بووەتە بابەتێکی موزایەدەی سیاسی، خۆزگە هەرکەس بۆی زیادکردووە بیریشی بووایە واز لە موزایەدەکە بهێنێت و پارەشی بۆ تەرخان بکات؛ هەرکەس هەوڵی گێڕانەوەی پاشەکەوتی مووچە بدات من دەستی ماچ دەکەم، بەڵام داواکارییەک دەکەی بەبێ پارە چۆن پارەی بۆ تەرخان دەکەی لەکاتێکدا هیچیش بۆ بودجە زیاد نەکراوە".
وەزیری دارایی گوتیشی، بەهۆی ناچارکردنی هەرێمی کوردستان بە دانەوەی قەرزی بانکی 'تی بی ئای' و 10%ـی پاشەکەوتی مووچە، مانگانە نزیکەی 180 ملیار دەکەوێتە ئەستۆی حکومەتی هەرێمی کوردستان بیداتەوە.
|
ئابووری
|
https://www.rudaw.net/sorani/business/280520231
|
وەزارەتی دارایی عێراق دەستیکردووە بە وردبینی لە لیستی مووچەخۆرانی هەرێمی کوردستان و رۆژانی هەینی و شەممە بەردەوامبوو، هەرکاتێک کۆتاییهات، مووچە دەنێردرێت. رووداو زانیویەتی هەرێمی کوردستان تەنیا لیستی مووچەخۆرانی مەدەنیی ناردووە.
شەممە، 09-03-2024، سەرچاوەیەک لە حکومەتی هەرێمی کوردستان، بەتۆڕی میدیایی رووداوی راگەیاند: "وەزارەتی دارایی هەرێمی کوردستان، لیستی ناوی وەزارەتی پێشمەرگە، دەزگای ئاسایش، ئەنجوومەنی ئاسایش و فەرمانگەی پەیوەندییەکانی دەرەوەی هەرێمی کوردستانی نەناردووە، تەنیا بڕی ئەو پارەیەی ناردووە کە بۆ مووچەکانیان خەرجدەکرێت."
لەلایەکی دیکەوە سەرچاوەیەکی ئاگادار لە بەغدا، لە زاری وەزیری دارایی عێراقەوە بە رووداوی گوت، حکومەتی عێراق، بۆ مانگی شوبات، رەزامەندیی داوە بۆ خەرجکردنی مووچەی هەموو مووچەخۆران، بەڵام بۆ مانگەکانی داهاتوو پێویستە هەردوو حکومەت رێکبکەون.
18 رۆژ بەسەر بڕیاری دادگەی باڵای فیدراڵیی عێراقدا تێپەڕیوە، بەڵام هەردوو حکومەتی عێراق و هەرێمی کوردستان لەوبارەیەوە هیچ کۆبوونەوەیەکی فەرمییان نەکردووە، تاوەکو میکانیزمی جێبەجێکردنی بڕیاری دادگەی فیدراڵی جێبەجێ بکەن.
بەگوێرەی بڕیارەکەی دادگەی فیدراڵی، پرسی مووچە بەتەواوی لە پشکی بودجەی هەرێمی کوردستان جیاکراوەتەوە، ئەگەر نەوت هەناردە نەکرێتەوە، حکومەتی عێراق مووچەی هەرێمی کوردستان راناگرێت، بەڵام کۆی داهاتی نێوخۆی لێ دەردەکرێت.
وەزارەتی دارایی چۆن وردبینی دەکات؟
وەزارەتی دارایی عێراق، لیستێکی لەبەردەستە کە چاودێریی دارایی عێراق بۆی ناردووە، پێشتر چاودێریی دارایی عێراق لەگەڵ هەرێمی کوردستان وردبینییان کردووە.
ئەو لیستەی وەزارەتی دارایی هەرێمی کوردستان لەلایەن چاودێریی دارایی عێراقەوە براوە بۆ وەزارەت و فەرمانگەکان و چاودێری دارایی نموونەی وەرگرتووە، دواتر لیستەکەی لەگەڵ خۆی بردووەتەوە بۆ بەغدا و بە تەواوی ناردوویەتی بۆ وەزارەتی دارایی عێراق.
ئێستا وەزارەتی دارایی عێراق، لیستی حکومەتی هەرێمی کوردستان و لیستی چاودێریی دارایی عێراق بەراورد دەکەن، لە رۆژی هەینییەوە دەستیانکردووە بە وردبینی و دەوام دەکەن.
مووچە چۆن دابەشدەکرێت؟
حکومەتی عێراق بڕیاریداوە، مووچەی سەرجەم مووچەخۆرانی هەرێمی کوردستان لەرێگەی هەژماری بانکیی بێت.
بەگوێرەی زانیارییەکان، حکومەتی عێراق تەنیا مامەڵە لەگەڵ بانکی حکومیی دەکات، بەڵام لەچوارچێوەی "تەوتین" رێککەوتنی لەگەڵ کۆمەڵێک بانکی ئەهلی کردووە کە مووچەخۆر دەتوانێت لەو بانکانەوە مووچەکەی وەربگرێت، بۆ نموونە لە عێراق کی کارت و لە هەرێمی کوردستان بانکی جیهان.
بەگوێرەی زانیارییەکان، بۆ مانگی شوبات بە کاش مووچە دەدرێت، بەڵام مانگەکانی دیکە دەبێت لە رێگەی هەژماری بانکیی بێت.
لەوبارەیەوە حکومەتی عێراق داوای لیستی سەرجەم مووچەخۆرانی هەرێمی کوردستانی کردووە بە ئەهلی و ئەمنی، بەڵام تاوەکو ئێستا حکومەتی هەرێمی کوردستان رازی نییە لیستی ناوی ئەو شوێنانەی دامەزراوەی ئەمنین بنێرێت بۆ بەغدا.
ئەوە لەکاتێکدایە، بەگوێرەی زانایارییەکان، لیستی ناوی حەشدی شەعبی بەهەمانشێوە نانێردرێت بۆ وەزارەتی دارایی عێراق، تەنیا ژمارە و بڕی مووچە دەنێردرێت.
بە چ رێگەیەک مووچە لە بەغدا وەردەگیرێت؟
حکومەتی عێراق لە رێگەی بانکە حکومییەکانەوە مووچە دەنێرێت بۆ هەرێمی کوردستان، وەکو بانکی رەشید و رافیدەین، هەردوو بانکەکە گرێبەستیان لەگەڵ کۆمەڵێک بانکی ئەهلی هەیە، ئەوان دەتوانن مووچەکان دابەش بکەن، بەڵام رێککەوتنی سەرەکی لەگەڵ کی کارت هەیە.
کی کارت، لە هەموو عێراق نزیکەی هەشت هەزار یەکەی وەرگرتنی پارەی هەیە، کە هەر مووچەخۆرێک دەتوانێت لە رێگەی یەک لەو ئامێرانەوە مووچەکەی وەربگرێت، بەڵام پێویستە کرێی بانکەکە بدات.
کرێی بانکیی چییە و چەند لە مووچە وەردەگیرێت؟
بەگوێرەی بەدواداچوونی رووداو، هەرکەس لەو لقەی هەژماری بانکیی کردووەتەوە ئەگەر لە هەمان لق مووچە وەربگرێت، هیچ بڕێک پارەی لێ ناگەڕێتەوە، بەڵام ئەگەر لە لقێکی دیکەی هەمان بانک وەریبگرێت، ئەوا کرێی گواستنەوەکەی لێ وەردەگیرێت.
بۆنموونە، ئەگەر مووچەخۆرێک لە هەولێر هەژماری بانکیی کردبێتەوە، بەڵام لە سلێمانی مووچەکەی لە ئەی تی ئێم وەربگرێت، بۆ هەر ملیۆنێک، 5 هەزار دینار وەردەگیرێت، هەروەها هەر مانگێک 1500 دینار بۆ کرێی کارتەکە دەڕوات.
بۆ ئەوانەی نایانەوێت لە ئەی تی ئێم مووچەکانیان وەربگرن و لە یەکێک لەو ئامێرانە وەریدەگرن کە لەنووسینگەکانی حەواڵە هەن، بۆ یەک ملیۆن دینار 5-10 هەزار دینار وەردەگیرێت.
چەند لە مووچەکەت کەم دەبێتەوە؟
بەگوێرەی بەدواداچوونی رووداو، هەر مووچەخۆرێک بڕێک پارەی لێ وەردەگیرێت وەکو بانک و کرێی کۆمپانیای دابەشکردنی مووچە و باجی حکومەتی عێراق.
بەگوێرەی زانیارییەکانی رووداو، لە 208 هەزار بۆ سەرەوە بڕێک باج لە مووچەخۆر دەسەندرێت، کە 5٪ی مووچەی بنەڕەتی دەکات.
بۆ نموونە ئەگەر مووچەخۆرێک بنەڕەتییەکەی یەک ملیۆن دینار بێت، نزیکەی 50 هەزار دیناری لێ کەمدەکرێتەوە، بەڵام ئەوە لە هەرێمی کوردستان لە سەروو یەک ملیۆن دینارەوە دەستپێدەکات و 2-3 ٪ی باج وەردەگیرێت، واتە یەک ملیۆن دینار بنەڕەتیی 20-30 دینار باج وەردەگیرێت.
لە بانکی رافیدەین بۆ هەر مووچەخۆرێک، سێ هەزار دینار وەردەگیرێت، لەو ئامێرانەی مووچەکە دەدەن 5-7 هەزار دینار وەردەگیرێت، ئەم بڕە پارەیە لە هەژماری من نییە.
بەگوێرەی زانیارییەکان، کی کارت، تەنیا لەنێوخۆی عێراق کاری پێدەکرێت، ناتوانرێت لەبانکی دیکە بەکاربهێنرێت، مانگانە 1500 دینار کرێی کارتەکە دەڕوات، بەڵام هەژماری من 19 خزمەتگوزاریی هەیە، دەتوانرێت لە هەموو شوێنەکان کاری پێبکرێت و لەدەرەوەی وڵات بەکاربهێنرێت، مانگانە 2500 دینار کرێی کارت وەردەگیرێت.
|
ئابووری
|
https://www.rudaw.net/sorani/business/090320245
|
لە کاتێکدا زێڕ بە سامانێکی سەلامەت بۆ وەبەرهێنان هەژماردەکرێت، بەتایبەتی لەو کاتانەی دۆخی ئابووری بە هەوراز و نشیودا تێدەپەڕێت و بەو هۆیەشەوە نرخەکەی بەرزدەبێتەوە، بەڵام ئاراستەی ئێستا بازاڕی زێڕ، بەپێچەوانەی ئەو بنەمایە گۆڕانکاریی بەسەردا هاتووە.
نرخی هەر ئۆنسەیەک زێڕ ئەمڕۆ (سێشەممە، 3-10-2023) دوای کردنەوەی بازاڕەکانی ئاسیا بۆ خوارەوەی 1820 دۆلار دابەزی، بۆ چەند کاژێرێکیش لە نزیکەی 1815 دۆلار مامەڵەی پێوەکرا.
ئەم ئاستە، بە کەمترین ئاستی نرخی زێڕ لە ماوەی 7 مانگی رابردوو هەژمار دەکرێت. بەتەنیا لەسەرەتای ئەم هەفتەیەوە نرخی زێڕ بەڕێژەی 6٪ و لە هەفتەی رابردووشدا بەڕێژەی 4٪ دابەزینی بەخۆیەوە بینیوە.
بەردەوامیی بەرزبوونەوەی بەهای دۆلار بۆ بەرزترین ئاستی خۆی لە ماوەی 11 مانگی رابردوودا و بەرزبوونەوەی سوودی سەر قەواڵەکانی گەنجینەی ئەمریکا بە هۆکاری سەرەکی دابەزینی نرخی زێڕ هەژماردەکرێن.
سونێل کۆمار، شرۆڤەکاری سەر بە کۆمپانیای راوێژکاری دێگزیت لەو بارەیەوە رایگەیاند "هاوکات لەگەڵ بەرزبوونەوەی بەهای دۆلار، نرخی زێر نەیتوانیوە بەرزبوونەوە بەخۆیەوە ببینێت و رۆژی دووشەممە 21 دۆلار دابەزیوە، ئەمڕۆش بەردەوام بووە لە دابەزینەکانی."
ئەو شرۆڤەکارە دەڵێت ئەگەر هیچ پاشەکشەیەک لە بەهای دۆلار روونەدات، نرخی زێڕ بە ئەگەری زۆرەوە تاوەکو 1808 دۆلاریش دادەبەزێت، بەڵام لەوە بەدواوە دەتوانێت ئاراستەی بەرزبوونەوە دەستپێبکات و لەرووی تەکنیکیەوە ئاستی 1850 دۆلاری خۆی بەدەستبهێنێتەوە.
میشێل باومان، پارێزگاری بانکی ناوەندیی ئەمریکا شەوی رابردوو رایگەیاند لە کۆبوونەوەی داهاتووی بانکی ناوەندیدا ئەو پاڵپشتی لە بەرزکردنەوەی زیاتری سوودی بانکی دەکات، ئەگەر داتاکانی پەیوەست بە هەڵاوسان پاشەکشە نەکەن.
لێدوانەکانی باومان هێزێکی زیاتریان دا بە بەهای دۆلار و پێنوێنی دۆلاری بەرزکردەوە بۆ ئاستی 106.87 کە بەرزترین ئاستییەتی لە ماوەی نزیکەی یەک ساڵی رابردوودا.
|
ئابووری
|
https://www.rudaw.net/sorani/business/031020231
|
نرخی زێڕ ئەمڕۆ چوارشەممە دوای کردنەوەی بازاڕەکانی ئاسیا، بەردەوامی دا بە بەرزبوونەوەکانی رۆژی رابردووی خۆی و یەک ئۆنسە بە 2360 دۆلار مامەڵەی پێوەکرا.
بەرزبوونەوەی نرخی زێر لەکاتێکدایە کە ئامارەکانی پەیوەست بە کەرتی کۆفرۆشی و نرخی بەرهەمی کارگەکانی ئەمریکا ئاشکرایان کرد، نرخەکان زیاتر لە ئاستی پێشبینییەکان بەرزبوونەتەوە.
سەرەڕای ئەوە، سوودی سەر قەواڵە داراییەکانی گەنجینەی ئەمریکا دابەزی و ئەوەش دابەزینی بەهای دۆلاری لێکەوتەوە. دابەزینی بەهای دۆلار دەبێتە هۆکار بۆ بەرزبوونەوەی نرخی زێڕ و کانزاکانی دیکە.
جیرۆم پاوڵ، سەرۆکی بانکی ناوەندیی ئەمریکا لە گوتارێکیدا رۆژی سێشەممە رایگەیاند، پێیوایە هەڵاوسان بەرەو دابەزین دەڕوات. گوتیشی، سەرەڕای ئەوەی کە سوودی بانکییان لە ئاستێکی بەرزدا هێشتووەتەوە، بەڵام بازاڕی کار بە بەهێزی ماوەتەوە و چاوەڕوان دەکەن، گەشەی ئابووریی ئەمریکا لە سەرووی 2٪ بمێنێتەوە.
کریستییەن بۆرجۆن، شرۆڤەکاری بازاڕە داراییەکان سەر بە پلاتفۆڕمی ( ئێف ئێکس ستریت) لەو بارەیەوە رایگەیاند: "ئەگەر کڕیاران وەک دوو رۆژی رابردوو بتوانن کۆنترۆڵی بازاڕ بەدەستەوە بگرن، بە ئەگەری زۆرەوە بە ئاسانی دەتوانن نرخی زێڕ تاوەکو 2378 دۆلار بەرزبکەنەوە".
|
ئابووری
|
https://www.rudaw.net/sorani/business/150520241
|
شاندێکی حکومەتی هەرێمی کوردستان ئەمڕۆ سەردانی بەغدا دەکات و لەگەڵ بەشێک لە بەرپرسانی حکومەتی عێراق تایبەت بە پرسی یاسای بودجە و جێبەجێکردنی کۆدەبێتەوە.
سیپان شێروانی، ئەندامی لیژنەی ئابووری و پیشەسازی و بازرگانیی پەرلەمانی عێراق ئەمڕۆ (یەکشەممە، 16-7-2023) بە تۆڕی میدیایی رووداوی راگەیاند "بڕیارە ئەمڕۆ شاندێکی حکومەتی هەرێمی کوردستان تایبەت بە پرسی جێبەجێکردنی یاسای بودجەی ساڵی 2023 سەردانی بەغدا بکات و لەگەڵ ژمارەیەک لە بەرپرسانی وەزارەتە پەیوەندیدارەکان بەو پرسە کۆببێتەوە، لەنێویاندا وەزارەتی دارایی و نەوت".
سەبارەت بە ئەندامانی شاندەکە، سیپان شێروانی گوتی "ئەگەری زۆرە شاندەکەی هەرێمی کوردستان وەزیری دارایی و ژمارەیەک بەرپرسی لە ئەنجوومەنی وەزیران تێدابێت". گوتیشی: "شاندەکە لە کۆبوونەوەکانیاندا تاوتوێی چۆنیێتی جێبەجێکردنی وردەکارییەکانی بودجە و پابەندبوونەکانی هەردوولا و شایستە داراییەکانی هەرێمی کوردستان دەکەن".
هەرچەندە لە رۆژی 26-6-2023ـوە یاسای بودجە لە رۆژنامەی وەقائیعی عێراقی بڵاوکراوەتەوە، بەڵام هێشتا وەزارەتی دارایی رێنمایی جێبەجێکردنی یاسای بودجەی ساڵی 2023ـی دەرنەکردووە. ئەو پەرلەمانتارە دەڵێت: "دەرکردنی رێنماییەکان زۆر دواکەوتوون، ئەوەش دیارنییە کە ئایا ئەم هەفتەیە دەردەکرێت یان نا".
یاسای بودجەی عێراق بۆ ساڵانى 2023، 2024، 2025ـە و قەبارەى پارەکەى بۆ هەر ساڵێک 198 تریلیۆن و 910 ملیار و 343 ملیۆن و 590 هەزار دینارە؛ لەو بڕە 16 تریلیۆن و 609 ملیار 639 ملیۆن و 162 هەزار دینارى پشکى هەرێمى کوردستانە.
یاسای بودجەى گشتیى عێراق، بەرەبەیانى 12ـی حوزەیرانى 2023 لە پەرلەمانى عێراق پەسند کرا؛ لە 21ـی حوزەیران لەتیف رەشید، سەرۆککۆمارى عێراق یاساکەى پەسندکرد و رەوانەى وەزارەتى دادى کرد بۆ ئەوەى لە رۆژنامەى وەقائیعى عێراق بڵاوبکرێتەوە.
ئەم سەردانە فەرمییەی شاندەکەی حکومەتی هەرێمی کوردستان لەکاتێکدایە د. خەلیل دۆسکی، ئەندامی لیژنەی دارایی پەرلەمانی عێراق رۆژی شەممە، 15-07-2023، بە تۆڕی میدیایی رووداوی راگەیاند "مادەکانی 11، 12 و 13ـی (یاسای بودجە) تایبەت بە هەرێمی کوردستان، بڕگەی تێدایە جێگەی ناڕازیی حکومەت و لایەنە سیاسییەکانی هەرێمی کوردستانە، بۆیە لە دادگەی فیدراڵی تانەیان لێدراوە".
د. خەلیل دۆسکی هەروەها گوتی بابەتی تانەلێدانەکە "بە هیچ شێوەیەک کاریگەریی لەسەر ناردنی بودجە و مووچەی هەرێمی کوردستان ناکات، لەتانەکەشدا داوا نەکراوە ئەمری وەلائی دەرکرێت بە راگرتنی ماددەکانی تایبەت بە هەرێمی کوردستان، بەڵکو بڕگەکان جێبەبجێ دەبن، تاوەکو بڕیاری کۆتایی لە لایەن دادگەی فیدراڵییەوە دەدرێت".
|
ئابووری
|
https://www.rudaw.net/sorani/business/160720233
|
بەگوێرەى راپۆرتێکى دیوانى چاودێریى دارایی عێراق، پشکى هەرێمى کوردستان لە شەش مانگى یەکەمى ساڵی 2023دا تەنیا 677 ملیار دینارە، ئەوەش بەهۆى لێدەرکردنى نزیکەى دوو تریلیۆن قەرزى بانکەکان. داتاکانى داهاتى نەوتى و نانەوتیی بەغداش زیاتر لە 156 ملیار دینارى کەمترە لەوەى هەرێمى کوردستان بڵاویکردووەتەوە.
دیوانى چاودێریى دارایی عێراق داوایکردووە هەرێمى کوردستان پابەند بکرێت بەوەى لە یەکى ئابەوە داهاتى نەوتى و نانەوتى بخاتە سەر دوو هەژمارى بانکى کە سەر بە بانکى ناوەندیی عێراقن.
تۆڕى میدیایی رووداو راپۆرتێکى دیوانى چاودێرى دارایی دەستکەوتووە کە لەبارەى خەرجى و داهاتى شەش مانگى هەرێمى کوردستان و پشکى لە بودجەى گشتیی عێراق ئامادەى کردووە. راپۆرتەکە لە یەکى کانوونى دووەمی 2023 تاوەکو 30ى حوزەیران دەگرێتەوە.
36 ملیار جیاوازیی داهاتى نەوتە
بەگوێرەى ئەو راپۆرتە، داهاتى نەوتیی هەرێمى کوردستان لەماوەى ئەو شەش مانگەدا سێ تریلیۆن و 209 ملیار و 865 ملیۆن و 178 هەزار و 546 دینار بووە و داهاتى نانەوتیش لە هەمان ماوەدا یەک تریلیۆن و 954 ملیار و 509 ملیۆن و 572 هەزار و 945 دینار بووە، کە بە هەردووکیان پێنج تریلیۆن و 164 ملیار و 374 ملیۆن و 751 هەزار و 491 دینارە.
ئەوەى پەیوەندیدارە بە داهاتى نەوتى هەرێمى کوردستان، راپۆرتەکەى دیوانى چاودێریى دارایی عێراق ئاماژەى بەوەداوە کە بە پێى نووسراوێکى وەزارەتى نەوتى عێراق وەریگرتووە و لە 21ى ئابى 2023 پێی داوە. لەدواى وردبینیکردنى لەگەڵ راپۆرتى تەرازووى پێداچوونەوەى خەرجى هەرێمى کوردستان، دەرکەوتووە کە "ژمارەکان جیاوازن."
21ى تشرینى یەکەمى 2023 وەزارەتی دارایی و ئابووریی هەرێمی کوردستان لە خشتەیەکدا کۆی داهاتە نەوتی و نانەوتییەکانی هەرێمی کوردستانی لەگەڵ سەرجەم خەرجییەکان بۆ شەش مانگى سەرەتاى ئەمساڵ بڵاوکردەوە کە تێیدا ئاماژە بەوە درابوو، تێکڕاى نەوتى هەناردەکراوى سێ مانگى یەکەم و نەوتى فرۆشراو بۆ بەکارهێنانى نێوخۆیی لە ماوەى ئەو شەش مانگەدا سێ تریلیۆن و 245 ملیار و 902 ملیۆن و 420 هەزار و 738 دینارە، بەوپێیە ئەو داهاتەى نەوت کە دیوانى چاودێریی دارایی عێراق هەژماریکردووە لەسەر هەرێمى کوردستان بۆ ئەو شەش مانگە، 36 ملیار و 37 ملیۆن و 242 هەزار و 192 دینارى کەمترە لەوەى هەرێمى کوردستان بڵاویکردووتەوە.
سەرچاوەیەکى ئاگادار لە دانوستاندنى نێوان هەولێر و بەغدا بە تۆڕى میدیایی رووداوى گوت، "ناکۆکیی سەرەکى لەنێوان هەرێمى کوردستان و حکومەتى فیدراڵى لەبارەى بودجە لەسەر جیاوازیی ئەو داتایانەیە کە لەنێوانیاندا هەیە، بەتایبەت داهاتى نەوت و خەرجییەکان لەنێوان هەردوولادا."
ئەوە لەکاتێکدایە وەزارەتی دارایی و ئابووریی هەرێمی کوردستان و حکومەتی هەرێمی کوردستان لە چەندین بۆنەی جیاوازدا رەتیان کردووەتەوە ژمارەی ناڕاست بە بەغدا درابێت. وەزارەتی دارایی و ئابووریی هەرێمی کوردستان لە سەرەتای مانگی ئاب لە روونکردنەوەیەکدا رایگەیاند، "ئەو تۆمەت و لێدوانانە ناڕاست و چەواشەکارین، نزیکەی دوو ساڵە پەیوەندییەکی تەندروست و بەردەوام لەنێوان دیوانی چاودێریی دارایی حکومەتی فیدراڵی و دیوانی چاودێریی دارایی هەرێمی کوردستاندا هەیە و ساڵی 2022 سەرجەم راپۆرتەکانی هەرێمی کوردستان لەبارەی خەرجی و داهاتی نەوت و ناوخۆ دوای وردبینی لەلایەن دیوانی چاودێریی دارایی حکومەتی فیدراڵی و هەرێمی کوردستان پەسندکراون."
بەگوێرەى ئامارەکەى وەزارەتى دارایی و ئابووریی هەرێمى کوردستان، داهاتی نانەوتیی هەرێمی کوردستان لە شەش مانگی یەکەمی ئەم ساڵدا دوو ترلیۆن و 74 ملیار و 597 ملیۆن و 603 هەزار دینار بووە، لەکاتێکدا کە راپۆرتەکەى دیوانى چاودێریى دارایی عێراق داهاتى نانەوتى بە یەک تریلیۆن و 954 ملیار و 509 ملیۆن و 572 هەزار و 945 دینار داناوە، بەوپێیەى بڕى داهاتى نانەوتى بەگوێرەى ئامارەکەى وەزارەتى دارایی و ئابوورى هەرێمى کوردستان 120 ملیار و 88 ملیۆن دینارى لەوە زیاترە کە دیوانى چاودێریی دارایی عێراق دیاریکردووە.
677 ملیار دینار بۆ هەرێمى کوردستان دانراوە
بەگوێرەى راپۆرتەکەى دیوانى چاودێریى دارایی عێراق، پشکى هەرێمى کوردستان بۆ خەرجیی بودجەى شەش مانگى یەکەمى 2023ـی عێراق بەگوێرەى یاساى بودجە، دوو تریلیۆن و 595 ملیار و 726 ملیۆن و 837 ملیۆن و 748 دینار بووە، بەڵام یەک ترلیۆن و 918 ملیار دینارى قەرزى بانکەکانى تى بی ئاى، رەشید و رافیدەین بووە کە لەسەر هەرێمى کوردستان بوون و لەو پشکە دەرکراون. بەو پێیە بۆ ئەو شەش مانگە پشکى هەرێمى کوردستان بە 677 ملیار و 726 ملیۆن و 837 هەزار و 748 دینار دیاریکراوە کە ئەوەندەى ماوەتەوە.
ئەوە لەکاتێکدایە، راپۆرتەکەى دیوانى چاودێریى دارایی عێراق داهاتى نەوتى و نانەوتیی هەرێمى کوردستانى بە زیاتر لە پێنج تریلیۆن دینار دیاریکردووە.
قەبارەى بودجەی عێراق 199 ترلیۆن دینارە و پشکى هەرێمى کوردستان تێیدا زیاتر لە 16 ترلیۆن دینارە.
تاوەکو ئەو رۆژەى بودجەى تێدا جێبەجێکراوە، لە 12 بەش یەک بەشى بودجەى ساڵانى پێشتر خەرج دەکرێت، ئەوە جگە لەوەى پشکى هەرێمى کوردستان لە خەرجى راستەقینەى عێراق جیا دەکرێتەوە نەوەک تێکڕاى قەبارەى بودجەکە؛ بۆیە پشکى هەرێمى کوردستان لەم ماوەیەدا کەمتر بووە لە 12.67%ى تێکڕاى بودجەکە کە مانگانە زیاتر لە 12 تریلیۆن دینارە.
"دەبێت داهاتى نەوتى و نانەوتى بخرێنە سەر دوو هەژمارى بانکى"
دیوانى چاودێریى دارایی عێراق لە کۆتایی راپۆرتەکەیدا چەند تێبینییەکی خستووەتەڕوو لەبارەى خەرجى و داهاتى هەرێمى کوردستان و ئاماژەى بەوەداوە کە ئامارەکانى داهاتى نانەوتى هەرێمى کوردستانیان لە چوارچێوەى تەرازووى پێداچوونەوەى خەرجیی هەرێمى کوردستان بەدەست گەیشتووە کە لە 19ـی تەممووزى 2023 ئاڕاستەی کردوون و ئەو داهاتەیان بەگوێرەى یاسای بودجەى گشتى رادەست نەکردووە.
دیوانى چاودێریی دارایی عێراق داوایکردووە کە هەرێمى کوردستان ناچار بکرێت بەوەى پڕۆژە وەبەرهێنانەکانى و پڕۆژەکانى پەرەپێدانى پارێزگان و گرێبەستى کۆمپانیا بیانییەکان و قەرزى بانکى نێودەوڵەتى رادەستى وەزارەتى پلاندانان بکات بۆ ئەوەى رەوانەى فەرمانگەى بودجەى وەزارەتى دارایی بکات تاوەکو پشتى پێ ببەسترێت لە کاتى خەرجکردنى پارەکانیدا.
لە بەشێکى دیکەى تێبینییەکاندا هاتووە کە ئەوەى پەیوەندیدارە بە خەرجیی بەرهەمهێنانى نەوت، بەگوێرەى یاساى بودجەى گشتى، لە خەرجى بەرهەمھێنانى نەوتى هەرێمى کوردستاندا زیاتر خەرج کراوە و ئەوە پێویستى بە وردبینیی دیوانى چاودێریی دارایی و وەزارەتى نەوت هەیە.
دیوانى چاودێریی دارایی عێراق داوایکردووە هەرێمى کوردستان ناچار بکرێت بەوەى لە یەکى ئابى 2023ـەوە داهاتى نەوتى و نانەوتى رادەست بکات و لە هەژمارێکى کراوەى بانکى ناوەندیى عێراق دایبنێت کە بۆ ئەو مەبەستە دانراوە بە ژمارەى 70018، داهاتە نانەوتیەکانیشی لە هەژمارى بانکى بە ژمارەی 300900 دابنێت.
|
ئابووری
|
https://www.rudaw.net/sorani/business/301020233
|
بانکی رافیدەین، کە یەکێکە لە بانکەکانی حکومەتی عێراق داوای لە لقەکانی لە بەغدا و پارێزگاکانی دیکە کردووە لە کردنەوەی هەژماری بانکی، ئاسانکاری بکەن، بەبێ رەچاوکردنی شوێنی جوگرافی و شوێنی ئەوانەی دەیانەوێت هەژمار بکەنەوە.
بانکی رافیدەین، یەکێک لە دیارترین بانکەکانی حکومەتی عێراق، لە راگەیێندراوێکدا داوای لە سەرجەم لقەکانی لە بەغدا و پارێزگاکانی عێراق (167 لق) کردووە کارئاسانی بۆ ئەوانە بکەن، کە بۆ کردنەوەی هەژماری بانکی سەردانیان دەکەن، دەشڵێت "بۆ کردنەوەی هەژمارە بانکییەکان ئاسانکاری بکەن بەبێ ئەوەی شوێنی جوگرافی و شوێنی ئەوانەی سەردانتان دەکەن کوێ بێت، بەڵام گرنگە رەچاوی رێکارە یاساییە پشتپێبەستراوەکان بکەن، کە پەیوەندیدارە بە رێنماییەکان و مەرجەکانی کردنەوەی هەژماری بانکی لە بەرژەوەندیی خزمەتی گشتی."
ماوەی زیاتر لە ساڵێک دەبێت، عێراق ژمارەیەک هەنگاوی بۆ رێکخستنەوەی کەرتی بانکی ناوە و بەردەوامە، بەشێکی رێکارەکان پەیوەندییان بە دۆلارەوە هەیە کە بە گوتەی عەلی عەللاق، پارێزگاری بانکی ناوەندی، هێشتا بەشێکی لە رێگەی قاچاخ رەوانەی ئەو وڵاتانە دەکرێت، کە نابێت لە عێراقەوە دۆلاریان بۆ بڕوات.
رۆژی سێشەممە، 24-10-2023، د. مەزهەر محەممەد ساڵح، راوێژکاری دارایی سەرۆکوەزیرانی عێراق لەبارەی ئەو بڕیارەی بانکی رافیدەینی عێراق، بە تۆڕی میدیایی رووداوی راگەیاند "ئەو هەنگاوە باشە لەپێناو بەدامەزراوەییکردنی زیاتری کەرتی بانکی و بۆ ئەوەی هەژماری بانکی کە یەکێکە لە پێویستترینەکان، بە ئاسانی بۆ هەموو هاووڵاتییان بەردەست بێت و ئیدی مامەڵە لەڕێگەی کاشەوە کە لایەنی نەرێنی زۆری هەیە، کەم ببێتەوە."
بانکی رافیدەین، بانکێکی حکومیی عێراقە و، لە ساڵی 1941 دامەزراوە، 174 لقی لە ناوەوە و دەرەوەی عێراقدا هەیە، پێشتر لە هەرێمی کوردستان چەندین لقی هەبوو، بەڵام لەدوای ساڵی 1991ـەوە کارەکانیان راگرت، ماوەیەکە ژمارەیەک پەرلەمانتار لە هەوڵدان بۆ کردنەوەی لقی ئەو بانکە و بانکەکانی دیکەی حکومەتی عێراق لە پارێزگاکانی هەرێمی کوردستان بۆ ئەوەی هاووڵاتیان لە قەرز و پێشینەکانی سوودمەندبن.
|
ئابووری
|
https://www.rudaw.net/sorani/business/241020231
|
کۆتایی هەفتەی داهاتوو لە سایلۆکانی هەولێر، سلێمانی و دهۆک دەستدەکرێت بە دابەشکردنی دوایین بڕە پارەی گەنمی جووتیاران.
رۆژی 09-10-2023، دوایین چەکی شایستەی دارایی جووتیاران گەیشتە هەرێمی کوردستان کە پارێزگای سلێمانی 77 ملیار و 374 ملیۆن دینار، هەولێر، 51 ملیار و 186 و 681 هەزار و دهۆک 38 ملیار و 963 ملیۆن و 509 هەزارە.
سەعید عومەر، بەڕێوەبەری سایلۆی هەولێر بە تۆڕی میدیایی رووداوی راگەیاند، "ئەمڕۆ چەکەکانمان بەدەست گەیشتووە و دەینێرینە بانک، رێکاری بانکیش دوو بۆ سێ رۆژێکی دەوێت، واتا دابەشکردنی پارەکە دەکەوێتە کۆتایی هەفتەی هەفتەی داهاتوو."
بە گوتەی بەڕێوەبەری سایلۆی هەولێر، ئەمساڵ 145 هەزار تۆن گەنم لە نزیکەی چوار هەزار و 342 جووتیاری پارێزگای هەولێر وەرگیراوە، کە کۆی گشتیی شایستە داراییەکانی جووتیارانیش بڕی 119 ملیار و 186 ملیۆن و 681 هەزار دینارە.
لە سلێمانیش هەفتەی داهاتوو دوایین بڕە پارەی گەنمی جووتیاران دابەش دەکرێت. کامەران وریا، بەڕێوەبەری سایلۆی سلێمانی بە رووداوی گوت، رێکاری بانکی بۆ وەرگرتنی پارە نزیکەی هەفتەیەک بۆ 10 رۆژێک دەخایێنێت، بۆیە رەنگە تاوەکو هەفتەی داهاتوو درێژەبکێشێت و رۆژی چوارشەممە 18ـی ئەم مانگە دەست بە دابەشکردنی دوایین بڕە پارەی گەنمی جووتیاران بکرێت.
ئەمساڵ لە سنووری پارێزگای سلێمانی بە ئیدارەی راپەڕین، گەرمیان و پارێزگای هەڵەبجە 230 هەزار تۆن گەنم لە جووتیاران وەرگیراوە. بەڕێوەبەری سایلۆی سلێمانی دەڵێت، ئەو بڕە گەنمە لە نزیکەی 15 هەزار جووتیار وەرگیراوە و بڕی پارەکە 189 ملیار و 374 ملیۆن دینار بووە.
نازم محەممەد، بەڕێوەبەری بازرگانیی دانەوێڵەی دهۆک بە رووداوی گوت، "ئەمڕۆ چەکی دوایین شایستەی دارایی جووتیارانمان بەدەست گەیشت و نێردراوەتە بانک تاوەکو کۆتایی هەفتەی داهاتوو رێکارەکان تەواو دەبێت و هیچ گرفتێک نەیەتە پێشەوە دابەشی دەکەین."
بە گوتەی بەڕێوەبەری بازرگانیی دانەوێڵەی دهۆک، ئەمساڵ 125 هەزار تۆن گەنمیان لە سێ هەزار و 976 جووتیار وەرگرتووە کە شایستەکانیان 102 ملیار و 463 ملیۆن و 509 هەزار دینار بووە.
پار بەهۆی وشكەساڵی و کەمبارانیەوە، بەرهەمی گەنمی جووتیارانی هەرێمی کوردستان کەم بوو، بۆیە حکومەتی عێراق بێسنوور گەنمەکەی وەرگرت، ئەمساڵ بەرهەم زۆر بوو و حکومەتی عێراق تەنیا 500 هەزار تۆن گەنمی لە جووتیارانی هەرێمی کوردستان وەرگرت کە کۆی شایستە داراییەکانی گەنمی جووتیارانی هەرێمی کوردستان 411 ملیار و 24 ملیۆن و 196 هەزار دینار بوو.
|
ئابووری
|
https://www.rudaw.net/sorani/business/111020232
|
حکومەتى عێراق لە 10 ساڵی رابردوودا، زیاتر لە دوو تریلیۆن دینارى بودجەى پەرەپێدانى پارێزگاکانى هەرێمى کوردستانى نەداوە، کە بەهۆی نەناردنی ئەو پارەیە، تەنیا لە یەک پارێزگا زیاتر لە 250 پڕۆژە پەکیان کەوتووە.
ئەندامێکی پەرلەمانی عێراق دەڵێت، لەسەر ئەو پرسە وەزیری دارایی بانگهێشتی پەرلەمان دەکەن.
هەفتەى رابردوو ژمارەیەک لە ئەندامانی لێژنەى هەرێم و پارێزگاکانى پەرلەمانى عێراق، سەردانى هەرێمى کوردستانیان کرد، یەکێک لە پرسە گرنگەکان کە لێژنەکە لەگەڵ بەرپرسانى ئەو پارێزگایانە تاوتوێیانکرد، نەناردنى پارەى پەرەپێدانى پارێزگاکان بوو.
بەگوێرەى یاسای بودجەى گشتى عێراق کە بۆ سێ ساڵە، 276 ملیار و 550 ملیۆن دینار بۆ بودجەی پەرەپێدانی پارێزگاکانی هەرێمی کوردستان تەرخانکراوە، بەڵام ساڵى 2023 ئەو بڕە پارەیە نەنێردراوە، ئەم ساڵیش چارەنووسى ناردنى روون نییە.
ساڵى رابردوو، حکومەتى فیدراڵى بە پاساوى رێگرى لە بەکارهێنانى پارەى بودجەى پەرەپێدانى پارێزگاکان، لە هەڵمەتى هەڵبژاردنى ئەنجوومەنى پارێزگاکان، ئەو پارەیەى لە عێراق خەرج نەکرد، کە دوو تریلیۆن و 500 ملیار دینارە.
کۆردۆ عومەر، جێگرى سەرۆکى لێژنەى هەرێم و پارێزگاکانى پەرلەمانى عێراق لە کاتی بەشداریکردنى لە پۆدکاستى رووداوى عێراق گوتى، بڕیارە تەیف سامى، وەزیرى دارایی عێراق بانگهێشتى لێژنەکەیان بکرێت تاوەکو روونکردنەوە بدات لەبارەى هۆکارى خەرجنەکردنى بودجەى پەرەپێدانى پارێزگاکان بۆ پارێزگاکانى هەرێمى کوردستان، بۆ ئەمەش کۆدەنگى لەنێو لێژنەکەیاندا هەیە.
لەبارەى خەرجنەکردنى 276 ملیار دینارەکەى ساڵى 2023، کوردۆ عومەر ئاماژەى بەوەدا, بۆ ئەوە چاوەڕێى هەموارى یاساى بودجەن بۆ ساڵى 2024 و گوتیشى، "پارێزگاکانى دیکەى عێراق هەمان گلەییان هەیە، کە رێژەیەکى کەمى بودجەى پەرەپێدانى پارێزگاکانیان خەرجکراوە، کە لە هەندێکیان گەیشتووەتە 30% و هۆکارەکەشی رۆتین و گەندەڵییە".
لە ساڵى 2014وە بودجەى پەرەپێدانى پارێزگاکان بۆ هەرێمى کوردستان خەرج نەکراوە، لەو کاتەوە تاوەکو 2023 شەش یاسای بودجە دەرکراوە.
لە بودجەى 2015 پارەى تەرخانکراو بۆ پەرەپێدانى پارێزگاکان سێ تریلیۆن و 500 ملیار دینار بوو، ساڵى 2016 هەمان بودجە یەک تریلیۆن و 244 ملیار دینار بووە، لە بودجەى 2017 برەکەى 375 ملیار دینار، لە ساڵى 2018 زیادبوو بۆ پێنج تریلیۆن دینار، لە ساڵى 2019 دوو تریلیۆن دینار بوو، لە یاساى بودجەى ساڵى 2021 پارەى پەرەپێدانى پارێزگاکان بە چوار تریلیۆن دینار دیاریکراوە.
لەو شەش بودجەیەدا تێکڕاى پارەى بودجەى پەرەپێدانى پارێزگاکانى عێراق 16 تریلیۆن و 120 ملیار دینارە، بە هەژمارکردنى 12.67%ى پشکى هەرێمى کوردستان تاوەکو 2024، زیاتر لە دوو تریلیۆن دیناری ئەو پشکەى پارێزگاکانى هەرێمى کوردستان نەنێردراوە.
ئارام سەڵاح، لێپرسراوى بەشی پلان لە بەڕێوەبەرایەتى پلاندانان و بەدواداچوون لە پارێزگاى سلێمانى لە کاتی بەشداریکردنى لە پۆدکاستی رووداوى عێراق گوتى، "تێکڕاى ئەو پڕۆژانەى لە ساڵى 2011وە، کە لەسەر بودجەى پەرەپێدانى پارێزگاکان بوون و پارەیان بۆ خەرجنەکراوە و پەکیانکەوتووە، زیاتر لە 250 پڕۆژەن لە سنوورى سلێمانى".
لە ساڵى 2022 دەرخستە و سەرجەم پێداویستییەکانى خەرجکردنى بودجەى 64 پڕۆژە لە سنوورى سلێمانى لەسەر بودجەى پەرەپێدانى پارێزگاکان نێردراوە بۆ بەغدا، بەڵام پارەکەى خەرجنەکراوە
بەگوێرەى داتاى وەزارەتى دارایی عێراق تاوەکو 31ى کانوونى یەکەمى 2023، لە 200 تریلیۆن دینارى پارەى بودجە 142 تریلیۆن دینارى لێ خەرجکراوە، واتە نزیکەى 58 تریلیۆن دینارى کەمتر خەرج کردووە.
|
ئابووری
|
https://www.rudaw.net/sorani/business/090320243
|
وەزارەتی دارایی و ئابووریی هەرێمی کوردستان رێنمایی تایبەت بە وەرگرتنەوەی قەرز و گەڕاندنەوەی پێشینەکانی هاوسەرگیری و خانووبەرەی لە دەستەبەر (کەفیل) هەڵوەشاندەوە، کە تایبەت بوو بە گێڕانەوەی ئەو قەرز و پێشینانەی لەسەر هاووڵاتییان بوون.
بەپێی نووسراوی ژمارە 10532ـی وەزارەتی دارایی و ئابووری هەرێمی کوردستان کە لە رۆژی 3-9-2023 بەناونیشانی "رێنمایی دارایی ژمارە 10ـی ساڵی 2023" دەرچووە، حکومەتی هەرێمی کوردستان دەستبەرداری وەرگرتنەوەی قەرز و گەڕاندنەوەی پێشینەکان بوو لە کەفیلی ئەو کەسانەی قەرزیان لە حکومەت وەرگرتووە.
لە نووسراوەکەدا هاتووە "لەسەر فەرمانی رێزدار سەرۆکی ئەنجوومەنی وەزیران بە رەچاوکردنی بارودۆخی ئێستای هاووڵاتییان و فەرمانبەران لە هەرێمی کوردستان و پاڵپشت بە نووسراوی ئەنجوومەنی وەزیران/سەرۆکایەتیی دیوان ژمارە 10284 لە رۆژی 20-8-2023 بڕیاردرا بە: هەڵوەشاندنەوەی رێنماییمان ژمارە 9ـی ساڵی 2023ـی تایبەت بە وەرگرتنەوەی قەرز و گەڕاندنەوەی پشکی پێشینەی هاوسەرگیری و خانووبەرە لەدەستەبەر(کەفیل)."
بڕیارەکە گشتاندنی بۆ زیاتر لە 30 دامودەزگای هەرێمی کوردستان پێ کراوە.
ئەو بڕیارەی وەزارەتی دارایی لەکاتێکدایە، رۆژی 3ـی تەمموزی 2023، شیرین حوسێن، بهڕێوهبهری گشتیی پێشووی بانكه پسپۆڕییهكانی هەرێمی کوردستان بە تۆڕی میدیایی رووداوی گوت "ئەو دوو مانگەی کە پێویستە تێیدا هاونیشتمانییان قەرزی پێشینەکانیان بگەڕێننەوە، لە 19ـی حوزەیرانەوە دەستیپێکردووە و تاوەکو 19ـی مانگی ئاب دەبێت؛ دوای ئەو کاتە، هەرکەسێک قەرزەکە نەگەڕێنێتەوە، لە مووچەی کەفیلەکەی دەبڕدرێت."
بەگوتەی شیرین حوسێن، بانکەکان 4.024 تریلیۆن دیناریان لە رێگەی پێشینەکانەوە بە قەرز داوەتە هاونیشتمانییان، بەڵام 1.9 تریلیۆن دینار لەو پارەیە گەڕێندراوەتەوە بۆ بانکەکان و 2.054 تریلیۆن دینار لای هاونیشتمانییان ماوە.
سەبارەت بە رێنوێنیی دارایی ژمارە 9ـی ساڵی 2023ـی تایبەت بە وەرگرتنەوەی قەرز و گەڕاندنەوەی پشکی پێشینەی (هاوسەرگیری، نیشتەجێبوون، خانووبەرە) لە دەستەبەر (کەفیل)، بەڕێوەبەرایەتیی گشتیی بانکە پسپۆڕییەکانی وەزارەتی دارایی دەڵێت "پێدانی قەرز و بەدەستهێنانەوەی بەپێی یاسای عێراقی کراوە و لە ساڵانی رابردوودا حکومەتی هەرێمی کوردستان و وەزارەتی دارایی رەچاوی قەیرانی دارایی کردووە و ئاسانکاریی زۆری پێشکێش کردووە بۆ چۆنیێتیی گەڕاندنەوەی قەرزەکان."
له ههرێمی كوردستان، 28 بانكی پسپۆڕی ههن، كه پێشینهیان بە هاونیشتمانییان داوە و بریتین له بانكی خانووبهره، پیشهسازی، قەرزی بچووک و كشتوكاڵ و نیشتهجێكردن.
پێشتر حکومەتی هەرێمی کوردستان بەڕێژەی 15% داشکاندنی بۆ ئەو کەسانە کردبوو کە قەرزی پێشینەیان پێکەوە دەگەڕاندەوە.
|
ئابووری
|
https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/0609202316
|
ئابووری
کرێکارێک لەنزیک ئۆتۆمبێلێکی تۆیۆتا وەستاوە لە تۆیۆتاسیتیی ژاپۆن لە ساڵی 2017، وێنە: Noriko Hayashi - Bloomberg
prev
next
کۆمپانیا تۆیۆتا رایگەیاند لە دوای نیوەڕۆی ئەمڕۆوە بەرهەمهێنانی ئۆتۆمبێل لە 12 کارگەی کۆمپانیاکە رادەگرێت بەهۆی کێشەیەک لە سیستمی بەرهەمهێنانی کۆمپانیاکەدا.
کۆمپانیای تۆیۆتا، لەڕووی بەرهەمهێنانەوە بە گەورەترین کۆمپانیای جیهان هەژماردەکرێت، لە نێوخۆی ژاپۆندا 14 کارگەی بەرهەمهێنانی ئۆتۆمبێلی هەیە و بەپێی راگەیاندنی کۆمپانیاکە، 12 کارگەیان دەوەستێنێت.
بەرهەمهێنانی ئۆتۆمبێلی تۆیۆتا لەکاتێکدا لە ناوخۆی ژاپۆن دەوەستێت، کە ئەو کۆمپانیایە لە ساڵی 2022ـدا زیاتر لە 8 ملیۆن ئۆتۆمبێلی بەرهەمهێناوە.
کۆمپانیای تۆیۆتا رایگەیاندووە هۆکاری کێشەی سیستمەکانیان بۆ ئەوە ناگەڕێتەوە کە هاککرابن.
گوتەبێژێکی کۆمپانیای تۆیۆتا رایگەیاند کێشەی سیستمەکانیان بووەتە هۆی ئەوەی نەتوانن پارچەی ئۆتۆمبێلەکان داوا بکەن بۆ نێو کارگەکانیان.
بەپێی کۆمپانیای تۆیۆتا، بەرهەمی ناوخۆی کارگەکانی لە ژاپۆن، رێژەی یەک لەسەر سێی کۆی بەرهەمهێنانی جیهانیی تۆیۆتا پێکدەهێنێت.
هەرچەندە هۆکاری تێکچوونی سیستمی بەرهەمهێنانی تۆیۆتا دیار نییە، بەڵام کۆمپانیا ژاپۆنییەکان لە چەند رۆژی رابردوودا لە بەرزترین ئاستی هۆشداریدا بوون و بەپێی هەندێک راپۆرتێک، تەلەفۆن و نامەی زۆر بێزارکەریان بۆ چووە.
حکومەتی ژاپۆن رایگەیاندووە؛ ئەو بێزارکردن و تەلەفۆنانەی بۆ کۆمپانیاکان چووە، بە ئەگەری زۆرەوە لە چینەوە سەرچاوەی گرتووە، دوای ئەوەی لە هەفتەی رابردوودا حکومەتی ژاپۆن دەستی بە بەردانەوەی ئاوی بەکارهاتووی وێستگەی ئەتۆمیی فۆکۆشیما بۆ نێو ئاوی زەریاکان کرد.
|
ئابووری
|
https://www.rudaw.net/sorani/business/290820231
|
وردبینیکردن لە لیستی مووچە و گرفتی تەکنیکی هۆکاری دواکەوتنی ناردنی پارەی مووچەی مانگی نیسانی فەرمانبەرانی هەرێمی کوردستانە، بەگوتەی سەرۆکی فراکسیۆنی کۆمەڵی دادگەری لە پەرلەمانی عێراق.
سۆران عومەر، سەرۆکی فراکسیۆنی کۆمەڵی دادگەری لە پەرلەمانی عێراق لە بووڵتەنی کاژێر 12:00ـی تۆڕی میدیایی رووداودا، کە سەنگەر عەبدولڕەحمان پێشکێشی دەکات گوتی: "وەزارەتی دارایی هەرێمی کوردستان بۆ مووچەی مانگی چوار داوای 969 ملیار دیناری کردووە، لە کاتێکدا لە کۆتایی ساڵی رابردوو پارەی مووچە 913 ملیار دینار بوو".
بڕیاربوو دوای دابەشکردنی مووچەی فەرمانبەرانی عێراق، مووچەی فەرمانبەرانی هەرێمی کوردستان بنێردرێت، بەڵام بەپێی زانیارییەکانی رووداو بەهۆی تەواونەبوونی وردبینی لیستی مووچە پارە نەنێردراوە. سۆران عومەر، رایگەیاند: وردبینی لە لیستی مووچەی فەرمانبەران بەردەوامە، جیاوازی لە نێوان لیستی مووچەی مانگەکاندا هەیە.
بە گوتەی سۆران عومەر، 23 هەزار ناو لە لیستی وەزارەتی پێشمەرگە جیاوازی هەیە لە نێوان دوو لیست لە بەڕێوەبەرایەتی بودجە و بەڕێوەبەرایەتی ژمێریاری لە وەزارەتی دارایی، ژمارەی خانەنشینان لەنێوان بەڕێوەبەرایەتی خانەنشین و وەزارەتی دارایی هەرێمی کوردستان 12 هەزار ناو جیاوازی هەیە.
ئەو ئەندامەی پەرلەمانی عێراق گوتی: "لە لیستی مووچە 67 هەزار ناو هەیە، زانیاری لەسەریان نییە و وەزارەتی دارایی عێراق داوای زانیاری دەکات."
سۆران عومەر باسی هۆکاری ئەو جیاوازییەی کرد و گوتی: "حکومەتی هەرێمی کوردستان خەڵک دادەمەزرێنێت و ئەمەش هۆکاری جیاوازی لیستەکانە، ئێستا سەرقاڵی دامەزراندنی 6 هەزار کەسن. لە سەرەتای ئەمساڵەوە 54 ملیار دینار پارەی مووچە لە هەرێمی کوردستان زیادیکردووە."
حکومەتی عێراق داوای داهاتی نێوخۆ لە حکومەتی هەرێمی کوردستان دەکات، سۆران عومەر گوتی: "دەبێت هەموو داهاتی نێوخۆ بگەڕێنرێتەوە تەنیا نیوەی داهاتی گومرگ بۆ ئەو شارەیە کە دەروازەکەی تێدایە، حکومەتی هەرێمی کوردستان لە شەش مانگی رابردوودا هیچ بڕە پارەیەکی لە داهاتی نێوخۆ بۆ بەغدا نەگەڕاندووەتەوە."
لە کۆبوونەوەى 24ى نیسانى 2024 ئەنجووومەنى وەزیرانى هەرێمى کوردستان، وەزارەتى دارایی و ئابوورى و شاندى دانوستانکارى راسپارد بەشی بەغدا لە داهاتی نانەوتی بەدەستهاتوو، بخرێتە سەر هەژمارى وەزارەتی دارایی فیدراڵ.
یاساى بودجەى گشتیی عێراق، حکومەتى هەرێمى کوردستانى پابەندکردووە، بە رادەستکردنى داهاتى نانەوتى، بەڵام تاوەکو ئێستا بەغدا و هەولێر نەگەیشتوونەتە رێککەوتن لەبارەى ئەوەى ئەو داهاتە چى دەگرێتەوە.
|
ئابووری
|
https://www.rudaw.net/sorani/business/290420243
|
دامەزراوەی ئاماری تورکیا دەڵێت، لە مانگی ئاداری ئەم ساڵدا، هەڵاوسانی ساڵانە بۆ 69٪ بەرزبووەتەوە.
گرووپی لێکۆڵینەوەی هەڵاوسان (ENAG) دەڵێت، هەڵاوسانی ساڵانە لەو مانگەدا 124٪ بووە. وەزیری گەنجینە و داراییش پێشبینی دەکات لە دوای مانگی ئایار هەڵاوسان بە شێوەیەکی بەرچاو دابەزێت.
بەگوێرەی داتاکانی دامەزراوەی ئاماری تورکیا کە ئەمڕۆ هەینی، 3ـی ئایار بڵاوکراونەتەوە، رێژەی هەڵاوسان لە نیسانی ئەم ساڵدا 3.18٪ بووە و هەڵاوسانی ساڵانەش بۆ 69.80٪ بەرزبووتەوە.
راپۆرتی گرووپی لێکۆڵینەوەی هەڵاوسان (ENAG) کە هەر ئەمڕۆ بڵاوکراوەتەوە. جیاوازییەکی زۆری لەگەڵ راپۆرتەکەی دامەزراوەی ئاماردا هەیە، هەڵاوسان لە نیسانی 2024ـدا 5.02٪ بووە و هەڵاوسانی ساڵانەش گەیشتووەتە 124.35٪.
محەممەد شیمشەک، وەزیری گەنجینە و دارایی تورکیا دوای راگەیاندنی داتاکان رایگەیاند: "دوای ئەوەی هەڵاوسانی ساڵانە لە مانگی ئایاردا دەگاتە لوتکە، هاوتەریب لەگەڵ پێشبینییەکانمان دەست بە دابەزینێکی بەرچاو دەکات".
بەگوێرەی داتاکانی دامەزراوەی ئاماری تورکیا، لە مانگی نیساندا زۆرترین بەرزبوونەوە بە رێژەی 9.56٪ لە نرخی مەی و تووتن بووە. کەمترین هەڵاوسان بە رێژەی 1.03٪ لە نرخی کەرتی تەندروستی بووە.
بەراورد بە هەمان مانگی ساڵی رابردوو هەڵاوسان لە کەرتی پەروەردە بەرزترین ئاستی بەخۆیەوە بینیوە بەجۆرێک بە رێژەی 103.86٪ بەرزبووەتەوە و نرخی جلوبەرگ و پێڵاویش کەمترین بەرزبوونەوەیان بەخۆیەوە بینیوە، کە بە رێژەی 51.20٪ بووە.
|
ئابووری
|
https://www.rudaw.net/sorani/business/030520244
|
ئەندامێکی لیژنەی دارایی پەرلەمانی عێراق لەبارەی دواکەوتنی ناردنی شایستەی دارایی هەرێمی کوردستان دەڵێ "بەهۆی کێشەی تەکنیکییە"، جەختیش دەکاتەوە لەوەی "کێشە لە رادەستکردنی 400 هەزار بەرمیل نەوتی هەرێمی کوردستان هەیە."
موعین کازمی، ئەندامی لیژنەی دارایی پەرلەمانی عێراق بە تۆڕی میدیایی رووداو راگەیاند "دواکەوتنی مووچە و شایستەی دارایی هەرێمی کوردستان بە پلەی یەکەم بەهۆی کێشەی تەکنیکییە نەک سیاسی، چونکە رێنماییەکانی جێبەجێکردنی بودجە درەنگ راگەیێندراون، ئێستا پێویستە هەرێم و وەزارەت و پارێزگاکان سەردانی یەکەی ژمێریاریی وەزارەتی دارایی بکەن بۆ وەرگرتنی رێنماییەکانی جێبەجێکردنی یاسای بودجە و شایستەکانی هاوشێوەی پارێزگاکان."
موعین کازمی دەڵێت "پێویستە نوێنەری حکومەتی هەرێمی کوردستان لە فەرمانگەی ژمێریاریی وەزارەتی دارایی بەدواداچوون بکات. هەندێک رێکاری رۆتینی هەن بۆ دەرکردنی چەکەکان و دانانی پارە لە هەژمارەی حکومەتی هەرێمی کوردستان."
موعین کازمی، کە هاوکات ئەندامی مەکتەبی سیاسیی رێکخراوی بەدرە بە سەرۆکایەتی هادی عامری، باسی لەوە کرد رەنگە گفتوگۆ هەبێت لەبارەی رادەستکردنی 400 هەزار بەرمیل نەوتی رۆژانە لەلایەن هەرێمی کوردستانەوە بە حکومەتی فیدراڵی، ئەمە هەندێک کێشەی تەکنیکی هەیە لەبارەی چۆنیەتی رادەستکردنی ئەو بڕە، ئامادەکردنی بۆرییەکان و ژێرخانی لۆجستی. پێموایە ئێستا هەرێمی کوردستان ئامادەیە ئەو بڕە نەوتە رادەست بکات."
سەبارەت بە هۆکاری نەناردنی شایستە داراییەکانی هەرێمی کوردستان بە رێکوپێکی و لە کاتی خۆیدا، ئەو پەرلەمانتارە گوتی "پێویستە لە شاندی هەرێمی کوردستان بپرسن، گرفت و ئاستەنگییەکانی بەردەم نەناردنی شایستە داراییەکانی هەرێمی کوردستان چین؟ رەنگە بابەتەکە پەیوەندی بە داواکاریی رادەستکردنی 400 هەزار بەرمیل نەوتی رۆژانەوە هەبێت کە لە مادەکانی 12 و 13 یاسای بودجە جێگیراوە بۆ هەناردەکردن، یان بۆ بەکاربردنی نێوخۆیی، بەهۆی راگرتنی هەناردەی نەوت لە رێگەی بەندەری جەیهانی تورکییەوە."
بە گوتەی ئەو پەرلەمانتارە، چوارچێوەی هاوئاهەنگی پابەندە بە جێبەجێکردنی یاسای بودجە و کێشەی نییە، هەروەک هەرێمی کوردستانیش پابەندە و، پێیوایە کێشە لە فەرمانگە حکومییەکانە، "وەزارەتی دارایی و نەوت پێویستە هاوئاهەنگ و هاوکاربن تەنانەت لەگەڵ سەرۆکوەزیرانیش، بۆ ناردنی شایستە و مووچەی فەرمانبەرانی هەرێمی کوردستان بۆ مانگەکانی حەوت و هەشت."
ئەندامەکەی لیژنەی دارایی هیوادارە پێش کۆتایی ئەم مانگە، مووچە مانگەکانی حەوت و هەشتی فەرمانبەرانی هەرێمی کوردستان رەوانەبکرێت، "چونکە وەزارەتی دارایی جدییە، بەڵام هەندێک کێشەی تەکنیکی لە وەزارەتی دارایی هەیە، بە دواداچوون بۆ ئەو بابەتە دەکەن لە فەرمانگەی ژمێریاریی وەزارەتی دارایی، بەتایبەتی شاندی دیوانی چاودێریی عێراق سەردانی هەرێمی کوردستانی کردووە و گەڕاوەتەوە و، بۆچوونی هەیە لەبارەی 670 هەزار فەرمانبەری هەرێمی کوردستان."
ماجد شنگالی، ئەندامی پەرلەمانی عێراق لە فراکسیۆنی پارتیی دیموکراتی کوردستان ئەمڕۆ (پێنجشەممە، 17-08-2023) لە لێدوانێکدا بۆ تۆڕی میدیایی رووداو، رەتیکردەوە بابەتەکە کێشەی تەکنیکی بێت و گوتی، "هەرێمی کوردستان ئامادەیە رۆژانە 400 هەزار بەرمیل نەوت رادەستی حکومەتی فیدراڵی بکات، بەڵام هەناردەکردنی نەوت راگیراوە، عێراقیش ناتوانێت لە 50 هەزار بەرمیل نەوتی رۆژانە، زیاتر وەربگرێت بۆ بەکارهێنانی نێوخۆیی، چونکە توانای وەرگرتنی هەر ئەوەندەیە."
شنگالی گوتیشی "راگرتنی نەوت هیچ پەیوەندییەکی بە حکومەتی هەرێمی کوردستانەوە نییە، دەبێت حکومەتی عێراق رێککەوتنی نوێ لەگەڵ تورکیا بکات، راگرتنی هەناردەکردنی نەوتی هەرێمی کوردستان و بەشێک لە نەوتی کەرکووک، نزیکەی 5 ملیار دۆلار زیانی لە عێراق و هەرێمی کوردستان داوە".
یاسای بودجەى گشتی لە 12ـی حوزەیران لە پەرلەماندا پەسند کرا، لە 26ـی هەمان مانگ لە رۆژنامەى وەقائیعی عێراقى بڵاوکرایەوە، پارەکەى 198.9 تریلیۆن دینارە و پشکى هەرێمى کوردستان تێیدا زیاتر لە 16 تریلیۆن دینارە.
3ـی ئابى 2023، وەزارەتى دارایی عێراق بڕى 598 ملیار دینارى وەک پشکى بودجەى هەرێمى کوردستان بۆ مانگى تەمموز نارد.
لەسەرەتاى ئەمساڵەوە، بەغدا دوو تریلیۆن و 598 ملیار دینارى وەک پشکى هەرێمى کوردستان رەوانە کردووە، کە بڕیارە لەگەڵ شایستەى دارایی هەرێمى کوردستان لەسەر بەغدا، پاکتاو بکرێت.
|
ئابووری
|
https://www.rudaw.net/sorani/business/170820232
|
نرخی بیتکۆین 3 هەزار و 375 دۆلار بەرزبووەوە. ئێستا هەر بیتکۆینێک بە 65 هەزار و 5 دۆلار مامەڵەی پێوەدەکرێت. ئەمە بەرزترین ئاستی نرخی بیتکۆینە لە 10 رۆژی رابردوودا.
دابەزینی نرخی دۆلار دوای کەمبوونەوەی هەڵاوسان لە ئەمریکا، هۆکارێکی سەرەکییە بۆ بەرزبوونەوەی نرخی بیتکۆین لە ئێوارەی ئەمڕۆ (چوارشەممە، 15-5-2024)ـدا.
دوێنێ، جیرۆم پاوڵ، سەرۆکی بانکی ناوەندیی ئەمریکا رایگەیاند، سیاسەتی نەختینەیی تووندی ئێستا وەکو پێویست کاریگەریی هەیە، پێویست ناکات سوودی بانکی زیاتر بەرزبکەنەوە.
بانکی ناوەندیی ئەمریکا دەیەوێت هەڵاوسان بۆ 2٪ دابەزێنێت. پاوڵ هۆشداریی دا لەوەی بانکەکەیان متمانەی کەمی هەیە بەوەی هەڵاوسان بۆ ئەو رێژەیە دابەزێت.
لە هەمان کاتدا، ئاماژەکانی کەمبوونەوەی وەبەرهێنان لە سندووقەکانی مامەڵەی راستەوخۆی بیتکۆین، هاوشان لەگەڵ گرتنەبەری رێوشوێنەکانی رێکخستنی یاسایی، گەشبینییەکانی لەبارەی بازاڕی دراوە دیجیتاڵییەکان سنووردار کرد.
تەنیا رۆژی دووشەممەی ئەم هەفتەیە، نزیکەی 40 ملیۆن دۆلار لە سندووقەکانی مامەڵەی بیتکۆین و ئیسیریۆن لە بۆرسەی هۆنگ کۆنگ دەرهێنراون.
30ـی نیسانی ئەمساڵ، بۆرسەی هۆنگ کۆنگ سندووقی پێنوێنی راستەوخۆی بیتکۆینی دامەزراند.
هەرچەندە هێشتا هۆکاری دەرهێنانی پارە لە مامەڵەکانی دراوە دیجیتاڵییەکان بەو بڕە زۆرە دیار نییە، بەڵام زیادکردنی گومرگی سەر کاڵای چینی لە لایەن ئەمریکاوە، نیگەرانیی لە بازاڕەکانی چین و هۆنگ کۆنگ دروستکردووە.
|
ئابووری
|
https://www.rudaw.net/sorani/business/150520247
|
کۆمپانیای کارگرووپ لە سێیەم و دوایین رۆژی گەڕی پێنج پڵەس و شەشەمی پێدانی گرێبەستە نەوتییەکانی عێراق، گرێبەستێکی دیکەی بردەوە.
کارگرووپ لە سێیەم رۆژدا وەک تەنیا کۆمپانیای عێراقی و نێوخۆیی، مۆڵەتی پەرەپێدانی کێڵگەی گازی خلێسیەی بردەوە، کە دەکەوێتە نێوان سنووری پارێزگاکانی نەینەوا و ئەنبار.
کێڵگەکە، کێڵگەیەکی گازییە و رووبەرەکەی زیاتر لە هەشت هەزار کیلۆمەتری دووجایە، تائێستا یەک بیری تاقیکردنەوە لەو بلۆکە هەڵکۆڵراوە.
د. هاوڕێ مەنسووربەگ، نوێنەری کۆمپانیای کارگرووپ بە رووداوی راگەیاند پێش بەڕێوەچوونی پرۆسەکە، لێکۆڵینەوەی وردیان لەسەر کێڵگەکان کردووە و بەوریایی و لەڕێگەی زانستییەوە خەمڵاندنی خۆیان بۆ توانای کێڵگەکان و فاکتەری مەترسی لە کاتی پەرەپێدان، کردووە.
د. هاوڕێ هەروەها رایگەیاند، ئەو کێڵگانەی مافی وەبەرهێنانیان وەرگرتوون، لە هەندێ ناوچەدان کە دەبێت لە رووی ئەمن و ئاسایشەوە لەلایەن حکومەتی عێراقەوە گەرەنتیی تەواو بکرێن.
د. عیزەت سابیر، بریکاری وەزارەتی نەوتی عێراق لە شوێنی بەڕێوەچوونی گەڕی پێنج پڵەس و شەشەمی گرێبەستەکانی عێراقەوە لە بەغدا، بە زیاد ئیسماعیل، پەیامنێری رووداوی راگەیاند، گرێبەستە نوێیەکانی عێراق جیاوازن لە گرێبەستەکانی پێشوو کە گرێبەستی خزمەتگوزاری بوون.
هەروەها گوتی "گرێبەستە نوێیەکانی حکومەتی عێراق هاوبەشیکردنە لە قازانج، جیاوازییەکەی لەگەڵ گرێبەستەکانی حکومەتی هەرێمی کوردستان ئەوەیە؛ گرێبەستەکانی حکومەتی هەرێمی کوردستان گرێبەستی هاوبەشیکردنی بەرهەمن."
حەسەن حافز، شارەزای وزە و بەڕێوەبەری پێشووی پەیوەندییەکانی رێکخراوی ئۆپێک لە هەڤپەیڤینێکدا لەگەڵ محەممەد شێخ فاتح، پێشکێشکاری ئابووری لەو بارەیەوە رایەکی پێچەوانەی هەیە و دەڵێت، "لە راستیدا گرێبەستەکانی گەڕی پێنج پڵەس و گەڕی شەشەمی عێراق هاوشێوەی گرێبەستە نەوتییەکانی حکومەتی هەرێمی کوردستانن کە بە گرێبەستی هاوبەشیکردنی بەرهەم ناسێندراون."
حەسەن حافز جەختی لەوە کردەوە، "تاکە جیاوازیی گرێبەستە نەوتییەکانی هەرێمی کوردستان لەگەڵ گرێبەستە نوێیە نەوتییەکانی عێراق ئەوەیە؛ قازانجی کۆمپانیاکان لە گرێبەستە نەوتییەکانی هەرێمی کوردستان بەهۆی زۆربوونی مەترسییەکان زیاترە لە گرێبەستە نوێیەکانی حکومەتی عێراق."
رۆژانی یەکەم و دووەمیش گرێبەستەکان بەمشێوەیە بوون:
حکومەتی عێراق لە رۆژی شەممەوە دەستی بە پرۆسەی پێدانی مۆڵەتی 29 کێڵگەی گازی و نەوتی کرد و لە رۆژی یەکەمدا کۆمپانیای کارگرووپ مافی وەبەرهێنانی دوو کێڵگەی بردەوە.
ئەمە یەکەم جارە لە دوای ساڵی 2018، عێراق گەڕێکی دیکە لە گرێبەستە نەوتی و گازییەکانی رادەگەیێنێت.
لە رۆژی یەکەمی راگەیاندنی گرێبەستەکاندا، کۆمپانیا چینییەکان 5 بلۆکیان پێبەخشرا و، کۆمپانیای کارگرووپ کە کۆمپانیایەکی هەرێمی کوردستانە، دوو گرێبەستی پێبەخشرا.
پێدانی گرێبەستەکان بە کۆمپانیا نەوتییەکان بەپێی ئەوەیە؛ چ کۆمپانیایەک کەمترین قازانج بۆ پەرەپێدانی بلۆکە نەوتییەکان پێشنیاز دەکات.
لەم گەڕە نوێیەدا 22 کۆمپانیای نێودەوڵەتی و نێوخۆیی بەشدارن کە تەنیا کۆمپانیای کارگرووپ وەک کۆمپانیایەکی نێوخۆیی عێراق بە گونجاو زانراوە، بەشداریی گەڕی پێنج پڵەس و شەشەمی گرێبەستەکان بکات.
لە رۆژی یەکەمدا کۆمپانیای کارگرووپ گرێبەستی پەرەپێدانی کێڵگەی دیمە لە پارێزگای میسان و کێڵگەی ساسان و عەلانی بردەوە کە نەوت و گاز لەخۆدەگرن.
کۆمپانیای زی پێک ـی چینی دوو کێڵگە، کۆمپانیای ژینهوا و کۆمپانیای جیو جەید کە ئەوانیش کۆمپانیای چینین، هەریەکەیان براوەی کێڵگەیەک بوون.
کۆمپانیای یونایتێد ئێنێرجی، کە نووسینگەی سەرەکیی لە هۆنگ کۆنگە، بلۆکی نەوتی فاوـی بردەوە.
حەیان عەبدولغەنی، وەزیری نەوتی عێراق لە کاتی راگەیاندنی گرێبەستەکاندا گوتی هیوادارن بتوانن قەبارەی یەدەگی نەوتی عێراق لەڕێگەی ئەو گرێبەستانەوە بۆ 160 ملیار بەرمیل بەرزبکەنەوە.
کۆمپانیاکان مەیلیان لەسەر پەرەپێدانی کێڵگە گازییەکان کەم بوو
لە رۆژی دووەمی گەڕی پێنج پڵەس و شەشەمی گرێبەستەکانی نەوت و گازی عێراق، کۆمپانیای چینییەکان پێنج بلۆکی دیکەی نەوت و گازیان پێبەخشرا.
ئامانجی گەڕی نوێی گرێبەستە نوێیەکانی عێراق زیاتر بەرزکردنەوەی ئاستی بەرهەمهێنانی گازە بۆ بەکارهێنانی نێوخۆ بەتایبەتی بۆ بەرهەمهێنانی کارەبا.
لە 13 کێڵگە و بلۆکی نەوتی کە لە رۆژی دووەم لەبەردەم کۆمپانیاکان خرانەروو، تەنیا پێنج کێڵگە ویستی کۆمپانیا نەوتییەکانیان لەسەر بوو کە هەموویان چینی بوون.
ئەو کێڵگانەی لە دووەم رۆژ خرانەڕوو، بەزۆری کێڵگەی گازی بوون و ئەوەی کۆمپانیاکان هێندە مەیلیان بۆ پەرەپێدانی ئەو کێڵگانە نەبووە، گومان لەسەر هەوڵەکانی حکومەتی عێراق دروستدەکات، کە بەنیازە لەڕێگەی زیادکردنی ئاستی بەرهەمهێنانی گاز، پێداویستییەکانی ئەو وڵاتە بە کارەبا دابین بکات.
وەزیری نەوتی عێراق رایگەیاند، کۆمپانیای سی نۆک (CNOOC)ـی چینی، براوەی بلۆکی نەوتی 7 بووە، کە لە نێوەڕاستی عێراق هەڵکەتووە و تاوەکو چەند پارێزگایەک لە باشووری ئەو وڵاتە، شۆڕبووەتەوە.
کۆمپانیا نەوتییەکانی دیکەی وەک ژینهوا، ئانتۆن ئۆیل و سینۆپەک، کۆمپانیای دیکەی چینی بوون کە لە رۆژی دووەمدا گرێبەستیان پێبەخشرا.
|
ئابووری
|
https://www.rudaw.net/sorani/business/130520244
|
28-03-2021
23:35
پەیامنێری رووداو لە بەغدا: سەرۆکی پەرلەمان گوتی کۆبوونەوە ناکرێت
مستەفا گۆران، پەیامنێری رووداو لە بەغدا
مستەفا گۆران، پەیامنێری رووداو لە بەغدا رایگەیاند، محەممەد حەلبووسی، سەرۆکی پەرلەمانی عێراق باڵەخانەی پەرلەمانی جێهێشت و گوتی، کۆبوونەوە لەبارەی دەنگدان لەسەر پرۆژەیاسای بودجەی 2021ی عێراق ناکرێت.
تاوەکو ئێستا بە فەرمی رانەگەیێندراوە کە کۆبوونەوەکە بۆ کەی دواخراوە، راگەیاندنی پەرلەمانیش هیچی لەسەر ئەوە بڵاونەکردووەتەوە.
هەڵکەوت عەزیز، پەیامنێری رووداو لە بەغدا رایگەیاند، ئەمشەو بە دڵنیاییەوە دەنگدان لەسەر پرۆژەیاسای بودجەی 2021ی عێراق نادرێت، چونکە دەستەی سەرۆکایەتیی پەرلەمانی عێراق و بەشێک لە پەرلەمانتاران پەرلەمانیان جێهێشتووە.
بەشار کیکی، پەرلەمانتاری عێراق بە تۆڕی میدیایی رووداوی راگەیاند، ئێمە وەکو فراکسیۆنە کوردستانییەکان ئامادەی کۆبوونەوەین و هەر کاتێک لە پەرلەمان کۆبوونەوە بکرێت ئێمە ئامادەین و دەنگی لەسەر دەدەین.
23:07
د. بەشیر حەداد: چەند فراکسیۆنێکی شیعی ناڕازین لەسەر بابەتەکانی قەرز و نرخی دۆلار
د. بەشیر حەداد، جێگری دووەمی سەرۆکی پەرلەمانی عێراق
جێگری دووەمی سەرۆکی پەرلەمانی عێراق رایگەیاند، پشکی هەرێمی کوردستان هۆکار نەبووە بۆ دواخستنی بودجە و کێشە شتی دیکەی چەند لایەنێکی شیعییە و چەند فراکسیۆنێکی شیعی ناڕازین لەسەر بابەتەکانی قەرز و نرخی دۆلار.
د. بەشیر حەداد، جێگری دووەمی سەرۆکی پەرلەمانی عێراق لە کۆنگرەیەکی رۆژنامەڤانیدا ئاماژەی بەوە کرد، دۆسێی پشکی هەرێمی کوردستان "داخراوە" و ئەوەی قسەی لەسەر دەکرێت پرسی قەرزەکان و نرخی دۆلارە، سەبارەت بەو فراکسیۆنە شیعیانەش کە ناڕازین لەسەر ئەو پرسانە گوتی، فراکسیۆنەکانی فەتح، دەوڵەتی یاسا، نەهجی وەتەنی و نەسر ناڕازین.
بە گوتەی جێگری دووەمی سەرۆکی پەرلەمانی عێراق، رێژەی پێویستی پەرلەمانتاران بۆ دانیشتنی پەرلەمان ئامادەن و بەهۆی ناکۆکیی ئەو لایەنە شیعیانەوە کۆبوونەوەکە دواخراوە، ئاماژەی بەوەش کرد کە دەیانەوێت چارەسەرێکی مامناوەندی بدۆزنەوە بۆئەوەی هەموو لایەنەکان پێی رازیبن. ئەوەشی خستەڕوو، ئەو پەرلەمانتارانەی لەگەڵ تێپەڕاندنی پرۆژەیاسای بودجەن زیاترن و دەتوانن رێژەی یاسایی تەواوبکەن.
د. بەشیر حەداد ئەوەی خستەڕوو، سەبارەت بە قەرزەکان پێشنیارێک هەیە، ئەویش ئەوەیە کە هەمان پرۆژەکان و بڕی قەرز کە نزیکەی 5.7 ملیار دۆلارە هەبن، لەجیاتی ئەوەی قەرزی دەرەکی بن، ناوخۆیی بن و لە بانکی ناوەندی وەربگیرێت، بەڵام "وەزیری دارایی دەڵێت ناتوانین ئەوە دابین بکەین.. کۆمپانیا دەرەکییەکانیش بە متمانەی قەرزی ناوخۆ ئەو کارانەمان بۆ ناکەن".
جێگری دووەمی سەرۆکی پەرلەمانی عێراق باسی لەوەش کرد، ئەگەر هەرێمی کوردستان پابەندنەبێت، بەغدا پارەی بۆ نانێرێت، دەشڵێت "هەرچەند بودجە دوابکەوێت بابەتەکە ئاڵۆزتر دەبێت"، ئەو رێککەوتنەش کراوە بە "رێککەوتنێکی باش" ناویبرد.
22:02
د. ڤیان سەبری ئەنجامی کۆبوونەوەکەی پەرلەمان و سێ وەزیرەکەی حکومەتی عێراق ئاشکرا دەکات
د. ڤیان سەبری، سەرۆکی فراکسیۆنی پارتی لە پەرلەمانی عێراق
سەرۆکی فراکسیۆنی پارتی دیموکراتی کوردستان لە پەرلەمانی عێراق رایگەیاند، رێژەی یاسایی بۆ دانیشتنی پەرلەمانی عێراق هەیە. لەبارەی کۆبوونەوەی پەرلەمان و سێ وەزیرەکەی حکومەتی عێراق ئاماژەی بەوە کرد، "لەسەر نرخی دۆلار و قەرز رێککەوتوون".
د. ڤیان سەبری، سەرۆکی فراکسیۆنی پارتی لە پەرلەمانی عێراق بە تۆڕی میدیایی رووداوی راگەیاند، ئەوەی پێویست بوو کراوە و کۆبوونەوەکەی پەرلەمان دەکرێت، ئاماژەی بەوەش کرد "فراکسیۆنەکانی شیعە لەنێو خۆیاندا لە کۆبوونەوەدان" و ئەوانیش چاوەڕێی زەنگی دەستپێکردنی کۆبوونەوەی پەرلەمانن.
سەرۆکی فراکسیۆنی پارتی دیموکراتی کوردستان لەبارەی ئەنجامی کۆبوونەوەکەی پەرلەمان و سێ وەزیرەکەی حکومەتی عێراق ئاماژەی بەوە کرد " لەسەر نرخی دۆلار و قەرز رێککەوتوون".
د. ڤیان سەبری گوتیشی "لە کۆبوونەوەکەدا هاوڕابووین لەسەر مانەوەی نرخی دینار بەرامبەر دۆلار وەکو ئێستا، واتە یەک دۆلار بەرامبەر بە 1450 دینار، هەروەها هاوڕابووین لەسەر پێویستیی قەرزکردن کە بڕەکەی بە 5 تریلیۆن و 700 ملیار دینارە، بەتایبەت بۆ وەبەرهێنانی وەکو کارەبا و سکەی شەمەندەفەر و هتد".
سەرۆکی فراکسیۆنی پارتی دیموکراتی کوردستان لە پەرلەمانی عێراق ئاماژەی بەوەش کرد، رێککەوتن کراوە لەسەر ئەوەی ئەو قەرزانە لەناو پرۆژەیاساکەدا بمێننەوە، "ئێستاش چاوەڕێی رێککەوتنی کۆتایی دەکەین بۆئەوەی دانیشتنەکە بکرێت، پەرلەمانتاران ئامادەن و رێژەی یاسایی تەواوە".
لەبارەی بڕگەی "ئەگەر حکومەتی هەرێمی کوردستان پابەند نەبوو، هەموو بەرکەوتەکانی دەبڕدرێت"، د. ڤیان سەبری گوتی "ئەو بڕگەیە نەماوە لەنێو پرۆژەیاساکەدا و هەڵگیراوە".
پێشتر د. موسەنا ئەمین، ئەندامی پەرلەمانی عێراق بە تۆڕی میدیایی رووداوی راگەیاند، تاوەکو ئێستا لایەنە شیعەکان لەنێو خۆیاندا لەبارەی پرۆژەیاسای بودجە ناکۆکن، بۆیە ئەگەر نەگەیشتنە رێککەوتن، ئەوا کۆبوونەوەی ئەمشەوی پەرلەمان ناکرێت و بۆ سبەی دووشەممە 29-03-2021 دوادەخرێت.
ئەو پەرلەمانتارەی عێراق گوتیشی، سوننەکانیش داواکارییان لەبارەی ناوچەکانیان هەیە لە پرۆژەیاسای بودجەدا.
ئەمڕۆ یەکشەممە 28-03-2021 دوای زیاتر لە چوار کاژێر لە کۆبوونەوەی لیژنەی دارایی پەرلەمانی عێراق، د. ئەحمەد سەفار، بڕیاردەری لیژنەی دارایی پەرلەمان بە رووداوی راگەیاند، "لە کۆبوونەوەکەدا دەنگ بە پشکی هەرێمی کوردستان درا و لایەنەکانیش لەسەر بودجەی 2021ی عێراق رێککەوتن".
زیاتر بخوێنەوە
د. ڤیان سەبری، سەرۆکی فراکسیۆنی پارتی لە پەرلەمانی عێراق بە تۆڕی میدیایی رووداوی راگەیاند، ئەوەی پێویست بوو کراوە و کۆبوونەوەکەی پەرلەمان دەکرێت، ئاماژەی بەوەش کرد "فراکسیۆنەکانی شیعە لەنێو خۆیاندا لە کۆبوونەوەدان" و ئەوانیش چاوەڕێی زەنگی دەستپێکردنی کۆبوونەوەی پەرلەمانن.
سەرۆکی فراکسیۆنی پارتی دیموکراتی کوردستان لەبارەی ئەنجامی کۆبوونەوەکەی پەرلەمان و سێ وەزیرەکەی حکومەتی عێراق ئاماژەی بەوە کرد " لەسەر نرخی دۆلار و قەرز رێککەوتوون".
د. ڤیان سەبری گوتیشی "لە کۆبوونەوەکەدا هاوڕابووین لەسەر مانەوەی نرخی دینار بەرامبەر دۆلار وەکو ئێستا، واتە یەک دۆلار بەرامبەر بە 1450 دینار، هەروەها هاوڕابووین لەسەر پێویستیی قەرزکردن کە بڕەکەی بە 5 تریلیۆن و 700 ملیار دینارە، بەتایبەت بۆ وەبەرهێنانی وەکو کارەبا و سکەی شەمەندەفەر و هتد".
سەرۆکی فراکسیۆنی پارتی دیموکراتی کوردستان لە پەرلەمانی عێراق ئاماژەی بەوەش کرد، رێککەوتن کراوە لەسەر ئەوەی ئەو قەرزانە لەناو پرۆژەیاساکەدا بمێننەوە، "ئێستاش چاوەڕێی رێککەوتنی کۆتایی دەکەین بۆئەوەی دانیشتنەکە بکرێت، پەرلەمانتاران ئامادەن و رێژەی یاسایی تەواوە".
لەبارەی بڕگەی "ئەگەر حکومەتی هەرێمی کوردستان پابەند نەبوو، هەموو بەرکەوتەکانی دەبڕدرێت"، د. ڤیان سەبری گوتی "ئەو بڕگەیە نەماوە لەنێو پرۆژەیاساکەدا و هەڵگیراوە".
پێشتر د. موسەنا ئەمین، ئەندامی پەرلەمانی عێراق بە تۆڕی میدیایی رووداوی راگەیاند، تاوەکو ئێستا لایەنە شیعەکان لەنێو خۆیاندا لەبارەی پرۆژەیاسای بودجە ناکۆکن، بۆیە ئەگەر نەگەیشتنە رێککەوتن، ئەوا کۆبوونەوەی ئەمشەوی پەرلەمان ناکرێت و بۆ سبەی دووشەممە 29-03-2021 دوادەخرێت.
ئەو پەرلەمانتارەی عێراق گوتیشی، سوننەکانیش داواکارییان لەبارەی ناوچەکانیان هەیە لە پرۆژەیاسای بودجەدا.
ئەمڕۆ یەکشەممە 28-03-2021 دوای زیاتر لە چوار کاژێر لە کۆبوونەوەی لیژنەی دارایی پەرلەمانی عێراق، د. ئەحمەد سەفار، بڕیاردەری لیژنەی دارایی پەرلەمان بە رووداوی راگەیاند، "لە کۆبوونەوەکەدا دەنگ بە پشکی هەرێمی کوردستان درا و لایەنەکانیش لەسەر بودجەی 2021ی عێراق رێککەوتن".
21:03
ئەحمەد سەفار: پشکی هەرێمی کوردستان 11 بۆ 12 ترلیۆن دینار دەبێت
د. ئەحمەد سەفار، بڕیاردەری لیژنەی دارایی پەرلەمانی عێراق
بڕیاردەری لیژنەی دارایی پەرلەمانی عێراق رایگەیاند، پشکی هەرێمی کوردستان لە پرۆژەیاسای بودجەدا 11 بۆ 12 ترلیۆن دینار دەبێت و گوتیشی "رێککەوتن لەبارەی پرۆژەیاساکەوە کراوە و ئەستەمە جارێکی دیکە دەستکاریی بکرێتەوە."
ئەحمەد سەفار، بڕیاردەری لیژنەی دارایی پەرلەمانی عێراق بە تۆڕی میدیایی رووداوی راگەیاند، "کاتێک دانوستاندن لەسەر هەر پرسێک دەکرێت، دەبێ نەرمی نواندن هەبێت، ئێمە و ئەوانیش [ شاندی هەرێمی کوردستان و لایەنە عێراقییەکان] نەرمیمان نواند و گەیشتینە چارەسەر ئەم رێککەوتنە بۆ هەردوولا باشە و دادپەروەری تێدایە، هەم باشووری عێراق لەبەرچاو گیراوە و هەمیش هەرێمی کوردستان."
ئەحمەد سەفار گوتی، دەنگمان بە هەموو گۆڕانکارییەکاندا بە ماددەی 11شەوە، کە لە پێنج بڕگە پێکهاتووە:
یەکەم: باسی هاوتاکردنی بەرکەوتەکان لەنێوان هەولێر و بەغدا، لە 2003 تاوەکو 2020 بە چاودێری هەردوولا.
دووەم: ئەو نەوتەی هەرێمی کوردستان دەریدەهێنێت، لە 460 هەزار بەرمیل کەمتر نەبێت و هەموو تێچووەکەشی دەبڕن. واتە داهاتی 250 هەزار بەرمیل بە نرخی سۆمۆ رادەست بکرێت، بەسەرپەرشتی هەردوو وەزارەتەکانی نەوتی عێراق و سامانە سرووشتییەکانی هەرێمی کوردستان.
سێیەم: رادەستکردنی 50%ی داهاتی نانەوتی، بە چاودێری هەردوولا.
چوارەم: ئەگەر حکومەتی هەرێمی کوردستان پابەندبوو، دەبێ بەغدا بودجەی بۆ بنێرێت.
پێنجەم: هەردوولا پابەندن بە جێبەجێکردنی خاڵەکان.
بڕیاردەری لیژنەی دارایی پەرلەمانی عێراق ئاماژەی بەوەشکرد، ئەم رێککەوتنە دەستپێکێکە بۆ گەڕانەوەی متمانە لەنێوان هەردوولا [ هەولێر و بەغدا]، لەبارەی بڕگە نوێیەکەی نێو پرۆژە یاساکەش لەدوای رێککەوتنەکە کە زیادکرا، ئەحمەد سەفار گوتی: "کورد بە نیازێکی پاکەوە دەستی بە دانوستاندن کردەوە، ئێمە نیازپاکی خۆمان لە رادەستکردنی ئەوەی کە لە رێککەوتنەکەدا هاتووە نیشاندا، بەڵام گوتمان زیادکردنی ئەو بڕگەیە وەکو سزایەک وایە، ئەگەر نیازی رێککەوتنمان نەبووبا هەر نەدەهاتین بۆ بەغدا، بۆیە لامان برد."
سەرۆکی پەرلەمانی عێراق لەگەڵ سەرۆکی هەموو فراکسیۆنەکان، بە ئامادەبوونی سەرۆکی لیژنەی دارایی، وەزیرانی نەوت، پلاندانان و دارایی و بڕیاردەری لیژنەی دارایی کۆدەبنەوە، ئەحمەد سەفار گوتی:" کۆبوونەوەکەمان لەبارەی قەرز و چاکسازییەکان و دابەزینی نرخی دینار بەرامبەر بە دۆلار دەبێت".
بە بڕوای بڕیاردەری لیژنەی دارایی پەرلەمانی عێراق، ئەمشەو دانیشتن دەکرێت و دەنگ بە بودجە دەدرێت. لەبارەی پشکی پێشمەرگەش گوتی: "پێشمەرگە لەنێو بودجەی هەرێمی کوردستاندا جێگەی کراوەتەوە و جێگیر کراوە، ئەمەش پەیوەندی بە دانوستاندن و رێککەوتنی نێوان هەولێر و بەغداوە هەیە کە پێشمەرگەیان راستەوخۆ لە رووی داراییەوە خستووەتە ژێر دەسەڵاتی هەرێمی کوردستان".
لە وەڵامی ئەوەی کە پشکی هەرێمی کوردستان چۆن و چەند دەبێت لە بودجەدا ئەحمەد سەفار گوتی: "12.67٪ی بودجە بۆ هەرێمی کوردستان دیاریکراوە، کە دەکاتە 11 بۆ 12 ترلیۆن دینار".
نزیکەی 20 جار شاندی هەرێمی کوردستان سەردانی بەغدای کردووە، بڕیاردەری لیژنەی دارایی دەڵێ: "ئەمەی پێیگەیشتووین باشترین چارەسەرە، شیعەکان حیکمە و سائیروون زۆر هاوکارییان کردین و نەرمیان نواند، بەڵام لەنێو پەرلەمانتارە کوردەکانی لیژنەی داراییدا، تەنیا پەرلەمانتارانی پارتی و یەکێتی دەنگیان پێیدا، چونکە جەمال کۆچەر ئامادە نەبوو، ئەوانی دیکەش دەنگیان پێی نەدا چونکە بڕوایان وابوو کە پابەند نابن بە رێککەوتنەکە و بە باشیان زانی کە هەموو داهاتی هەرێمی کوردستان رادەست بکرێت."
ئەحمەد سەفار پێیوایە هێشتا کات ماوە بۆ گۆڕانکاریی لە پرۆژە یاسای بودجەدا، بەڵام "لە لیژنەی دارایی تێپەڕیوە و لە ماوەیەکی کەمدا بەسەر پەرلەمانتاراندا دابەشدەکرێت".
21:00
د. موسەنا ئەمین: ئەگەر لایەنە شیعەکان نەگەنە رێککەوتن، کۆبوونەوەی ئەمشەوی پەرلەمان ناکرێت
د. موسەنا ئەمین، ئەندامی پەرلەمانی عێراق
ئەندامێکی پەرلەمانی عێراق رایدەگەیێنێت، تاوەکو ئێستا لایەنە شیعەکان لەنێو خۆیاندا لەبارەی پرۆژەیاسای بودجە ناکۆکن، بۆیە ئەگەر نەگەیشتنە رێککەوتن، ئەوا کۆبوونەوەی ئەمشەوی پەرلەمان ناکرێت و بۆ سبەی دووشەممە 29-03-2021 دوادەخرێت.
د. موسەنا ئەمین، ئەندامی پەرلەمانی عێراق بە تۆڕی میدیایی رووداوی راگەیاند، تاوەکو ئێستا لایەنە شیعەکان لەنێو خۆیاندا لەبارەی پرۆژەیاسای بودجەی ساڵی 2021 ناکۆکن و نەگەیشتوونەتە رێککەوتن، هاوکات سوننەکانیش داواکارییان لەبارەی ناوچەکانیان هەیە لە پرۆژەیاسای بودجەدا، بۆیە ئەگەر لایەنە شیعەکان لەنێو خۆیاندا نەگەیشتنە رێککەوتن، ئەوا کۆبوونەوەی پەرلەمان ئەمشەو ناکرێت و بۆ سبەی دووشەممە دوادەخرێت.
هاوکات ئیخلاس دلێمی، ئەندامی لیژنەی دارایی لە پەرلەمانی عێراق بە تۆڕی میدیایی رووداوی راگەیاند، پێکهاتەی شیعە لەسەر میکانیزمی قەرزی نوێ رێکنەکەوتوون و کێشە لەنێویاندا هەبوو، تاوەکو ئێستا ئەو کێشەیە بەردەوامە، ئێستا لە کۆبوونەوەدان لەگەڵ وەزیرە پەیوەندیدارەکانی وەکو وەزیری نەوت، زۆربەی ئەو قەرزانەش پەیوەستن بە کارەبا و لەسەر ئەمە کێشەیان هەبوو.
20:20
هەرێم کەمال ئاغا: لەبارەی بودجە کێشە لەنێوان هەرێمی کوردستان و بەغدا نەماوە
هەرێم کەمال ئاغا، پەرلەمانتاری کورد لە پەرلەمانی عێراق
هەرێم کەمال ئاغا، پەرلەمانتاری کورد لە پەرلەمانی عێراق بە تۆڕی میدیایی رووداوی راگەیاند، ئەوەی هەیە لەبارەی ماددەی 11 سەبارەت بە بودجە رێککەوتنی لەسەر کراوە و ئێستا هیچ کێشەیەک لەبارەی بودجە لەنێوان فراکسیۆنە کوردستانییەکان و حکومەتی هەرێمی کوردستان لەگەڵ بەغدا نەماوە.
ئەو پەرلەمانتارە لە بەشێکی دیکەی قسەکانیدا ئاماژە بەوە دەدات "هەموو لایەنە سیاسییەکان و شەقامیش لەسەر ئەوە سوورن کە ئەمشەو دەنگ لەسەر پرۆژەیاسای بودجە بدرێت."
20:15
ئەندامێکی لیژنەی دارایی: نێچیرڤان بارزانی و مەسرور بارزانی رۆڵی گەورەیان لە رێککەوتن لەسەر بودجە هەبووە
ئیخلاس دلێمی، ئەندامی لیژنەی دارایی لە پەرلەمانی عێراق
لیژنەی دارایی پەرلەمانی عێراق لەسەر پرسی بودجە کۆبوونەوە و لەسەر پشکی هەرێمی کوردستانیش رێککەوتن، ئەندامێکی لیژنەکەش رایگەیاند، گوشار هەبوو لەلایەن نێچیرڤان بارزانی، سەرۆکی هەرێمی کوردستان و مەسرور بارزانی، سەرۆکی حکومەتی هەرێمی کوردستان و شاندی دانوستاندنکار بە سەرۆکایەتیی قوباد تاڵەبانی، رۆڵێکی گەورەیان هەبوو.
ئیخلاس دلێمی، ئەندامی لیژنەی دارایی لە پەرلەمانی عێراق بە رووداوی راگەیاند "پێکهاتەی شیعە لەسەر میکانیزمی قەرزی نوێ رێکنەکەوتن و کێشە لەنێویاندا هەبوو، تاوەکو ئێستاش ئەو کێشە بەردەوامە، ئێستا لە کۆبوونەوەدان لەگەڵ وەزیرە پەیوەندیدارەکان وەکو وەزیری نەوت، زۆربەی ئەو قەرزانە پەیوەستن بە کارەبا و لەسەر ئەو هۆکارە کێشەیان هەبوو".
سەبارەت بە هەرێمی کوردستانیش، ئەو ئەندامەی لیژنەی دارایی لە پەرلەمانی عێراق گوتی "شەوی رابردوو دەقێک هەبوو لەڕووی پرەنسیپەوە لەسەری رازی بووین، بەڵام ئەمڕۆ دەنگمان لەسەردا، خواستی ئەوەمان هەبوو هەندێک بابەتی دیکەی بۆ زیادبکەین، بەڵام رەنگە نەتوانیت هەموو شتێک کە دەخوازیت بەدەستی بهێنیت".
ئیخلاس دلێمی ئاماژەی بەوەش کرد "لە 28-12-2020 بودجە گەیشتووەتە پەرلەمان، بە راشکاوانە شاندی هەرێمی کوردستان هەوڵێکی گەورەی داوە، لەگەڵ کوتلە سیاسییەکان و سەرۆک فراکسیۆنەکان و سەرۆکایەتیی پەرلەمان، هەوڵەکان بەردەوام بوون، گوشار هەبوو لەلایەن بەڕێز نێچیرڤان بارزانی، سەرۆکی هەرێمی کوردستان و بەڕێز مەسرور بارزانی، سەرۆکی حکومەتی هەرێمی کوردستان و رۆڵێکی گەورەیان هەبوو، شاندی دانوستاندنکار بە سەرۆکایەتیی بەڕێز قوباد تاڵەبانی رۆڵێکی گەورەیان هەبوو، ئەمڕۆ گەیشتینە رێککەوتن و لەنێو لیژنەی دارایی دەنگمان دا".
بە گوتەی ئەندامەکەی لیژنەی دارایی پەرلەمانی عێراق، کێشە لەسەر دامەزراندنی حەشد هەبووە، 30 هەزار پلەی وەزیفی بۆ حەشد زیادکرا و لیژنەی دارایی دەنگی لەسەر داوە.
19:08
حەلبووسی و ژمارەیەک وەزیر لەگەڵ سەرۆک فراکسیۆنەکان لە کۆبوونەوەدان
هەڵکەوت عەزیز، پەیامنێری رووداو لە بەغدا لەگەڵ د. ئەحمەد سەفار،بڕیاردەری لیژنەی دارایی لە پەرلەمانی عێراق
محەممەد حەلبووسی، سەرۆکی پەرلەمانی عێراق بە ئامادەبوونی سەرۆکی لیژنەی دارایی و بڕیاردەری لیژنە و بە ئامادەبوونی ژمارەیەک وەزیر لەگەڵ سەرۆک فراکسیۆنەکان لە کۆبوونەوەدان.
د. ئەحمەد سەفار، بڕیاردەری لیژنەی دارایی لە پەرلەمانی عێراق بە تۆڕی میدیایی رووداوی راگەیاند، "ئێستا محەممەد حەلبووسی، سەرۆکی پەرلەمانی عێراق بە ئامادەبوونی سەرۆکی لیژنەی دارایی و بڕیاردەری لیژنە، لەگەڵ سەرۆک فراکسیۆنەکان لە کۆبوونەوەدایە کە وەزیرانی نەوت و دارایی و پلادانانیش تێیدا بەشدارن."
بڕیاردەری لیژنەی دارایی لە پەرلەمانی عێراق دەشڵێت، کۆبوونەوەکە بەمەبەستی روونکردنەوە و گفتوگۆکردنە لەبارەی پرۆژەیاسای بودجە، تاوەکو سەرۆک فراکسیۆنەکان بەشداری کۆبوونەوەی دەنگدان لەسەر پرۆژەیاسای بودجەی 2021 بکەن.
لیژنەی دارایی پەرلەمانی عێراق دەنگی لەسەر ماددەی تایبەت بە پشکی هەرێمی کوردستان و پرۆژەیاسای بودجە داوە، بۆ ئەوەی بخرێتە بەرنامەی کاری پەرلەمان و دەنگی لەسەر بدرێت.
ئەحمەد سەفار لەبارەی کۆبوونەوەکەی لیژنەی دارایی و دەنگدانی پەرلەمانتارانی کورد دەڵێت، "پەرلەمانتارانی پارتی و یەکێتی دەنگیان بە رێککەوتنەکە داوە."
لە بەشێکی دیکەی قسەکانیدا لەبارەی پشکی هەرێمی کوردستان لە بودجەی 2021ی عێراق دەڵێت "هەرێمی کوردستان 11 بۆ 12 تریلیۆن دیناری بەردەکەوێت و پشکی هەرێمی کوردستانیش 12.67٪ی بودجەی عێراق دەبێت."
19:03
دوای زیاتر لە چوار کاژێر، کۆبوونەوەی لیژنەی دارایی پەرلەمانی عێراق کۆتاییهات. بڕیاردەری لیژنەی دارایی پەرلەمانی عێراق بە رووداوی راگەیاند، "لە کۆبوونەوەکەدا دەنگ بە پشکی هەرێمی کوردستان درا و لایەنەکانیش لەسەر بودجەی 2021ی عێراق رێککەوتن."
کاژێر 19:00ی ئێوارەی ئەمڕۆ یەکشەممە 28-03-2021 کۆبوونەوەی لیژنەی دارایی پەرلەمانی عێراق کە محەممەد حەلبووسی، سەرۆکی پەرلەمانی عێراق سەرۆکایەتیی دەکرد کۆتاییهات.
هەڵکەوت عەزیز، پەیامنێری رووداو لە بەغدا لە رێگەی پەیوەندی تەلەفۆنییەوە لەگەڵ د. ئەحمەد سەفار، بڕیاردەری لیژنەی دارایی پەرلەمانی عێراق قسە کردووە و بە رووداوی راگەیاند "رێککەوتن کراوە و دەنگ بە پشکی هەرێمی کوردستان لە بودجەی 2021ی عێراق دراوە."
پەیامنێری رووداو لە بەغدا دەڵێت، ئەوەی زۆر گرنگە و رێککەوتنی لەسەر کراوە، ماددەی 11یە کە تایبەتە بە دیاریکردنی پشکی هەرێمی کوردستان، رێککەوتنەکەش بەمجۆرەیە کە "460 هەزار بەرمیل نەوتەکە دوای ئەوەی پێداویستی ناوخۆی لێدەردەکرێت داهاتەکەی رادەستی کۆمپانیای سۆمۆ دەکرێت."
پەیامنێری رووداو دەشڵێت، پێشتر لە ماددەی 11 بڕگەیەکی بۆ زیادکرابوو کە تێیدا هەرێمی کوردستان پابەندکرابوو بە رادەستکردنی داهاتی 250 هەزار بەرمیل نەوت بە بەغدا "ئەو بڕگەیە وەکخۆی مایەوە و دەنگی لەسەر دراوە و ئەندامانی کورد لە لیژنەی دارایی دەنگیان پێداوە. پشکی هەرێمی کوردستان لە پرۆژەیاسای بودجەی 2021 جێگیرکرا و ئەوەی ئێستا ماوەتەوە دەبێت کۆبوونەوەی پەرلەمانی عێراق بکرێت و دەنگ بە پرۆژەیاساکە بدرێت."
بەگوتەی پەیامنێری رووداو لە بەغدا، لە کۆبوونەوەکەدا لایەنەکانی دیکەی شیعە و سوننە پێشنیازەکانیان لەنێو پرۆژەیاسای بودجەدا جێگیرکراوە.
دوای زیاتر لە چوار کاژێر لە کۆبوونەوەی لیژنەی دارایی رێککەوتنی کۆتایی لەسەر بودجە واژۆکراو. هەڵکەوت عەزیز ئاماژە بەوەش دەدات، "دەبێت لەمەودوا پشکی هەرێمی کوردستان لە بودجە کە 12.67% بۆ هەرێمی کوردستان بنێردرێت."
زیاتر بخوێنەوە
|
ئابووری
|
https://www.rudaw.net/sorani/business/280320213
|
نرخی نەوت بەرەبەیانی ئەمڕۆ لەکاتی کردنەوەی بازاڕەکانی ئاسیا لە دوای ئەوەی ئیسرائیل رەفەحی لە غەززە بوردوومان کرد، بەرزبووەوە.
نرخی نەوتی برێنتی دەریای باکوور 46 سەنت بەرزبووەوە و بە 83 دۆلار و 79 سەنت مامەڵەی پێوەکرا. نرخی نەوتی سووکی تەکساسی ئەمریکاش بە هەمان بڕ بەرزبووەوە و بە 78 دۆلار و 94 سەنت مامەڵەی پێوەکرا.
رۆژی دووشەممە (6-5-2024) نرخی نەوت، ئاراستەی دابەزینی گۆڕی و بەرزبووەوە، کە لە دوای بڵاوبوونەوەی ئامارەکانی بازاڕی کاری ئەمریکا، هەفتەی رابردوو بەڕێژەی زیاتر لە 7٪، دابەزینی بەخۆیەوە بینی بوو.
بەرپرسانی حەماس رەزامەندییان نیشانداوە بۆ پێشنیازی وڵاتانی نێوەندگیر لەسەر ئاگربەست، بەڵام بنیامین نەتەنیاهو، سەرۆکوەزیرانی ئیسرائیل رایگەیاند بەتەواوی بە مەرجەکانی ئاگربەست رازی نییە و، بەردەوام بوو لە هێرشکردنە سەر رەفەح، ئەو ناوچەیەی بووەتە شوێنی گیرسانەوەی نزیکەی یەک ملیۆن ئاوارەی غەززە.
هۆکارێکی دیکەی بەرزبوونەوەی نرخی نەوت ئەوەیە؛ سعودیە نرخی نەوتی خۆی لە بازاڕەکانی ئاسیا 2 دۆلار و 90 سەنت بەرزکردووەتەوە، ئەوەش هێمایەکە بۆ ئەوەی ئەو وڵاتە پێشبینی دەکات خواست بۆ نەوتی خاو لە هاوینی ئەمساڵدا بەرزبێتەوە.
|
ئابووری
|
https://www.rudaw.net/sorani/business/07052024
|
راوێژکاری دارایی سەرۆکوەزیرانی عێراق رایدەگەیێنێت، ساڵی داهاتوو هەموو مامەڵەیەکی نێوخۆی بە دینار دەبێت، نرخی فەرمی دۆلاریش جێگیرە و دەستکاری ناکرێت و دۆلاری کاش بەشی پێویست هاوردە دەکرێت. دەشڵێت، ئێستا سەکۆی ئەلیکترۆنی بۆ پێدانی دۆلار 85٪ـی داواکاری بازرگانان پەسند دەکات.
مەزهەر محەممەد ساڵح، راوێژکاری دارایی سەرۆکوەزیرانی عێراق لە بووڵتنی ئابووری رووداو لە هەڤپەیڤینێکدا لەگەڵ محەممەد شێخ فاتح کە رۆژی پێنجشەممە 21-12-2023 پەخشکرا رایگەیاند، نرخی دۆلار لە عێراق لەسەر کۆمەڵێک فاکتەر وەستاوە کە گرنگترینیان پەیوەندی نێوان وەزارەتی دارایی و بانکی ناوەندیی عێراقە، لە بنەڕەتدا دیاریکردنی نرخەکە بەپێی گرێبەستێکی نێوان وەزارەتی دارایی و بانکی ناوەندی عێراقە. سەرچاوەی سەرەکیی یەدەگی دراوی بانکی ناوەندی لەو رێگەیەوە پشتیوانی نرخی دۆلار دەکات و دەستوەردان لە بازاڕ دەکات داهاتی نەوتە. وەزارەتی داراییش رۆڵی لە دیاریکردنی نرخی دۆلار هەیە بۆ مەبەستی بودجە. بۆیە نرخەکە بە سازانی نێوان سیاستەی دراو و سیاسەتی دارایی دیاریکراوە. زۆر کەس ئەمە نازانێت، بەڵام ئەمە راستییەکەیە، بۆیە بەبێ سازانی نێوان سیاسەتی دراو و دارایی عێراق گۆڕانکاریی بەسەر نرخی دۆلار نایەت. ئێستا کە هەر دۆلارێک بە 1320 دینار دیاریکراوە و لە بودجەی ساڵانی 2023 و 2024 و 2025 جێگیرکراوە. کاریگەری بازاڕی هاوتەریب 10٪یە لەسەر ئابووری وڵات.
ئێستا دوو دراو لە عێراق هەیە کە دینار و دۆلارە، راوێژکاری دارایی سەرۆکوەزیرانی عێراق پێیوایە بەم شێوەیە سەقامگیربوونی نرخ سەخت دەبێت، هەر وڵاتێک ئەگەر بیەوێت رێز لە سەروەری خۆی بگرێت نابێت بە دوو دراو مامەڵە بکات، دراوی بیانی ئامانجەکەی بۆ مامەڵەی دەرەکییە نەک نێوخۆی وڵات. ئەگەر بەم شێوەیە بێت هیچ سیاسەتێکی دراو ناتوانێت کۆنترۆڵی نرخی دینار و دۆلار بکات.
سەبارەت بە هاوردەکردنی دۆلاری کاش و رەزامەندی ئەمریکا لەسەری، مەزهەر محەممەد ساڵح گوتی گەنجینەی ئەمریکا رەزامەندی داوە لەسەر هەناردەکردنی دۆلار بۆ عێراق، ئەوەش زیاتر دەدرێتە ئەوانەی گەشت دەکەن، ئێستا دابەشکردنی دۆلار ملەکەچی ئەم بنەمایەیە کە بۆ گەشتی دەرەوە بەکاردێت و دەبێت ئەو کەسە ناوی خۆی تۆمار بکات و کارت بەکاربهێنێت. لە داهاتووش دراوی دیکەش دێت وەک یۆرۆ، درهەمی ئیماراتی، لیرەی تورکی و ریاڵی سعودی.
مەزهەر محەممەد ساڵح زیاتر روونیکردەوە، "رێگەدانی ئەمریکا بە هاوردەکردنی دۆلار لەلایەن عێراقەوە سنووری خۆی هەیە و کراوە نییە، چونکە پارەی کاش تەمومژاوییە، ئەمریکا دەزانێت عێراق پێویستی بە چەند دۆلارە، دەیانەوێت بزانن ئەو دۆلار دەدرێتە کێ و دەبێت ناسراو بێت کە ئەمە فڵانە کەسە، گەشتی دەرەوە دەکات و پێویستی بە بڕە دۆلارێکە."
راوێژکارەکەی سەرۆکوەزیران ئاشکرای کرد، ساڵانە عێراق نزیکەی 45 ملیار دۆلار دەفرۆشێت کە نزیکەی 15٪ دۆلاری کاشە، کە بۆ پێویستی گەشتی دەرەوەیە و ئەوەی دیکە بە کارت دەبێت، کە پێشتر خەڵک ئەمەی بەکارنەدەهێنا، دەبێت پرۆسەکە رێک بخرێت، نەک هەڕەمەکی بێت و پێیویستە بە رێککەوتن بێت.
لەبارەی ئەوەی لە 01-01-2024 دەبێت مامەڵەکردن تەنیا دیناربێت، راوێژکارەکەی سەرۆکوەزیرانی گوتی، "مامەڵەی نێوخۆیی دەبێت بە دینار بێت، کرێ، مامەڵە و موچە. مامەڵەی دەرەکی بە دراوی بیانی دەبێت، کە نرخەکەی جێگیرکراوە، هیچ وڵاتێک نییە کە رێز لە خۆی بگرێت، دوو جۆری دراو بەکاربهێنێت، ئەمە پەیوەندیبە سەروەریی نیشتمانییەوە هەیە، دەبێت مامەڵەی نێوخۆی بە دینار بێت. مامەڵەکردن بە دراوی دیکە جگە لە دینار پێشلکاردنی یاساییە."
راوێژکاری دارایی سەرۆکوەزیرانی عێراق جەختی لەوەکردەوە، "ساڵی داهاتوو بەکارهێنانی دۆلار لە مامەڵەی نێوخۆیی بە هەموو شێوەیەک قەدەخەیە، هەموو گرێبەستەکانی نێوخۆ دەبێت بە دینار بێت، بۆ نمونە کڕینی ئۆتۆمبێل و خانووبەرە و هەر کاڵایەک دەبێت بە دینار بێت. ئەوەی سەرپێچی بکات رووبەڕووی لێپرسینەوەی دادگە دەبێت، ئەمە بە پێشلکردنی سەروەریی دراوی نیشتمانی دادەنرێت و دەوڵەت قەدەخەی کردووە."
لە بەشێکی دیکەی قسەکانیدا لەبارەی قەدەخەی سەر بانکەکان بۆ مامەڵەکردن بە دۆلار، مەزهەر محەممەد ساڵح رایگەیاند، "گەنجینەی ئەمریکا 14 بانکی قەدەخە کردووە کە مامەڵە بە دۆلار بکەن، پێشتریش 4 بانکی دیکەی قەدەخە کردبوو. پشتیوان بەخوا ئەمە چارەسەر دەکرێت، ئەم بانکانە دەگەڕێنەوە کاری خۆیان بۆ مامەڵەکردن بە دۆلار."
هەروەها گوتی، بانکی ناوەندی لە پەیوەندی بەردەوامدایە لەگەڵ گەنجینەی فیدراڵیی ئەمریکا، ئەگەر هەموو رۆژێک نەبێت، ئەوا هەموو هەفتەیەک پەیوەندیان هەیە، بۆیە پەیوەندی و لێکتێگەیشن لەنێوان هەردوولا هەیە.
سەبارەت بە مامەڵەکردن لەگەڵ سەکۆی ئەلیکترۆنی بۆ کڕینی دۆلار لەلایەن بازرگانانەوە، مەزهەر محەممەد ساڵح گوتی، ئێستا سەکۆی ئەلیکترۆنی 85٪ داواکاری بازرگانان پەسند دەکات و 15٪ رەتدەکاتەوە ئەویش بەهۆی ئەوەیە ئەو بازرگانانە زانیارییەکان بە تەواوی پڕناکەنەوە لە نێو، ئیمەیڵ و زانیارییەکانی دیکە.
|
ئابووری
|
https://www.rudaw.net/sorani/business/211220233
|
گەڕی مۆڵەتی پێنجەم و شەشەم بۆ وەبەرهێنان لە 29 کێڵگە و شوێنی دۆزینەوەی نەوتی و گازی عێراق راگەیێندرا.
سەرۆکوەزیرانی عێراق دەڵێت، عێراق ژمارەیەکی قورسە لە هاوکێشەی وزە و سامانی نەوتی لە ناوچەکە و جیهاندا. دەشڵێت، لە سێ بۆ پێنج ساڵی داهاتوودا سووتاندنی گازی هاوەڵ رادەگرن.
رۆژی شەممە، 11ی ئایاری 2024، بە بەشداریی محەممەد شیاع سوودانی، سەرۆکوەزیرانی عێراق لە شاری بەغدا رێوڕەسمی دەستپێکردنی گەڕی تەواوکردنی مۆڵەتی پێنجەم و گەڕی شەشەم بەڕێوەچوو بۆ وەبەرهێنان لە 29 کێڵگە و شوێنی دۆزینەوەی نەوتی و گازی.
محەممەد شیاع سوودانی، گوتارێکی پێشکێش کرد و گوتی: "لەگەڵ ئەوەی دواکەوتووین کە وەبەرهێنانی نموونەیی بکەن لە سامانی نەوت و گازیمان، بەڵام لە رێگەی ئەم هەوڵە و ساڵ و نیوێکی تەمەنی ئەم حکومەتە بەو پەڕی متمانەوە دەتوانین بڵێین: عێراق ژمارەیەکی قورسە لە هاوکێشەی وزە و سامانی نەوتی لە ناوچەکە و جیهاندا".
سوودانی ئاماژەی بەوەکرد، هەر لەسەرەتاوە وەبەرهێنانیان لەو سامانە کاری لە پێشینەیان بووە: "بە راگرتنی سووتاندنی گازی هاوەڵ دەستمانپێکردووە کە پشت بە خودا لە ماوەی سێ بۆ پێنج ساڵی دیکە ئەو سووتانە رادەگیرێت، ئەوەش دوای تەواوکردنی ئەو پرۆژانەی کە لە مانگەکانی رابردوودا کراون".
بە گوتەی سوودانی، پرۆژەکان کاریگەری ژینگەییان دەبێت و کۆتایی بە بە فیڕۆدانی سامان دەهێنێت.
پرۆژەکانی گەڕی مۆڵەتدانەکەی ئەمڕۆ بەسەر 12 پارێزگای عێراق دابەشبوونە.
حەییان عەبدولغەنی، وەزیری نەوتی عێراق گوتی: "ئەمڕۆ وەزارەت 29 پرۆژەی سەرکەوتوو دەخاتەڕوو لە چوارچێوەی دوو گەڕی پێنجەمی تەواوکاری و شەشەمی مۆڵەتدان، بۆ ئەوەی دەست بە قۆناخێکی نوێ بکەین بەرەو بووژانەوەی پیشەسازیی و سامانی نەوتی و گازی".
حەییان عەبدولغەنی، گوتیشی: "دوای ئەزموونی پێنج گەڕی مۆڵەتدان کە لە ساڵی 2008وە دەستیپێکردووە. وەزارەت لەو رێگەوە 27 گرێبەستی شوێن و کێڵگەی نەوتی و گازی داوەتە کۆمپانیا جیهانییەکان".
بە گوتەی وەزیری نەوت ئەمانە "رۆڵێکی گەورەیان هەبوو لە ئاستی بەرهەم و داهاتی دارایی حکومەت، ئەوەش رۆژانە زیاتر لە دوو ملیۆن بەرمیل نەوتی خاو بۆ بەرهەمی نیشتمانی زیادکرد لەگەڵ گەشەکردنی چالاکی بەرهەمهێنانی گازی هاوەڵ".
|
ئابووری
|
https://www.rudaw.net/sorani/business/110520243
|
بەهای دینار زیاتر دابەزی و ئێستا 100 دۆلار بە 155 هەزار و 200 دینار مامەڵەی پێوەدەکرێت.
رۆژی چوارشەممە 26ـی تەممووزی 2023 کاژێر 11:00ـی بەیانی، حاجی سابیر باواجی، ئەندامی ئەنجوومەنی گۆڕینەوەی دراو لە هەولێر بە تۆڕی میدیایی رووداوی گوت، ئەمڕۆ لەکاتی کردنەوەی بازاڕدا 100 دۆلار بە 155 هەزار و 200 دینار مامەڵەی پێوەدەکرێت، لەکاتێکدا بەیانی دوێنێ 100 دۆلار 153 هەزار و 300 دینار بوو.
هاوکات لە بازاڕی دۆلارەکەی سلێمانی 100 دۆلار بە 155 هەزار و 250 دینارە.
هۆکاری دابەزینی بەهای دینار دەگەڕێتەوە بۆ بڕیارێکی ئەمریکا کە 19ـی ئەم مانگە مامەڵەکردن بە دۆلاری لە 14 بانکی عێراقی قەدەخە کرد و بەوە تۆمەتباری کردن، دۆلاریان بۆ ئەو وڵاتانە ناردووە کە سزای ئەمریکایان لەسەرە.
حاجی سابیر ئاماژەی بەوەکرد، دەنگۆ هەیە ئەمریکا چەند بانکێکی دیکە سزا بدات و ئەوەش کاریگەریی کردووەتە سەر دابەزینی زیاتری بەهای دینار لە عێراق.
بانکی ناوەندیی عێراق رۆژانە 100 دۆلار بە 131 هەزار دینار دەفرۆشێت، بەڵام نەیتوانیوە بەهای دینار لە بازاڕەکاندا بەرامبەر بە دۆلار بەرزبکاتەوە.
|
ئابووری
|
https://www.rudaw.net/sorani/business/260720231
|
چاوەڕوان دەکرێت هەفتەی داهاتوو شاندێکی بانکی رافیدەین بۆ گفتوگۆکردن لەسەر کردنەوەی لقی بانکەکە لە هەرێمی کوردستان سەردانی هەولێر بکەن، پەیامنێری رووداو دەڵێت، ''باس لەوە دەکرێت ئێستا پڕۆسەی کردنەوەی هەژماری بانکی بۆ فەرمانبەران زۆر خێرا بووە.''
بەپێی زانیارییەکانی تۆڕی میدیایی رووداو، کە ئەمڕۆ هەینی، 01-03-2024، لە سەرچاوەیەکی بانکی رافیدەین بە دەستی گەیشتوون، شاندی بانکەکە لەگەڵ بەرپرسانی باڵای حکومەتی هەرێمی کوردستان بۆ کردنەوەی لقی بانکی گفتوگۆ دەکەن.
هەڵکەوت عەزیز، پەیامنێری تۆڕی میدیایی رووداو لەوبارەوە دەڵێت، ''ئەوان ئاگاداری بڕیارەکەی دادگەی فیدراڵیشن کە دەبێ لەمەودوا مووچەی فەرمانبەرانی هەرێمی کوردستان لە رێگەی ئەلیکترۆنی و بانکییەوە بدرێت."
وەک هەڵکەوت عەزیز دەڵێت، لە بانکی رافیدەین پێیان راگەیاندووە: ''دەمێکە هەوڵدەدەن لقی بانکەکە لە هەرێمی کوردستان بکەنەوە و ئێستاش لە گفتوگۆکان بەردەوامن، بۆ ئەوەی بە زووترین کات لقی بانکی رافیدەین لە هەرێمی کوردستان بکرێتەوە، بانکی رەشیدیش هەر بە هەمانشێوە.''
رۆژی 28ـى شوباتى 2024، دادگەى باڵاى فیدراڵیى عێراق دەقى نووسراوى بڕیارێکى خۆى بڵاوکردەوە کە لە 21ـى شوبات دەریکردبوو لەبارەى سکاڵایەکەوە بۆ ناردنى مووچەى مووچەخۆرانى هەرێمى کوردستان.
پابەندکردنى سەرۆکوەزیرانى عێراق و سەرۆکى حکومەتى هەرێمى کوردستان بە "بەبانکیکردن"ى مووچەى فەرمانبەران و خانەنشینان و سوودمەندانى تۆڕى پاراستنى کۆمەڵایەتیى هەرێمى کوردستان و گواستنەوەى بۆ سەر بەغدا لە رێگەى بانکە حکومییە فیدراڵییەکانى دەرەوەى هەرێمى کوردستان، بەشێکن لە بڕیارەکە.
بەگوێرەى بڕیارى دادگەى باڵاى فیدراڵیى عێراق، دوای ئەوەی کارتی بانکی بۆ مووچەخۆرانی هەرێمی کوردستان دروست دەکرێت و مووچەکانیان دەگواسترێتەوە سەر بەغدا، حکومەتی عێراق مووچەی فەرمانبەران دەنێرێت.
سەرچاوەیەکی بانکی رافیدەین بە رووداوی گوت: ''فەرمانبەران بە شێوەی ئەلیکترۆنی زانیارییەکانی سەر کارتی نیشتمانی و کارتی زانیاریی خۆیان دەخەنە نێو ئەپلیکەیشنێکی تایبەت بە بانکی رافیدەین و پاشان دوای دوو رۆژ کارتەکەیان بۆ دێتەوە بەر دەگەی ماڵەوە''.
ئەو سەرچاوەیە ئاماژەی بەوەشکرد، تەنیا لە سەرەتاکانی پڕۆسەی بەئەلیکترۆنیکردنی پێدانی مووچە کارەکان بە خاوی بەڕێوەدەچوون، بەڵام ئێستا تەواو بە شێوەی ئەلیکترۆنی کارتی بانکی دەردەکرێت و پڕۆسەکە زۆر خێراتر بووە."
هەڵکەوت عەزیز ئەوەشی خستەڕوو، بەو شێوەیەی کە باس دەکرێت، رەنگە لە ماوەی مانگێک یان دوو مانگ، هەژماری بانکی بۆ سەرجەم فەرمانبەرانی هەرێمی کوردستان بکرێتەوە و مانگانە هاوشێوەی فەرمانبەرانی ناوچەکانی دیکەی عێراق، مووچەکانیان بخرێتە سەر هەژماری بانکیی خۆیان.
جگە لە کردنەوەی هەژماری بانکی و پڕۆسەی بە ئەلیکترۆنیکردنی پێدانی مووچە، بە کردنەوەی لقی بانکی رافیدەین و رەشید لە هەرێمی کوردستان، فەرمانبەران دەتوانن هاوشێوەی فەرمانبەرانی دیکەی عێراق، لە کۆمەڵێک سولفە و خزمەتگوزاری سوودمەند بن، کە لەم دوو بانکەدا هەن.
|
ئابووری
|
https://www.rudaw.net/sorani/business/010320241
|
بەڕێوەبەری گشتیی وەبەرهێنانی دهۆک دەڵێت، لە دوو هەفتەی رابردوودا داوایان لە وەبەرهێنەران کردووە بۆ دروستکردنی یەکەی نیشتەجێبوون بە قەرزی درێژخایەن بۆ کرێچی و کەمدەرامەتان داواکاری پێشکێش بکەن، "وەبەرهێنەرێك ئامادەیی دەربڕیوە و دەرگەش بە رووی وەبەرهێنەراندا کراوەیە."
ئایاری 2022 سەرۆکوەزیرانی هەرێمی کوردستان بڕیاری دا 20 هەزار یەکەی نیشتەجێبوون بۆ کرێچی و کەمدەرامەتان دروستبکرێت. د.هەڤاڵ سدیق، بەڕێوەبەری گشتیی وەبەرهێنانی دهۆک، ئەمڕۆ دووشەممە لەکاتی بەشداریکردنی بوولتەنی کاژێر 13:00ی تۆڕی میدیایی رووداو، کە هەوار جەلالەدین پێشکێشی کرد گوتی، "لە دروستکردنی یەکەکاندا 3709 شوقەیان لە پارێزگای دهۆک دروست دەکرێن."
ئەو یەکانەی بەڕێوەبەری گشتیی وەبەرهێنانی دهۆک باسی جێبەجێکردنیان دەکات، بڕیارە 1211 یەکەیان لە سەنتەری دهۆک دروست بکرێن؛ 905 یەکە لە سێمێل، لە ئاکرێ 583 یەکە، لە بەردەڕەش 458 یەکە، لە شێخان 478 یەکە و لە قەزای ئامێدیش 374 یەکە دروستبکرێن.
هەڤاڵ سدیق گوتی، "هەموو رێکارەکانمان بۆ دەستپێکردنی ئەو پڕۆژانە دەستپێکردووە، بۆئەوەی تەواوی بکەین و رادەستی ئەو کەسانەی بکەین فۆڕمیان پڕکردووەتەوە، بۆ ئەمەش لایەنە پەیوەندیدارەکان هاوکارمان بوون لە دەستنیشانکردنی شوێنی یەکەکان و دابینکردنی زەوی لە نزیک سەنتەری شارەکان."
بەڕێوەبەری گشتیی وەبەرهێنانی دهۆک ئاماژەی بەوەش کرد، بۆ دروستکردنی یەکەی نیشتەجێبوون بۆ کەمدەرامەتان و کرێچیان، لە سەنتەری دهۆک و قەزاکانی سنوورەکە زەوی تەرخانکراوە و لیژنەیەک پێکهاتووە بۆ دیاریکردنی ئەو کەسانەی شایستەی وەرگرتنی یەکەکانن.
بە گوتەی هەڤاڵ سدیق، "لە دوو هەفتەی رابردوودا دوایین رێکارەکانمان جێبەجێ کردوون، کە داوامان لە وەبەرهێنەرەکان کردووە بێن و داخوازیی خۆیان بۆ دروستکردنی یەکەکان پێشکێش بکەن، بزانین کام وەبەرهێنەر دەتوانێت بە کوالێتیی باش و نرخی کەم و قیستی درێژخایەن دروستی بکات؛ بەڵام هێشتا کات ماوە بۆ پێشکێشکردنی داواکاری و تاوەکو ئەمڕۆ یەک وەبەرهێنەر ئامادەیی بۆ دروستکردنی یەکەکان دەربڕیوە."
وەبەرهێنانی دهۆک لە هەوڵی ئەوەدایە ئەرکی وەبەرهێنەرەکانیش سووک بکات بۆ دروستکردنی یەکەکان. هەڤاڵ سدیق دەڵێت، هەوڵ دەدەین لەگەڵ هەندێک بانکدا کە پشتیوانی دارایی پڕۆژەکان بکەن، بۆئەوەی هاووڵاتییان بتوانن بە قیستی درێژخایەن یەکەکان وەربگرن.
تاوەکو ئەمڕۆ وەبەرهێنانی دهۆک مۆڵەتی دروستکردنی داوە بە 37 پڕۆژەی نیشتەجێبوون بۆ دروستکردنی 47 هەزارو 875 یەکە، لەوانە 41 هەزار و 140 شوقە، 4 هەزار و 630 خانوو و هەزار و 705 ڤێلا و زۆرینەی ئەوانە دروستکراون و رادەستکراون.
بەڕێوەبەری گشتیی وەبەرهێنانی دهۆک ئاماژەی بەوە کرد، ئەو پڕۆژانەی لە رێگەی وەبەرهێنانەوە دروستکراون بەشێکیان قەرزی درێژخایەنی تێدابووە و بەشێکیشیان بە پارەی نەخت بووە. گوتیشی، "تەواوبوونی ئەو پڕۆژانە بووە بە هۆکاری چارەسەرکردنی بەشێکی قەیرانی نیشتەجێبوون و دابەزینی کرێ."
بۆ دروستکردنی یەکەی نیشتەجێبوون بۆ کرێچییان، وەبەرهێنانی دهۆک پێشنیازی کردووە سەرەتا 10%ی کۆی پارە وەکو پێشەکی بدرێت و ئەوەی دەمێنێتەوە لەنێوان 10 بۆ 12 ساڵدا بدرێت، بەڵام هیچ وەبەرهێنێک تاوەکو ئێستا رێککەوتنی لەسەر ئەو داواکارییە نەکردووە.
31-05-2022 مەسرور بارزانی، سەرۆکی حکومەتی هەرێمی کوردستان، سەرپەرشتیی کۆبوونەوەیەکی تایبەت بە بەدواداچوون و رێکارەکانی جێبەجێکردن و دروستکردنی ئەو 20 هەزار یەکەی نیشتەجێبوونەی کرد و لایەنە پەیوەندیدارەکانی راسپارد، لە زووترینکاتدا دەست بە رێکارەکانی دروستکردنی ئەو یەکانە بکرێت.
بەڕێوەبەری گشتیی وەبەرهێنانی دهۆک دەڵێت، لە دوو هەفتەی رابردوودا داوایان لە وەبەرهێنەران کردووە بۆ دروستکردنی یەکەی نیشتەجێبوون بە قەرزی درێژخایەن بۆ کرێچی و کەمدەرامەتان داواکاری پێشکێش بکەن، "وەبەرهێنەرێك ئامادەیی دەربڕیوە و دەرگەش بە رووی وەبەرهێنەراندا کراوەیە."
ئایاری 2022 سەرۆکوەزیرانی هەرێمی کوردستان بڕیاری دا 20 هەزار یەکەی نیشتەجێبوون بۆ کرێچی و کەمدەرامەتان دروستبکرێت. د.هەڤاڵ سدیق، بەڕێوەبەری گشتیی وەبەرهێنانی دهۆک، ئەمڕۆ دووشەممە لەکاتی بەشداریکردنی بوولتەنی کاژێر 13:00ی تۆڕی میدیایی رووداو، کە هەوار جەلالەدین پێشکێشی کرد گوتی، "لە دروستکردنی یەکەکاندا 3709 شوقەیان لە پارێزگای دهۆک دروست دەکرێن."
ئەو یەکانەی بەڕێوەبەری گشتیی وەبەرهێنانی دهۆک باسی جێبەجێکردنیان دەکات، بڕیارە 1211 یەکەیان لە سەنتەری دهۆک دروست بکرێن؛ 905 یەکە لە سێمێل، لە ئاکرێ 583 یەکە، لە بەردەڕەش 458 یەکە، لە شێخان 478 یەکە و لە قەزای ئامێدیش 374 یەکە دروستبکرێن.
هەڤاڵ سدیق گوتی، "هەموو رێکارەکانمان بۆ دەستپێکردنی ئەو پڕۆژانە دەستپێکردووە، بۆئەوەی تەواوی بکەین و رادەستی ئەو کەسانەی بکەین فۆڕمیان پڕکردووەتەوە، بۆ ئەمەش لایەنە پەیوەندیدارەکان هاوکارمان بوون لە دەستنیشانکردنی شوێنی یەکەکان و دابینکردنی زەوی لە نزیک سەنتەری شارەکان."
بەڕێوەبەری گشتیی وەبەرهێنانی دهۆک ئاماژەی بەوەش کرد، بۆ دروستکردنی یەکەی نیشتەجێبوون بۆ کەمدەرامەتان و کرێچیان، لە سەنتەری دهۆک و قەزاکانی سنوورەکە زەوی تەرخانکراوە و لیژنەیەک پێکهاتووە بۆ دیاریکردنی ئەو کەسانەی شایستەی وەرگرتنی یەکەکانن.
بە گوتەی هەڤاڵ سدیق، "لە دوو هەفتەی رابردوودا دوایین رێکارەکانمان جێبەجێ کردوون، کە داوامان لە وەبەرهێنەرەکان کردووە بێن و داخوازیی خۆیان بۆ دروستکردنی یەکەکان پێشکێش بکەن، بزانین کام وەبەرهێنەر دەتوانێت بە کوالێتیی باش و نرخی کەم و قیستی درێژخایەن دروستی بکات؛ بەڵام هێشتا کات ماوە بۆ پێشکێشکردنی داواکاری و تاوەکو ئەمڕۆ یەک وەبەرهێنەر ئامادەیی بۆ دروستکردنی یەکەکان دەربڕیوە."
وەبەرهێنانی دهۆک لە هەوڵی ئەوەدایە ئەرکی وەبەرهێنەرەکانیش سووک بکات بۆ دروستکردنی یەکەکان. هەڤاڵ سدیق دەڵێت، هەوڵ دەدەین لەگەڵ هەندێک بانکدا کە پشتیوانی دارایی پڕۆژەکان بکەن، بۆئەوەی هاووڵاتییان بتوانن بە قیستی درێژخایەن یەکەکان وەربگرن.
تاوەکو ئەمڕۆ وەبەرهێنانی دهۆک مۆڵەتی دروستکردنی داوە بە 37 پڕۆژەی نیشتەجێبوون بۆ دروستکردنی 47 هەزارو 875 یەکە، لەوانە 41 هەزار و 140 شوقە، 4 هەزار و 630 خانوو و هەزار و 705 ڤێلا و زۆرینەی ئەوانە دروستکراون و رادەستکراون.
بەڕێوەبەری گشتیی وەبەرهێنانی دهۆک ئاماژەی بەوە کرد، ئەو پڕۆژانەی لە رێگەی وەبەرهێنانەوە دروستکراون بەشێکیان قەرزی درێژخایەنی تێدابووە و بەشێکیشیان بە پارەی نەخت بووە. گوتیشی، "تەواوبوونی ئەو پڕۆژانە بووە بە هۆکاری چارەسەرکردنی بەشێکی قەیرانی نیشتەجێبوون و دابەزینی کرێ."
بۆ دروستکردنی یەکەی نیشتەجێبوون بۆ کرێچییان، وەبەرهێنانی دهۆک پێشنیازی کردووە سەرەتا 10%ی کۆی پارە وەکو پێشەکی بدرێت و ئەوەی دەمێنێتەوە لەنێوان 10 بۆ 12 ساڵدا بدرێت، بەڵام هیچ وەبەرهێنێک تاوەکو ئێستا رێککەوتنی لەسەر ئەو داواکارییە نەکردووە.
31-05-2022 مەسرور بارزانی، سەرۆکی حکومەتی هەرێمی کوردستان، سەرپەرشتیی کۆبوونەوەیەکی تایبەت بە بەدواداچوون و رێکارەکانی جێبەجێکردن و دروستکردنی ئەو 20 هەزار یەکەی نیشتەجێبوونەی کرد و لایەنە پەیوەندیدارەکانی راسپارد، لە زووترینکاتدا دەست بە رێکارەکانی دروستکردنی ئەو یەکانە بکرێت.
|
ئابووری
|
https://www.rudaw.net/sorani/business/100620243
|
ئابووری
دیاکۆ حەمەتاهیر، بەڕێوەبەری بەشی هەژمارە بازرگانییەکان لە FIB باسی هەژمارێکی FIB دەکات. وێنە: رووداو
prev
next
بانکی FIB وەک یەکەمین بانکی دیجیتاڵی ئامادەیی دەردەبڕێت بۆ کردنەوەی هەژماری ئەلیکترۆنی بۆ مووچەخۆرانی هەرێمی کوردستان. بەڕێوەبەری بەشی هەژمارە بازرگانییەکان لە بانکەکە دەڵێت، "هەموو ئامادەییەکمان تێدایە بۆ کردنەوەی هەژمارەکان و بە دوو مانگ دەتوانین یەک ملیۆن هەژمار بکەینەوە."
دیاکۆ حەمەتاهیر، بەڕێوەبەری بەشی هەژمارە بازرگانییەکان لە FIB بە رووداوی راگەیاند، 500 هەزار هەژماریان لە کوردستان هەیە، ئەگەر داوایان لێبکرێت ئامادەیی تەواویان هەیە بۆ کردنەوەی هەژماری ئەلیکترۆنی بۆ مووچەخۆرانی هەرێمی کوردستان.
ئەو بەرپرسە لە FIB گوتیشی، کردنەوەی هەژمار لای ئەوان تەنیا ماوەی پێنج خولەکی پێویستە، پێویست ناکات مووچەخۆر سەردانی بانک بکات، دواتر حکومەت دەتوانێت دوای کردنەوەی هەژمارەکان زانیاریی فەرمانبەرەکان زیاد بکات.
محەممەد شێخ فاتیح، پێشکێشکاری رووداو لەگەڵ دیاکۆ حەمەتاهیر، لە لقی سلێمانی بانکی FIB گفتوگۆیان کرد لەبارەی ئەوەی چۆن دەتوانن هەژمار بۆ مووچەخۆران بکەنەوە و مووچەخۆر چۆن دواتر ئەگەر ویستی مووچەکەی بکاتەوە بە پارەی کاش.
دیاکۆ حەمەتاهیر باسی لەوە کرد، "لە هەرێمی کوردستان 385 بنکەمان هەیە پارە دەکەنەوە بە کاش، مووچەخۆر پاش ئەوەی بڕی مووچەکەی دێتە سەر هەژمارەکەی، دەتوانێت لە کاش پۆینتەکانمان مووچەکەی بکاتەوە بە کاش و بۆ راکێشانی 500 هەزار دینار تەنیا 1000 دیناری لێدەبڕێت."
جگە لەوەی مووچەخۆر دەتوانێت پارەکەی بکاتەوە بە کاش، دەشتوانێت لە رێگەی مۆبایلەکەیەوە کاڵا و شتومەکی پێبکڕێت کە ئێستا لە هەرێمی کوردستان نزیکەی 8000 شوێن هەیە کە بتوانیت بە ئەپڵیکەیشنی FIB کاڵا بکڕیت.
محەممەد شێخ فاتیح لەگەڵ دیاکۆ حەمەتاهیر، بەدەم رێگەوە بۆ چوون بۆ مارکێتێک تاوەکو پێشانی بدەن بە بەکارهێنانی FIB چۆن پارەی وردەت بۆ دەگەڕێتەوە پێویستیان بە بەنزین بوو، بەنزینیان کڕی و لە رێگەی مۆبایلەوە بە ئەپلیکەیشنی FIB پارەکەیان دا، نزیکەی 225 دینار قازانجیان کرد، چونکە بڕی ئەو بەنزینەی کڕییان 1650 دیناری کرد، ئەگەر بە کاش پارەکەیان بدایە دەبوو 1750 دینار بدەن بەڵام بە FIB پارەکە وەکو خۆی دەدەن، هیچ عمولەیەک وەرناگیرێت، ئۆفەرێکی FIBیش هەیە تایبەت بە کڕینی بەنزین 25 دینار داشکاندی بۆ دەکرێت.
لە مارکێت و بازاڕەکان، زۆرجار لە کاتی کڕینی پێداویستییەکان، دەبینرێت کاڵایەک لەسەری نوسراوە 1100 دینار، بەڵام بە کاش بەهۆی نەبوونی پارەی وردەوە ناچار کڕیار 1250 دینار دەدات، بەوەش 150 دینار زەرەر دەکات و رۆژانە بەردەوام ئەمە روودەدات.
کاتێک گەیشتن بە مارکێتەکە، دیاکۆ حەمەتاهیر لەسەر رەفەی مارکێتەکە نرخەکانی باسکرد کە چۆن لەسەر ماجییەک نووسراوە بە 63 دینار، بەڵام ئەمە بە کاش چەند دانەش ببەی رێکنابێتەوە، بەڵام FIB وادەکات کەسەکە قازانج بکات، چونکە کەمتر دەکڕێت و ناچار نابێت بۆ رێککردنەوەی پارەکە زۆرتر بکڕێت و پارەی زیاتر بدات.
لەگەڵ محەممەد شێخ فاتیح چەند ماجییەک و یەک کێکیان هەڵگرت، تاوەکو پێشانی بدەن چۆن ئەگەر بە FIB پارەکەی بدەن قازانج دەکەن.
دیاکۆ حەمەتاهیر، بە هەژماری FIBـەکەی 311 دیناری دا بۆ ماجییەکان، محەممەد شێخ فاتیح ویستی پارەی کێکەکە بە کاش بدات کە لەسەری نووسرابوو 167 دینار، دەبوو 250 دینار بدات، بەڵام بە FIB تەنیا 167 دینارەکە دەدەیت.
FIB پرۆژەیەکی تایبەت بە خوێندکاران هەیە کە کارتێکی نێودەوڵەتییە و لە هەموو وڵاتانی جیهان داشکاندنیان بۆ دەکرێت. لەگەڵ ئەوەشدا FIB هەشت هەزار pos هەیە بۆئەوەی بەکارهێنەرانی بتوانن کاڵاکانیان بکڕن لە رێگەی مۆبایلەکانیانەوە یان کارتی بانکی، خاوەن هەژمارەکان لە رێگەی ئەپڵیکەیشنی FIB دەتوانن لەسەر نەخشە شوێنەکان ببین و ژمارەکەش بەردەوام لە زیاد بوونە بە تەنیا لە سلێمانی سەرووی 3800 شوێن هەیە کە کار بە pos دەکەن.
|
ئابووری
|
https://www.rudaw.net/sorani/business/110320243
|
بەرەبەیانی ئەمڕۆ سێشەممە نرخی یەک ئۆنسە زێڕ دوای کردنەوەی بازاڕەکانی ئاسیا لە نزیکەی 2317 دۆلارەوە بەرزبووەوە بۆ 2324 دۆلار.
بەپێی زوانی مێهتا، شرۆڤەکاری بازاڕە داراییەکان، سەر بە پلاتفۆمی (ئێف ئێکس ستریت)، "ئەمڕۆ سێشەممە نرخی زێڕ هەوڵی خۆڕاستکردنەوە دەدات، دوای ئەوەی سەرەتای ئەم هەفتەیەی بە دابەزین دەستپێکرد."
ئەو شرۆڤەکارە پێیوایە، سەرەڕای ئەوەی ئەمڕۆ نرخی کانزای زەرد بەرەو بەرزبوونەوە ئاراستەی گۆڕیوە، بەڵام لەڕووی تەکنیکییەوە بەهۆی بەرزبوونەوەی بەهای دۆلار فشاری دابەزین لەسەر نرخی زێڕە.
زوانی مێهتا پێیوایە، ئەگەر ئامارەکانی پەیوەست بە کەرتی وردەفرۆشیی ئەمریکا کە بڕیارە کاژێر 3:30ی پاشنیوەڕۆی ئەمڕۆ بڵاوببنەوە، ئاشکرای بکات کە ئەو کەرتە گرنگەی ئابووریی ئەمریکا گەشەی کردووە، بە ئەگەری زۆرەوە نرخی زێڕ ئاراستەی بەرەو دابەزین دەگۆڕێت.
لەڕووی تەکنیکییەوە، ئەگەر ئەمڕۆ کڕیاران بازاڕی زێر بەدەستەوە بگرن، پێشبینی دەکرێت نرخی زێڕ بەرز ببێتەوە بۆ ئاستی 2345 دۆلار، بە پێچەوانەوە، نرخی زێڕ ئەگەری هەیە تاوەکو 2277 دۆلار دابەزێت.
|
ئابووری
|
https://www.rudaw.net/sorani/business/180620241
|
نرخی نەوت لە کاتی داخستنی بازاڕەکان لە رۆژی هەینی بەرزبووەوە و یەک ئۆنسە زێڕیش بە 2024 دۆلار مامەڵەی پێوەکرا.
نیگەرانی لە پەرەسەندنی گرژی و ئاڵۆزییەکانی رۆژهەڵاتی نێوەڕاست هۆکاری بەرزبوونەوەی نرخی نەوتە.
نرخی یەک بەرمیل نەوتی برێنتی دەریای باکوور 56 سەنت بەرزبووەوە و هەر بەرمیل بە 82 دۆلار و 19 سەنت مامەڵەی پێوەکرا.
نرخی یەک بەرمیل نەوتی سووکی تەکساسی ئەمریکاش 62 سەنت بەرزبووەوە یەک بەرمیل بە 76 دۆلار و 84 سەنت مامەڵەی پێوەکرا.
لە ئاستی هەفتانەدا نرخی نەوت بەگشتی بەڕێژەی 6٪ بەرزبوونەوەی بەخۆیەوە بینیوە.
لە ماوەی هەفتەی رابردوودا بەهۆی رەتکردنەوەی پێشنیازی ئاگربەست لەلایەن بنیامین نەتانیاهوو، سەرۆکوەزیرانی ئیسرائیل نرخی نەوت ئاراستەی بەرە و بەرزبوونەوە بوو.
جیم ریتێربوش، بەڕێوەبەری کۆمپانیای راوێژکاری (رێتێربووش ئەسۆسییەت) لەو بارەیەوە رایگەیاند، "ئەم جۆرە گۆڕانکارییە هەفتانە تاوەکو چەند هەفتەی داهاتوو بەردەوام دەبێت. ئەوەش بەهۆی ئەو سەردێڕ و هەواڵانەیە کە لەسەر شەڕی نێوان ئیسرائیل و چەکدارانی غەززە بڵاودەبنەوە."
رۆژی پێنجشەممە بەتەنیایی بەهۆی توندبوونەوەی بوردومانەکانی غەززە لەلایەن ئیسرائیلەوە، نرخی نەوت بەڕێژەی 6٪ بەرزبوونەوەی بەخۆیەوە بینی.
رۆژی هەینی هەروەها ئۆکراینا دوو هێرشی جیای کردە سەر پاڵاوگەکانی رووسیا لە باشووری ئەو وڵاتە، ئەوەش پاڵپشتی زیاتری بۆ نرخی نەوت دروستکرد.
نرخی یەک ئۆنسە زێڕ بۆ 2024 دۆلار دابەزی
نرخی یەک ئۆنسە زێڕ لە ماوەی یەک هەفتەی رابردوودا دووبارە دابەزینی بەخۆیەوە بینی.
یەک ئۆنسە زێڕ رۆژی هەینی لە کاتی داخستنی بازاڕەکان بە 2024 دۆلار مامەڵەی پێوەکرا.
بەتایبەتی رۆژی هەینی نرخی زێڕ ناجێگیر بوو و لە نێوان 2020 بۆ 2036 دۆلار مامەڵەی پێوەکرا.
هۆکاری سەرەکی دابەزینی نرخی نەوت رۆژی هەینی بۆ بەرزبوونەوەی سوودی سەر قەواڵە داراییەکانی گەنجینەی ئەمریکا دەگەڕێتەوە.
سوودی سەر قەواڵە داراییەکانی سەر گەنجینەی ئەمریکا بەرزبووەوە بۆ بەرزترین ئاستی لە ماوەی دوو هەفتەی رابردوودا.
ئەوەش بووە هۆکار بۆ بەرزبوونەوەی بەهای پێنوێنی دۆلار.
پێنوێنی دۆلار کە بەهای دۆلار بەرامبەر بە شەش دراوی سەرەکی دەپێوێت رۆژی هەینی بەرزبووەوە بۆ 104.
بەرزبوونەوەی بەهای دۆلار بە پێچەوانەوە کاریگەری لەسەر نرخی زێڕ دروستدەکات.
ئێڤێرێت میلمان، شرۆڤەکاری بازاڕە داراییەکانی سەر بە کۆمپانیای راوێژکاری (گەینس ویلی) لەو بارەیەوە رایگەیاند، "بەرپرسانی بانکی ناوەندیی ئەمریکا دووپاتیان کردووەتەوە بەو زووانە بەنیاز نین سوودی بانکی کەمبکەنەوە، ئەوەش بووەتە هۆکار بۆ بەرزبوونەوەی رێژەی سوودی بانکی سەر قەواڵە داراییەکانی گەنجینەی ئەمریکا و بەهای دۆلار."
ئەو شرۆڤەکارە پێیوایە سەرەڕای دابەزینی هەفتانەی نرخی زێڕ، هێندە دادەبەزێت کە بکەوێتە ژێر ئاستی 2000 دۆلار.
میلمان پێیوایە لە نزیک 1960 دۆلار بەرگرییەکی زۆر بەهێز هەیە کە رێگە بە دابەزینی نرخی زێڕ لە ماوەی درێژخایەن نادات.
|
ئابووری
|
https://www.rudaw.net/sorani/business/10022024
|
بەشێک لە جووتیارانی راپەڕین پێش وەرزی دروێنە و خەرمانکردن، بەهۆی نەخۆشییەکەوە گەنمەکانیان وشکبوو و هەر بە قەرسیلی و لە نێوەڕاستی بەهار، مایەپووچ و رەنج بەخەساربوون.
نەخۆشییەکە لەنێو جووتیاران بە نەخۆشیی ژەنگ ناسراوە، نزیکەی مانگێکە بڵاوبووەتەوە و بەوهۆیەوە زەوییەکانیان دەکێڵنەوە.
عەباس باییز، یەکێکە لەو جووتیارانەی 40 دۆنم لە گەنمەکەی تووشی ئەو نەخۆشییە بووە کە خۆیان پێی دەڵێن دەرد لێی داون. ئەم ساڵ مەزندە دەکرا زیاتر 300 تۆن بەرهەمی گەنمیان هەبێت، بەڵام ئێستا چاوەڕێی کەمتر لە 40 تۆنن و بە نزیکەی 450 ملیۆن دینار زەرەرمەند بووە.
باییز دەڵێت: سەرەتا نەخۆشییەکە لە قەدی گەنمەکەبوو، پاشان وردە وردە هاتە گەڵاکان و هەموو گەنمەکەی گرتەوە و بەتەواوی وشک بوون.
مستەفا محەممەدیش جووتیارێکی دیکەیە کە زەرەرمەند بووە، دەڵێت: "زۆربەی گەنمەکان تووش بوون، ئێستا بەناچاری زەوییەکان دەکێڵینەوە، ساڵانە ئەگەر زوو داچێنرابان نەخۆشی هەبوو، بەڵام ئەو نەخۆشییە جیاوازە لە پەرێز و لە وەردەکە وەک یەک وشک بوون."
نەخۆشیی ژەنگ تووشی قەد و گەڵای چڵەگەنمەکان دەبێت، رەگ و ریشەیان وشک دەکات، هۆکاری نەخۆشییەکە بارانی زۆر و سەرمای بەهێز و کێڵانی پێشوەختەی زەوییەکان و جۆری بنەتۆوە.
غازی فەتاح، لێپرسراوی بەشی پاراستنی رووەک لە کشتوکاڵی راپەڕین ئاماژە بەوە دەکات، ئەم ساڵ زۆربەی ئەو گەنمانەی تووشی نەخۆشییەکە بوون، ئەوانەن کە پێش بارانی پەڵە داچێندراون، "گەنمەکانیان باڵایان زیاتر بووە و لە کاتی بارانبارین شێی زیاتر وەردەگرن، بەوهۆیەوە تووشی نەخۆشی دەبن."
بەگوێرەی ئامارەکانی کشتوکاڵی راپەڕین رووبەری داچێنراو بە گەنم لە سنووری ئیدارەکە 180 هەزار دۆنمە، کۆی بەرهەمی گەنم ساڵانە زیاتر لە 108 هەزار تۆنە.
|
ئابووری
|
https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/040420242
|
بەڕێوەبەری سایلۆکانی سلێمانی رایدەگەیێنێت، تاوەکو ئەمڕۆ نزیکەی 15 هەزار تۆن گەنمی جووتیارانی سنوورەکە وەرگیراوە. دەشڵێت: بڕیارە بەم نزیکانە بەغدا بڕی 20 ملیار دیناری دیکە بۆ پارەی گەنمی جووتیاران بنێرێت.
نەسرین ئەحمەد، بەڕێوەبەری سایلۆکانی سلێمانی، میوانی پۆدکاستی بەکاتی سلێمانی بوو کە هەفتانە ئاسۆ سەراوی پشێکشی دەکات رایگەیاند، ئەم ساڵ یەک ملیۆن و 193 هەزار دۆنم زەوی لە سنووری پارێزگاکانی سلێمانی و هەڵەبجە و ئیدارەکانی گەرمیان و راپەڕین کراونەتە دانەوێلە.
گوتیشی، بۆ ئەم ساڵ لەو 700 هەزار تۆن گەنمەی کە بەغدا لە هەرێمی کوردستانی وەردەگرێت، بڕی 282 هەزار و 660 تۆن گەنمی لە سنوورەکەی ئەوان دەبێت کە رێژەی 40٪ی هەرێمی کوردستان دەکات، کە ئەم رێژەیەش بۆ پارێزگاکانی سلێمانی و هەڵەبجە و ئیدارەکانی گەرمیان و راپەڕین دەبێت و رێگەی شەش سایلۆ؛ پیرمەگروون، چەمچەماڵ، رانیە، سەیدسادق، هەڵەبجە و کەلار گەنمی جووتیاران وەردەگیرێت.
نەسرین ئەحمەد ئاماژەی بەوەکرد: "بەغدا لە هەر دۆنمێک زەویی چێنراو بە گەنم بڕی 236 کیلۆگرام لە جووتیاران وەردەگیرێت، لەکاتێکدا لەبەغدا و ناوچەکانی دیکە وەرگرتنی گەنم کراوەبووە."
لەبارەی دەستپێکردنی وەرگرتنی گەنم گوتیشی، لە رۆژی 6ی حوزەیرانەوە، لە پیرەمەگروون، چەمچەماڵ، رانیە و سەیدسادق دەستکراوە بەوەرگرتنی گەنم و لەرۆژی یەکشەمەوە لە کەلار دەستیپێکردووە و دوێنێش لە هەڵەبجە دەستی پێکردووە.
گوتیشی، رۆژانە نزیکەی 80 بارهەڵگر گەنم وەردەگیرێت و تاوەکو نیوەڕۆی ئەمڕۆ 15 هەزار تۆن گەنم لە جووتیاران وەرگیراون و وەرگرتنی گەنم بە هاوئاهەنگی لەگەڵ کشتوکاڵی ناوچەکان دەبێت و بەنۆرە گەنمی جووتیاران وەردەگرێت.
لەبارەی خەرجکردنی پارەی گەنمی جووتیاران، بەڕێوەبەری سایلۆکانی سلێمانی دەڵێت: "پێش دەستپێکردنی وەرگرتنی گەنم بڕی سێ ملیار دینارمان بۆ هاتووە وەکو پێشینەی یەکەم و بڕیارە بەمنزیکانە بەغدا بڕی 20 ملیار دینار بۆ پارەی گەنمی جووتیاران بێت کە 10 ملیاری بۆ پارێزگای سلێمانییە و دابەشی دەکەین بەسەر سایلۆکاندا."
لەبارەی پشووی رۆژانی جەژن و کارکردنی سایلۆکان، ئاماژەی بەوەکرد، بێجگە لە رۆژانی هەینی، هەموو رۆژێک لە کاژێر 8:30 بۆ کاژێر 5:00ی ئێوارە کاردەکەن، بۆ جەژنیش تەنیا یەکەم رۆژ و دووەم رۆژی جەژن پشوویان دەبێت.
لەبارەی پشکنین و رەتکردنەوەی ئەو گەنمانەی لە پشکنین دەرناچن، گوتی: "ئەو گەنمەی هی ساڵانی رابردوو بێت لە پشکنین دەردەکەوێت و وەرناگرێت، هەروەها ئەو گەنمانەی کە بڕشتی باش نییە و لە پشکنین دەرناچن رەتدەکرێنەوە، بەشێوەیەک لە رۆژانی رابردوودا 10 بارهەڵگر گەنم رەتکراونەتەوە."
|
ئابووری
|
https://www.rudaw.net/sorani/business/110620246
|
نرخی نەوت لە دوای کردنەوەی بازاڕەکانی ئاسیا بەڕێژەیەکی کەم بەرزبووەوە، بەڵام بازرگانان بە وریاییەوە مامەڵەکانی خۆیان دەکەن لەبەر ئەوەی ئەمڕۆ چوارشەممە بانکی ناوەندیی ئەمریکا بڕیار لەسەر سوودی بانکی دەدات. هەروەها نرخی ئۆنسەیەک زێڕ بۆ 1975 دۆلار دابەزی.
بازرگانان نیگەرانن لە ئەگەری بەرزکردنەوەی سوودی بانکی کە دەتوانێت ببێتە هۆکار بۆ سستبوونەوەی ئابووریی ئەمریکا و کەمبوونەوەی خواست لەسەر نەوت.
بەرەبەیانی ئەمڕۆ نرخی یەک بەرمیل نەوتی برێنتی دەریای باکوور 28 سەنت بەرزبووەوە و هەر بەرمیلێک بە 85 دۆلار و 30 سەنت مامەڵەی پێوەکرا.
رۆژی سێشەممە نرخی نەوتی برێنت بە رێژەی 1٪ دابەزیبوو.
نرخی نەوتی سووکی تەکساسی ئەمریکاش ئەمڕۆ 16 سەنت بەرزبووەوە و هەر بەرمیل بە 81 دۆلار و 2 سەنت مامەڵەی پێوەکرا. نرخی نەوتی سووکی تەکساس رۆژی سێشەممە بە رێژەی 1.6٪ دابەزینی بەخۆیەوە بینی بوو.
ئیدوارد مۆیا، شرۆڤەکاری بازاڕە داراییەکان سەر بە کۆمپانیای راوێژکاری ئواندا لەو بارەیەوە رایگەیاند، "نرخی نەوت لەبەر بڕیارەکەی ئەمڕۆی بانکی ناوەندیی ئەمریکا رووی لە دابەزین کردووە و ئەگەری هەیە دابەزینەکە خۆڕاستکردنەوەیەکی تەکنیکی بێت."
ئەو شرۆڤەکارە پێیوایە، هێشتا نیگەرانی و مەترسییە جیۆسیاسییەکان لە بازاڕدا ماون، سەرەڕای ئەوەی بەرزبوونەوەی ئاستی بەرهەمهێنانی نەوتی ئەمریکا گوشاری بۆ نرخەکانی نەوت دروستکردووە.
پەیمانگای نەوتی ئەمریکا ئاشکرای کرد، هەفتەی رابردوو قەبارەی نەوتی کۆگاکراو لە ئەمریکا بە بڕی 1.3 ملیۆن بەرمیل زیادی کردووە.
هەروەها بەپێی رووپێوێکی تایبەت دەرکەوتووە کە لە مانگی رابردوودا چالاکیی کارگەکان لە چین لەناکاو دابەزیوە، ئەوەش بووەتە هۆکار بۆ دروستبوونی گوشاری زیارتر لەسەر نرخەکان.
نرخی ئۆنسەیەک زێڕ بۆ 1975 دۆلار دابەزی
بەرەبەیانی ئەمڕۆ چوارشەممە، نرخی هەر ئۆنسەیەک زێڕ نزیکەی 10 دۆلار دابەزی و لە نزیکەی 1975 دۆلار مامەڵەی پێوەکرا، بەوپێیەش ئەمە بۆ سێ رۆژی بەردەوامە نرخی زێڕ رووی لە دابەزین کردووە.
دابەزینی نرخی زێڕ لەکاتێکدایە ئەم هەفتەیە بانکە ناوەندییەکانی ئەمریکا، ژاپۆن و بەریتانیا بڕیار لەسەر سوودی بانکی دەدەن.
بانکی ناوەندیی ئەمریکا ئەمڕۆ [کاژێر 9:00 بەکاتی هەولێر] بڕیاری خۆی لەسەر سوودی بانکی دەدات.
لە هەلومەرجێکی ئاساییدا، بەرزکردنەوەی سوودی بانکی دەبێتە هۆکار بۆ بەرزبوونەوەی سوودی سەر قەواڵە داراییەکانی ئەمریکا و دابەزینی بەهای کانزا و کاڵاکان.
بەپێی ئەو رووپێوییانەی کە ئەنجامدران، ئەگەری کەمە بانکی ناوەندیی ئەمریکا ئەمجارە سوودی بانکی بەرزبکاتەوە، سەرەڕای ئەوەی پێشتر بەڵێنی داوە کە تاوەکو کۆتایی ئەم ساڵ جارێکی دیکە سوودی بانکی بەرزدەکاتەوە.
هەرچەندە هەڵاوسان لە ئەمریکا لە ماوەی یەک ساڵی رابردوودا رووی لە دابەزین کردووە، بەڵام هێشتا دوورە لە ئامانجی بانکی ناوەندیی ئەمریکا کە 2٪ـە، لەبەر ئەوەش بانکی ناوەندیی ئەمریکا پێداگرە لە بەردەوامیدان بە سیاسەتی نەختیی بانکەکە بۆ ماوەیەکی درێژتر کە لە ساڵی داهاتووشدا بەردەوام دەبێت.
شەڕی نێوان ئیسرائیل و چەکدارانی حەماس هەفتەی رابردوو نرخی زێڕی تاوەکو 2009 دۆلار بەرزکردەوە و نیگەرانییەکانی پەیوەست بە شەڕەکە، بازاڕە داراییەکانی تووشی شۆکی گەورە کردووە و سوودی سەر قەواڵە داراییەکانی گەنجینەی 10 ساڵی ئەمریکای بەرزکردووتەوە بۆ بەرزترین ئاستی لە دوای ساڵی 2007ـەوە.
|
ئابووری
|
https://www.rudaw.net/sorani/business/01112023
|
بەگوێرەی زانیارییەکانی رووداو، بەغدا 200 ملیار دیناری بۆ هەرێمی کوردستان نارد، کە سێیەم بەشی 700 ملیار دینارەکەیە و بۆ دابەشکردنی مووچەی مانگی تەممووز بەکاردەهێندرێت.
بەگوێرەی ئەو زانیارییانەی ئەمڕۆ (پێنجشەممە، 28-09-2023) لە وەزارەتی دارایی و ئابووری هەرێمی کوردستانەوە دەست تۆڕی میدیایی رووداو کەوتووە، بانکی بازرگانیی عێراق 200 ملیار دیناری خستووەتە سەر هەژماری وەزارەتی دارایی هەرێمی کوردستان.
ئەوە سێیەم بەشی 700 ملیار دینارەکەیە، کە حکومەتی عێراق بۆ مووچەی فەرمانبەرانی هەرێمی کوردستان دەینێرێت. ئەوەش لە کاتێکدایە رۆژی 24ـی ئەیلوول بەغدا 250 ملیار دینار و رۆژی 25ـی ئەیلوولیش بڕی 250 ملیار دیناری دیکەی بۆ هەرێمی کوردستان نارد، بەو بڕە پارەی ئەمڕۆ دەکاتە 700 ملیار دینار کە بەغدا بە شێوەی قەرز بۆ مووچەی فەرمانبەرانی دەنێرێت.
رۆژی 14ـی ئەم مانگە، شاندێک بە سەرۆکایەتیی مەسرور بارزانی، سەرۆکوەزیرانی هەرێمی کوردستان بۆ چارەسەرکردنی کێشەکانی بەغدا و هەولێر سەردانی بەغدایان کرد، جگە لە کۆبوونەوە لەگەڵ محەممەد شیاع سوودانی، سەرۆکوەزیرانی عێراق، لەگەڵ بەرپرسانی دیکەی عێراق و لایەنە سیاسییە عێراقییەکان کۆبوونەوە.
لەدوای سەردانەکەی شاندە باڵاکەی حکومەت بۆ بەغدا، ئەنجوومەنی وەزیرانی عێراق بە سەرۆکایەتیی محەممەد شیاع سوودانی کۆبووەوە و بڕیاریدا بڕی دوو تریلیۆن و 100 ملیار دینار بە قەرز بە هەرێمی کوردستان بدات بۆ ماوەی سێ مانگ، واتا مانگانە 700 ملیار دینار، ئەمەش بۆ دابینکردنی مووچەی مووچەخۆرانی هەرێمی کوردستان.
هەرێمی کوردستان مانگانە پێویستی بە 920 بۆ 940 ملیار دینارە بۆ مووچە، جگە لە خەرجیی بەکاربردن و دامودەزگاکان و بودجەی وەبەرهێنان و تێچووی بەرهەمهێنانی کارەبا، بڕیارە ئەو کورتهێنانەی بۆ مووچە دروست دەبێت، لە داهاتی نێوخۆ پڕبکرێتەوە.
حکومەتی عێراق رایگەیاندووە، بۆ تەواوی ئەمساڵ، سێ قەرزی 700 ملیاری بۆ مانگەکانی 9، 10 و 11ـی 2023 بۆ هەرێمی کوردستان دەنێرێت، بەڵام وەزارەتی دارایی هەرێمی کوردستان رایگەیاند، بەو پارەیە مووچەی مانگەکانی تەممووز و ئاب و ئەیلوول دەدات. ئێستاش دەستی بە دابەشکردنی مووچەی مانگی تەممووز کردووە.
|
ئابووری
|
https://www.rudaw.net/sorani/business/280920232
|
پارێزەرانی محەممەد شیاع سوودانی دەڵێن، دادگەی فیدراڵیی عێراق دادگەیەکی دەستوورییە و چاودێریی دەستووریبوونی یاساکان دەکات، دەسەڵاتی ئەوەی نییە دەسەڵاتی جێبەجێکردن پابەند بکات بە ئەنجامدانی کارێک.
رۆژی 21-2-2024 دادگەی فیدراڵیی عێراق لەبارەی چەند سکاڵایەک کۆبووەوە کە یەکێکیان پەیوەندی بە مووچەی فەرمانبەرانی هەرێمی کوردستانەوە هەبوو.
سکاڵاکاران سکاڵایان لەسەر سەرۆکوەزیرانی عێراق و سەرۆکوەزیرانی هەرێمی کوردستان تۆمارکردبوو، داوایان لە دادگەی فیدراڵیی عێراق کردبوو بڕیارێکی بەپەلە دەربکات بۆ ناردنی شایستە داراییەکان و مووچەی فەرمانبەران بۆ مانگەکانی تەممووز و ئابی ساڵی 2023.
هەروەها داوایان کردبوو، ئەو کێشەیەی کەوتووەتە نێوان هەردوو سکاڵالێکراو یەکلایی بکاتەوە کە بووەتە هۆی جێبەجێنەکردنی یاسای بودجەی گشتیی ژمارە 13ـی ساڵی 2023 و پابەندیان بکات بە پێدانی مووچەی مووچەخۆرانی هەرێمی کوردستان، هاوشێوەی سەرجەم فەرمانبەرانی دیکەی حکومەتی عێراق.
وەک لە دەقی نووسراوەکەی دادگەی فیدراڵیی عێراقدا هاتووە کە وێنەیەکی دەست تۆڕی میدیایی رووداو کەوتووە، لەو دانیشتنەدا پارێزەرانی سەرۆکوەزیرانی عێراق وەڵامی سکاڵاکاریان لە دادگەی فیدراڵی دایەوە و رایانگەیاند، "داواکاریی سکاڵاکاران لە چوارچێوەی تایبەتمەندیی دادگەی فیدراڵییدا نییە کە بە گوێرەی مادەی 93ی دەستووری عێراق تایبەتمەندییەکانی دەستنیشان کراون، چونکە دادگەی فیدراڵی دادگەیەکی دەستوورییە و چاودێریی دەستووریبوونی یاساکان دەکات و دەسەڵاتی ئەوەی نییە دەسەڵاتی جێبەجێکردن پابەند بکات بە ئەنجامدانی کارێک".
هەروەها لە دەقی نووسراوەکەی دادگەی فیدراڵییدا لەبارەی دانیشتنەکە هاتووە، "پارێزەرەکانی سەرۆکوەزیرانی عێراق رایانگەیاندووە، ئەو سکاڵایە پەیوەندی بە سەرۆکوەزیرانی عێراقەوە نییە، چونکە پێدانی مووچەی فەرمانبەرانی هەرێمی کوردستان ئەرکی ئەو نییە، بەڵکو حکومەتی هەرێمی کوردستان پابەندکراوە بە پێدانی مووچە".
پارێزەرانی سوودانی گوتوویانە، پابەندکردنی حکومەتی هەرێمی کوردستان بە پێدانی مووچەی فەرمانبەرانی هەرێمی کوردستان بە گوێرەی یاسای بودجەی ساڵی 2023 رێکخراوە.
یاساکە لە مادەی 12ـی بڕگەی دووەم و لقی (هـ)دا دەڵێت: وەزارەتی دارایی فیدراڵی مانگانە پابەند دەبێت بە پێدانی شایستەکانی هەرێمی کوردستان بە گوێرەی بڕگەکانی ئەو یاسایە، دوای ئەوەی هەرێمی کوردستان بڕگەکانی (ا، ب، ج، د)ـی ئەو بڕگەیە جێبەجێ دەکات.
بڕگەکان بریتین لە هەناردەکردنی نەوتی بەرهەمهێندراو لەو کێڵگانەی دەکەونە نێو هەرێمی کوردستان بۆ کۆگاکانی کۆمپانیای بەبازاڕکردنی نەوت- سۆمۆ لە بەندەری جەیهانی تورکی بەشێوەیەک کە لە 400 هەزار بەرمیل رۆژانە کەمتر نەبێت و داهاتە نانەوتییەکانی رادەستی گەنجینەی دەوڵەت بکات بەگوێرەی یاسای کارگێڕیی دارایی فیدراڵی، لەکاتێکدا حکومەتی هەرێمی کوردستان تاوەکو ئێستا بەوەوە پابەند نەبووە، بۆیە پارێزەرەکانی سەرۆکوەزیرانی عێراق داوایانکردووە سکاڵاکە رەتبکرێتەوە.
یەکلاییکردنەوەی سکاڵاکە دوای چەند دانیشتنێکی دادگە هات. یەکێک لەو دانیشتنانە لە 11-2-2024 کرا و لە نووسراوەکەی دادگەکەدا لەبارەی ئەو دانیشتنە هاتووە، "پارێزەرەکانی سەرۆکوەزیرانی عێراق لە 11-2-2024دا روونکردنەوەیەکیان پێشکێشی دادگەکە کرد کە تێیدا چەند خاڵێک هاتبوون."
نووسراوەکە دەڵێت، خاڵی یەکەمی روونکردنەوەی پارێزەرانی سوودانی ئەوە بوو کە "حکومەتی فیدراڵی تایبەتمەند نییە بە پێدانی مووچەی فەرمانبەرانی هەرێمی کوردستان بەشێوەیەکی راستەوخۆ و دوور لە پشکی هەرێمی کوردستان بە گوێرەی بڕگەی سێیەم لە مادەی 121 لە دەستوور کە حکومەتی فیدراڵی پابەند دەکات بە تەرخانکردنی پشکێکی دادپەروەرانە لە داهاتە فیدراڵییەکان بە گوێرەی رێژەی دانیشتووان".
پارێزەرەکانی سوودانی هەروەها گوتوویانە، حکومەتی فیدراڵی بە گوێرەی یاسای بودجەی فیدراڵی بۆ ساڵەکانی 2023، 2024 و 2025یش پابەند نییە کە راستەوخۆ مووچەی فەرمانبەرانی هەرێمی کوردستان بدات، چونکە مادەی 13ی ساڵی 2023ی بودجە پشکەکانی هەرێمی کوردستان بە یەکەیەک دادەنێت و ئەویش لە چوارچێوەی بودجەی گشتی فیدراڵی یەکدەخرێت.
بەگوێرەی بڕگەی یەکەم لە مادەی 11 لە یاساکە، پشکی هەرێمی کوردستان لە کۆی خەرجیی راستەقینە دەستنیشان دەکرێت و لەلایەن وەزارەتی دارایی فیدراڵییەوە دەدرێت؛ بۆیە پێدانی پارە بۆ مووچەی فەرمانبەرانی هەرێمی کوردستان بەشێوەیەکی سەربەخۆ لە پشکی هەرێمی کوردستان پێویستی بە دەستوەردانی یاسادانان هەیە.
خاڵی دووەم کە پارێزەرەکانی سوودانی باسیان کردووە ئەوەیە کە "یاسای بودجەی فیدراڵی پرۆسەی تەرخانکردنی پشکە داراییەکانی بەو شێوەیە رێکخستووە کە پرسی شایستە داراییەکان لەنێوان حکومەتی فیدراڵی و حکومەتی هەرێمی کوردستان بۆ ساڵەکانی 2004 تاوەکو 2022 یەکلایی بکرێتەوە، دوای وردبینیکردنی لەلایەن دیوانی چاودێریی دارایی بە هاوئاهەنگی لەگەڵ دیوانی چاودێریی دارایی لە هەرێمی کوردستان".
پارێزەرەکانی سوودانی هەروەها ئاماژەیان بەوە کردووە، "هەروەها لە مادەی 12دا هاتووە کە حکومەتی هەرێمی کوردستان بە هاوئاهەنگی لەگەڵ وەزارەتی نەوتی فیدراڵی پابەند دەبێت بە هەناردەکردنی نەوتی بەرهەمهێندراو لە کێڵگەکانی هەرێمی کوردستان بۆ کۆمپانیای سۆمۆ لە بەندەری جەیهان بە شێوەیەک لە 400 هەزار بەرمیل رۆژانە کەمتر نەبێت".
پارێزەرەکانی سەرۆکوەزیرانی عێراق باسیان لەوەش کردووە، "لە بەندی (ب)، بڕگەی دووەم، مادەی 12دا هاتووە، لە ئەگەری نەتوانینی هەناردەکردنی نەوت لە رێگەی بەندەری جەیهانەوە حکومەتی هەرێمی کوردستان پابەند دەبێت بە رادەستکردنی نەوت بە وەزارەتی نەوتی فیدراڵی؛ هەروەها لە بەندی (ج)، بڕگەی دووەم، مادەی 12 هاتووە، وەزارەتی دارایی فیدراڵی قەرەبووی حکومەتی هەرێمی کوردستان دەکاتەوە بۆ تێچووی بەرهەمهێنانی ئەو نەوتەی رادەست کراوە".
لە نووسراوەکەی دادگەکەدا هاتووە، "پارێزەرەکانی سەرۆکوەزیرانی عێراق ئاماژەیان بە چەندین بڕگەی یاسای بودجەی فیدراڵی عیراق کردووە بۆ بەرگریکردن لە بۆچوونەکەیان، لەوانەش بەندی (هـ) لە بڕگەی دووەم لە مادەی 12 کە دەڵێت، 'وەزارەتی دارایی فیدراڵی هەڵدەستێت بە پێدانی شایستەکانی هەرێمی کوردستان بەشێوەیەکی مانگانە دوای ئەوەی هەرێمی کوردستان بڕگەکانی (ا.ب.ج.د) لەو بەندە جێبەجێ دەکات'."
ئەو پارێزەرانە رایانگەیاندووە، هەرێمی کوردستان پابەند نەبووە بە بڕگەکانی یاسای بودجەی فیدراڵییەوە؛ بۆیە سەرۆکوەزیرانی عێراق پابەندکراوە بەگوێرەی دەقە یاساییەکان و بە تایبەتی بڕگەی یەکەم لە مادەی 13 لە یاسای بودجەی فیدراڵی شایستەکانی هەرێمی کوردستان نەنێرێت، لەنێویدا شایستەی فەرمانبەران.
|
ئابووری
|
https://www.rudaw.net/sorani/business/280220245
|
کۆمپانیای دانەگاز راپۆرتی نوێی دارایی کۆمپانیاکەی بۆ نیوەی یەکەمی ئەمساڵ بڵاوکردەوە و بەپێی راپۆرتەکە، ئاستی بەرهەمهێنانی کۆمپانیاکە لە هەرێمی کوردستان لە نیوەی یەکەمی ئەمساڵدا 6٪ بەرزبووەتەوە.
ئەمڕۆ چوارشەممە، 09-08-2023، کۆمپانیای دانەگاز رایگەیاند، پێشبینی دەکەن تاوەکو کۆتایی چارەکی دووەمی ساڵی 2024، پڕۆژەی پەرەپێدان و فراوانکردنی ئاستی بەرهەمهێنانی کۆمپانیاکە بەبڕی 250 ملیۆن پێ سێجای رۆژانە لە هەرێمی کوردستان تەواو ببێت.
دانەگاز کە یەکێکە لە هاوبەشەکان لە کۆنسێرتیۆمی پێرڵ پێترۆلیۆم رایگەیاند، بەم دواییانە کۆنسێرتیۆمەکە 101 ملیۆن دۆلاریان وەک شایستە داراییەکانیان وەرگرتووە.
دانەگاز دەڵێت، لە شەش مانگی یەکەمی ئەمساڵدا قازانجی کۆمپانیاکە 83 ملیۆن دۆلار بووە کە بەراورد بە قازانجی نیوەی یەکەمی پار، 25٪ دابەزیوە، بەوپێیەی لە نیوەی یەکەمی پار 111 ملیۆن دۆلار قازانجیان هەبووە.
ئەو کۆمپانیایە هۆکاری دابەزینی قازانجی لە نیوەی یەکەمی ئەمساڵ بۆ دابەزینی نرخی نەوتی برێنت لەو ماوەیەدا بەراورد بە نیوەی یەکەمی پار گەڕاندووەتەوە و دەڵێت، "نیوەی یەکەمی پار، تێکڕای نرخی نەوتی برێنت 107 دۆلار بووە، بەڵام نیوەی یەکەمی ئەمساڵ دابەزیوە بۆ 80 دۆلار."
دانەگاز هەروەها باسی لەوە کردووە کە هۆکارێکی دیکەی دابەزینی قازانجەکانیان بۆ ئەو داشکانە دەگەڕێتەوە کە کۆمپانیاکە بۆ نرخی گازی کۆندێنسەیتی کۆمپانیاکەی کردووە، ئەو کاتەی کە بە لایەنی سێیەمی لە هەرێمی کوردستان فرۆشتووە.
لە بەشێکی دیکەی راگەیێندراوەکەدا، دانە گاز جەخت لەوە دەکاتەوە بەشێک لە کەمبوونەوەی داهاتی کۆمپانیاکە لە نیوەی یەکەمی ئەمساڵدا، بەهۆی بەرزبوونەوەی ئاستی بەرهەمهێنانی کۆمپانیاکەیە لە هەرێمی کوردستان و هەروەها کەمکردنەوەی خەرجییەکانییەتی کە بە رێژەی 15٪ قەرەبوو کراوەتەوە. دەشڵێت، "سەرەڕای وەستانی هەناردەکردنی نەوتی هەرێمی کوردستان، بەرهەمهێنانی کۆمپانیاکەمان وەک پێشتر بەردەوامبووە، لەبەرئەوەی بەرهەمەکانیان لەنێوخۆ بەکاردێت."
پاتریک ئالمان وارد، سەرۆکی جێبەجێکاری کۆمپانیای دانەگاز رایگەیاند، "ئەنجامەکانی نیوەی یەکەمی ئەمساڵ، ئاماژەیە بەو ئاڵنگارییانەی کە کۆمپانیا نەوتییەکان رووبەڕووی بوونەتەوە بەهۆی دابەزینی نرخی جیهانیی نەوت."
پاتریک دەشڵێت، "بۆ رووبەڕووبوونەوەی کاریگەرییەکانی دابەزینی نرخەکانی جیهانیی وزە، روویان کردووەتە کەمکردنەوەی خەرجییەکانیان و هەوڵدەدەن شایستە داراییەکانیان لە میسر و هەرێمی کوردستان وەربگرن."
لەبارەی ئاستی بەرهەمهێنانی کۆمپانیاکە، دانەگاز دەڵێت، لە مانگی یەکی ئەمساڵەوە پڕۆژەیەکی فراوانکردنی بەرهەمهێنانیان جێبەجێکرد کە بووە هۆی بەرزبوونەوەی ئاستی بەرهەمهێنانی گازی سرووشتی لە هەرێمی کوردستان بە بڕی رۆژانە 50 ملیۆن پێی سێجاو بەوپێیەش تێکڕای ئاستی بەرهەمهێنانی کۆمپانیاکە بەرزبووەوەتە بۆ رۆژانە 36 هەزار و 400 بەرمیل هاوتای نەوت.
|
ئابووری
|
https://www.rudaw.net/sorani/business/090820232
|
عێراق قەدەخەکردنی مامەڵەی بە دۆلار لە 14 بانکەکە جێبەجێکرد. بانکی ناوەندیی عێراق ناوی ئەو 14 بانکەشی بڵاوکردەوە کە لەلایەن ئەمریکاوە مامەڵەکردن بە دۆلاریان لێ قەدەخە کراوە، یەکێکیان بانکی هەولێرە بۆ وەبەرهێنان و پارەدارکردن.
رۆژی پێنجشەممە 20-07-2023، بانکی ناوەندیی عێراق نووسراوێکی گشتاندنی بۆ سەرجەم بانکە مۆڵەتپێدراو و دامەزراوە دارایییە نابانکییەکان کردووە؛ تێیدا دەڵێت، بڕیاردراوە ئەو بانکانەی ناویان لە خوارەوە هاتووە، نابێت لە رۆژی پێنجشەممە 20-07-2023وە بە دۆلار مامەڵەیان لەگەڵ بکرێت. قەدەخەکردنی مامەڵەی ئەو بانکە عێراقییانەش بە دۆلار بەهۆی وردبینی بووە لە حەواڵەی بانکیی بانکەکانی ساڵی رابردوو.
هەر لە نووسراوەکەدا هاتووە، ئەو بانکانەی کە مامەڵەکردن بە دۆلاریان لێ قەدەخە کراوە، بەوپەڕی ئازادییەوە دەتوانن مامەڵە بە دینار بکەن و لە هەموو خزمەتگوزارییەکانی سیستمی بانکیی عێراقی سوودمەندن، لەگەڵ ئەوەی لە ئاستی نێودەوڵەتیدا دەتوانن مامەڵە بە دراوی دیکە بکەن، جگە لە دۆلار.
بانکەکان بریتین لە:
1- بانکی راوێژکاریی ئیسلامی بۆ وەبەرهێنان و پارەدارکردن
2- بانکی قرتاسی ئیسلامی بۆ وەبەرهێنان و پارەدارکردن
3- بانکی تەیفی ئیسلامی بۆ وەبەرهێنان و پارەدارکردن
4- بانکی ئیلافی ئیسلامی
5- بانکی هەولێر بۆ وەبەرهێنان و پارەدارکردن
6- بانکی نێودەوڵەتیی ئیسلامی
7- بانکی عەبرە عێراق بۆ وەبەرهێنان
8- بانکی موسڵ بۆ پەرەپێدان و وەبەرهێنان
9- بانکی راجحی ئیسلامی
10- بانکی سۆمەری بازرگانی
11- بانکی متمانەی نێودەوڵەتیی ئیسلامی
12- بانکی دارایی ئیسلامی
13- بانکی جیهانی ئیسلامی (العالم الاسلامی) بۆ وەبەرهێنان و پارەدارکردن
14- بانکی زینی عێراقی ئیسلامی بۆ وەبەرهێنان و پارەدارکردن
ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا، مامەڵەکردن بە دۆلاری لە 14 بانکی عێراقیدا قەدەخە کرد و بەوە تۆمەتباری کردوون، کە دۆلاریان بۆ ئەو وڵاتانە ناردووە، کە سزای ئەمریکایان لەسەرە. رۆژی چوارشەممە 19-07-2023، رۆژنامەی وۆڵ ستریت جۆڕناڵی ئەمریکی بڵاویکردووەتەوە، ئەمریکا ئەو سزایەی دوای ئەوە بەسەر ئەو بانکانەدا سەپاند، دوای ئەوەی دەرکەوت ئەو بانکانە لە کردەکانی شووشتنەوەی پارە و مامەڵە داراییە گومانلێکراوەکان و مامەڵە فێڵکارییەکان تێوەگلاون، وەکو چەند بەرپرسێکی ئەمریکی بە رۆژنامەکەیان راگەیاندووە.
بەرپرسێکی باڵای ئەمریکی بە رۆژنامەکەی راگەیاندووە، "گومانێکی بەهێزمان هەیە هەندێک لە کارەکانی سپیکردنەوەی پارە رەنگە بە سوود بگەڕێتەوە بۆ ژمارەیەک کەس کە سزای ئەمریکا دەیانگرێتەوە، یان بۆ بەرژوەندیی کەسانێک کە سزاکان نەیگرتوونەتەوە."
بە گوتەی بەرپرسە ئەمریکییەکە: "مەترسیی سەرەکی لە سزاکان لە عێراق بەدڵنیاییەوە پەیوەندییان بە ئێرانەوە هەیە."
بەپێی بەشێک لە بەرپرسانی ئێستا و پێشووی عێراق و ئەمریکا ژمارەیەک لە بانک و کۆمپانیاکانی ئاڵوگۆڕی دراو لە رێگەی مامەڵەی فێڵبازانە و هەندێک پلانەوە قازانجی زۆریان لە مامەڵەکردن بە دۆلارەوە کردووە. بەتایبەت ئەو بانک و کۆمپانیایانە دەتوانن ئەو دۆلارەی بە نرخی بانکی ناوەندیی عێراق دەکڕن دووبارە بیفرۆشنەوە، ئەوەش وادەکات بەهاکەی لە بازاڕدا بەرزبێت، وەکو رۆژنامەکە ئاماژەی بۆ کردووە.
|
ئابووری
|
https://www.rudaw.net/sorani/business/200720234
|
سەرکردەکانی وڵاتانی ئەندام لە رێکخراوی هاریکاریی شانگهای داوا دەکەن مامەڵە بازرگانییەکانیان بە دراوی نیشتمانی بێت و دووربکەونەوە لە بەکارهێنانی دۆلار.
ئیبراهیم رەئیسی، سەرۆککۆماری ئێران رایگەیاند، "ئەوەی بووەتە هۆکار بۆ سەپاندنی دەسەڵاتی رۆژئاوا، سەپاندنی دۆلار بووە. لەبەر ئەوە هەر چەشنە هەوڵدانێک بۆ دروستکردنی سیستمێکی دادوەرانەی نێودەوڵەتی، پێویستی بە لادانی ئەو ئامرازەی خۆسەپاندنە."
رێکخراوی هاریکاریی شانگهای لەڕووی جوگرافییەوە گەورەترین رێکخراوی ناوچەیی جیهانە. 40%ی دانیشتووانی جیهان و 20%ی کۆی بەرهەمی ناوخۆی جیهان پێکدەهێنن. هاوچەشنی ئێران، رووسیا و چین رایانگەیاندووە، لە مامەڵە بازرگانییەکانیاندا کار بە دراوی نیشتمانیی خۆیان، رووبڵ و یوان دەکەن.
رێکخراوی هاریکاریی شانگهای لە ساڵی 2001 کاتێك دامەزرا، قەبارەی بازرگانیی نێوان ئەندامانی 667 ملیار دۆلار بوو، بەڵام ئێستا بەرزبووەتەوە بۆ شەش تریلیۆن دۆلار.
ڤلادیمیر پووتین، سەرۆکی رووسیا دەڵێت، "مەترسیی سەرهەڵدانی قەیرانی جیهانی، ئابووری و دارایی لەبەر کۆنترۆڵنەکردنی قەبارەی قەرزی وڵاتە تازە پێگەیشتووەکان و زیادبوونی هەژاری و دابەشبوونی کۆمەڵایەتی زیاد بووە."
لە ساڵی 2022دا بە بڕی 25.3 تریلیۆن دۆلار بازرگانیی نێودەوڵەتی ئەنجامدراوە؛ 90%ی کۆی بازرگانیی جیهان بە دۆلار و یۆرۆ بووە.
|
ئابووری
|
https://www.rudaw.net/sorani/business/06072023
|
پارێزگاری بانکی ناوەندیی عێراق لە پرسی ئابووریی دیجیتاڵی و بەئەلیکترۆنیکردنی کەرتی بانکی لە عێراق رایگەیاند، لەو بوارەدا زۆر دواکەوتووین.
ئێوارەی رۆژی شەممە 28ی تشرینی یەکەمی 2023 عەلی عەللاق، پارێزگاری بانکی ناوەندیی عێراق لە رێوڕەسمی دەستپێکردنی خزمەتگوزاریی ڤیزا دایرێکتی بانکی یەکەمی عێراق (FIB) بەشداریی کرد، کە لە بەغدا بەڕێوەچوو و رایگەیاند، هەنگاوەکان بە ئاراستەیەکی زۆر چالاک و گرنگ دەچن، کە مەبەست لێی ئاوێتەبوون و خۆگونجاندنە لە گۆڕانکاریی ئابووریی نەختینەیی بەرەو ئابووریی دیجیتاڵی.
پارێزگاری بانکی ناوەندیی عێراق گوتی، "بە دڵنیاییەوە ئەمەش بەرپرسیارێتییەکی زۆر گەورەیە بۆ وڵاتێک کە زۆر دواکەوتووە لە خۆگونجاندن و ئاوێتەبوون لە پێشکەوتنەکان و پەرەسەندنەکان لە بواری تەکنۆلۆژیا بەگشتی و تەکنۆلۆژیای دارایی بەتایبەتی. دەڵێن، جیهان لە ساڵانی نێوان 1980 - 2000 هێندەی 200 ساڵ پێشکەوتووە و گۆڕانکاریی بەسەردا هاتووە. ئێمەش زۆر بەداخەوە لەم ماوەیەدا لە جیهانێکی دیکەدا بووین و بەهۆیەوە زۆر دواکەوتووین."
عەلی عەللاق باسی لەوەش کرد، ئەمڕۆش عێراق پێشبڕکێ لەگەڵ کات دەکات و هەنگاوەکان کورت دەکاتەوە و بەدوای گۆڕانکاری و پەرەسەندنەکاندایە لەپێناو ئەوەی خۆیان بەم هەموو گۆڕانکارییە زۆر گرنگانە بگونجێنن، "کاتێک باس لەم روانگەیە دەکەین، رەنگدانەوەی ئابووری، دارایی، نەختینەیی، کۆمەڵایەتی و بوارەکانی دیکەش دەگرێتەوە. بۆیە ئەم پرۆسەیە، گۆڕانکارییەکی تەکنۆلۆژیی لاوەکی نییە، بەڵکو ئەمە گۆڕانکارییەکی مەزنە کە پێویستی بە پلان و بەرنامە و هۆشیارییەکی زۆر هەیە لەپێناو خۆگونجاندن و تێکەڵاوبوون و تێوەگلان لەگەڵ ئەم بابەتەدا."
پارێزگاری بانکی ناوەندیی عێراق، گۆڕانکارییە تەکنۆلۆژییەکانی کەرتی بانکی و دارایی بە شۆڕشی چوارەم ناساند و گوتی، "ئەمڕۆ تەکنۆلۆژییەکان هێندە بە خێرایی پەرەی سەندووە، شۆڕشی چوارەمی دەستپێکردووە، کە شۆڕشی دیجیتاڵییە. ئەم شۆڕشە گۆڕانکاریی کردووە و گۆڕانکاریی زیاتریش لە ئاراستەی رووخساری ئەم جیهانە دروست دەکات. هەروەها گۆڕانکاری لە سرووشتی سیستمەکان و رەفتارە جیاوازەکانی کارکردنیش دەکات. تەنانەت گۆڕانکاریی ریشەیی بەسەر پەیوەندیی دارایی و نەختینەییش دەکات. ئیدی جیهان بەرەو گۆڕانکاریی زۆر گەورە هەنگاو دەنێت. کەرتی دارایی و کەرتی بانکی، ئەو دوو کەرتە هەرە گرنگەن کە خۆیان لەگەڵ ئەم هەموو گۆڕانکارییەدا دەگونجێنن و بەدواداچوون بۆ پێشهاتەکان دەکەن، لە هەموو کەرتەکانی دیکەش زیاتر وەبەرهێنانی بۆ دەکەن؛ چونکە ئەم کەرتە لەسەر بنەمای خێرایی و وردبینی و تێچووەکاندا کار دەکات."
جەختی لەوەش کردەوە، پێشتر وا باو بوو، گەورە بچووک دەخوات، بەڵام ئەمە باوی نەما و کاری پێناکرێت؛ ئەمڕۆ ئەم بۆچوونە تەواو گۆڕاوە و بووەتە "ئەوەی خێرایە خاوەکە دەخوات. هەربۆیە ئەو ئامرازانەی هاوکارن بۆ خێراکردنی خزمەتگوزارییەکان، هەر ئەوان سەرکەوتوون؛ پشتبەستن بە ئامرازی تەکنۆلۆژی هۆکارن بۆ سەرکەوتنی زیاتر و پەرەپێدانی گرنگتر، ئەگەر پێمانوابێت، خواردنگەیەکی خواردنە خێراکانی وەکو ماکدۆناڵد کە پشتی بە ئامرازەکانی تەکنۆلۆژیا بەست و توانیی خۆی بگەیێنێتە هەموو جیهان، ئەی چۆن کەرتی بانکەکان پێویستیان پێنابێت لە پەرەسەندنە زۆر خێراکانی ئەم بوارە."
عەلی عەللاق ئەوەیشی خستەڕوو، "بانکی ناوەندیی عێراق لە پرسی حەواڵە دەرەکییەکان و پرسی فرۆشتنی دۆلار، پێویستی بە وەگەڕخستنی چەندین ئامرازی ئەلیکترۆنییە. بانکی ناوەندی کێشەی نییە ئەگەر بێتو خواست و داواکاری لەسەر دۆلار هەبێت، دەتوانێت هەموو خواستەکان بەجێبگەیێنێت، بەڵام داواکە دەبێت لەڕێگە فەرمی و راست و دروستەکانەوە بێت، بۆیە ئێمەش ناچارین ئەم سەرچاوە و رێگایانە فرەچەشن بکەین، بۆئەوەی هاووڵاتی روو لە رێگە نافەرمییەکان نەکات. هەر کاتێک گۆڕانکاری لە بەهای دراوەکان دەبینین، ئەمە بە مانای ئەوە دێت، کە ئەو کەسانەمان گۆشەگیر کردوون کە لەڕێگەی نافەرمییەوە بازرگانی بە دۆلار دەکەن. کەسانێک هەن دۆلار بە نرخی گرانتر لەم نرخە فەرمییە دەکڕن؟ بەڵام واناکەن، چونکە مەبەستێکی دیکەی بەدوادا دێت."
لە بەشێکی دیکەی قسەکانیدا روونیکردەوە، "ئەم ئامرازانە، کارئاسانیی زۆر دەکات بۆ دەستگەیشتن بە دراوی بیانی و ئێمەش تواناکانمان چڕ کردووەتەوە بۆئەوەی دەستمان بە ئامرازە راست و دروستەکان بگات و بە دڵنیاییەوە، تەکنۆلۆژیای بەدیجیتاڵکردن ئەم کارئاسانییانەمان بۆ دەکات. ئەم ئامرازانە لەگەڵ ماستەرکارد و ڤیزاکاردیش بەهەمان شێوە. هەروەها تەواوبوونی ئامرازەکانی چاودێریکردن و بەدواداچوون بۆ ئەم پرسە هەنگاوێکی دیکە دەبێت بۆ تۆکمەکردنی ئەم بوارە گرنگە."
پارێزگاری بانکی ناوەندیی عێراق لە پرسی ئابووریی دیجیتاڵی و بەئەلیکترۆنیکردنی کەرتی بانکی لە عێراق رایگەیاند، لەو بوارەدا زۆر دواکەوتووین.
ئێوارەی رۆژی شەممە 28ی تشرینی یەکەمی 2023 عەلی عەللاق، پارێزگاری بانکی ناوەندیی عێراق لە رێوڕەسمی دەستپێکردنی خزمەتگوزاریی ڤیزا دایرێکتی بانکی یەکەمی عێراق (FIB) بەشداریی کرد، کە لە بەغدا بەڕێوەچوو و رایگەیاند، هەنگاوەکان بە ئاراستەیەکی زۆر چالاک و گرنگ دەچن، کە مەبەست لێی ئاوێتەبوون و خۆگونجاندنە لە گۆڕانکاریی ئابووریی نەختینەیی بەرەو ئابووریی دیجیتاڵی.
پارێزگاری بانکی ناوەندیی عێراق گوتی، "بە دڵنیاییەوە ئەمەش بەرپرسیارێتییەکی زۆر گەورەیە بۆ وڵاتێک کە زۆر دواکەوتووە لە خۆگونجاندن و ئاوێتەبوون لە پێشکەوتنەکان و پەرەسەندنەکان لە بواری تەکنۆلۆژیا بەگشتی و تەکنۆلۆژیای دارایی بەتایبەتی. دەڵێن، جیهان لە ساڵانی نێوان 1980 - 2000 هێندەی 200 ساڵ پێشکەوتووە و گۆڕانکاریی بەسەردا هاتووە. ئێمەش زۆر بەداخەوە لەم ماوەیەدا لە جیهانێکی دیکەدا بووین و بەهۆیەوە زۆر دواکەوتووین."
عەلی عەللاق باسی لەوەش کرد، ئەمڕۆش عێراق پێشبڕکێ لەگەڵ کات دەکات و هەنگاوەکان کورت دەکاتەوە و بەدوای گۆڕانکاری و پەرەسەندنەکاندایە لەپێناو ئەوەی خۆیان بەم هەموو گۆڕانکارییە زۆر گرنگانە بگونجێنن، "کاتێک باس لەم روانگەیە دەکەین، رەنگدانەوەی ئابووری، دارایی، نەختینەیی، کۆمەڵایەتی و بوارەکانی دیکەش دەگرێتەوە. بۆیە ئەم پرۆسەیە، گۆڕانکارییەکی تەکنۆلۆژیی لاوەکی نییە، بەڵکو ئەمە گۆڕانکارییەکی مەزنە کە پێویستی بە پلان و بەرنامە و هۆشیارییەکی زۆر هەیە لەپێناو خۆگونجاندن و تێکەڵاوبوون و تێوەگلان لەگەڵ ئەم بابەتەدا."
پارێزگاری بانکی ناوەندیی عێراق، گۆڕانکارییە تەکنۆلۆژییەکانی کەرتی بانکی و دارایی بە شۆڕشی چوارەم ناساند و گوتی، "ئەمڕۆ تەکنۆلۆژییەکان هێندە بە خێرایی پەرەی سەندووە، شۆڕشی چوارەمی دەستپێکردووە، کە شۆڕشی دیجیتاڵییە. ئەم شۆڕشە گۆڕانکاریی کردووە و گۆڕانکاریی زیاتریش لە ئاراستەی رووخساری ئەم جیهانە دروست دەکات. هەروەها گۆڕانکاری لە سرووشتی سیستمەکان و رەفتارە جیاوازەکانی کارکردنیش دەکات. تەنانەت گۆڕانکاریی ریشەیی بەسەر پەیوەندیی دارایی و نەختینەییش دەکات. ئیدی جیهان بەرەو گۆڕانکاریی زۆر گەورە هەنگاو دەنێت. کەرتی دارایی و کەرتی بانکی، ئەو دوو کەرتە هەرە گرنگەن کە خۆیان لەگەڵ ئەم هەموو گۆڕانکارییەدا دەگونجێنن و بەدواداچوون بۆ پێشهاتەکان دەکەن، لە هەموو کەرتەکانی دیکەش زیاتر وەبەرهێنانی بۆ دەکەن؛ چونکە ئەم کەرتە لەسەر بنەمای خێرایی و وردبینی و تێچووەکاندا کار دەکات."
جەختی لەوەش کردەوە، پێشتر وا باو بوو، گەورە بچووک دەخوات، بەڵام ئەمە باوی نەما و کاری پێناکرێت؛ ئەمڕۆ ئەم بۆچوونە تەواو گۆڕاوە و بووەتە "ئەوەی خێرایە خاوەکە دەخوات. هەربۆیە ئەو ئامرازانەی هاوکارن بۆ خێراکردنی خزمەتگوزارییەکان، هەر ئەوان سەرکەوتوون؛ پشتبەستن بە ئامرازی تەکنۆلۆژی هۆکارن بۆ سەرکەوتنی زیاتر و پەرەپێدانی گرنگتر، ئەگەر پێمانوابێت، خواردنگەیەکی خواردنە خێراکانی وەکو ماکدۆناڵد کە پشتی بە ئامرازەکانی تەکنۆلۆژیا بەست و توانیی خۆی بگەیێنێتە هەموو جیهان، ئەی چۆن کەرتی بانکەکان پێویستیان پێنابێت لە پەرەسەندنە زۆر خێراکانی ئەم بوارە."
عەلی عەللاق ئەوەیشی خستەڕوو، "بانکی ناوەندیی عێراق لە پرسی حەواڵە دەرەکییەکان و پرسی فرۆشتنی دۆلار، پێویستی بە وەگەڕخستنی چەندین ئامرازی ئەلیکترۆنییە. بانکی ناوەندی کێشەی نییە ئەگەر بێتو خواست و داواکاری لەسەر دۆلار هەبێت، دەتوانێت هەموو خواستەکان بەجێبگەیێنێت، بەڵام داواکە دەبێت لەڕێگە فەرمی و راست و دروستەکانەوە بێت، بۆیە ئێمەش ناچارین ئەم سەرچاوە و رێگایانە فرەچەشن بکەین، بۆئەوەی هاووڵاتی روو لە رێگە نافەرمییەکان نەکات. هەر کاتێک گۆڕانکاری لە بەهای دراوەکان دەبینین، ئەمە بە مانای ئەوە دێت، کە ئەو کەسانەمان گۆشەگیر کردوون کە لەڕێگەی نافەرمییەوە بازرگانی بە دۆلار دەکەن. کەسانێک هەن دۆلار بە نرخی گرانتر لەم نرخە فەرمییە دەکڕن؟ بەڵام واناکەن، چونکە مەبەستێکی دیکەی بەدوادا دێت."
لە بەشێکی دیکەی قسەکانیدا روونیکردەوە، "ئەم ئامرازانە، کارئاسانیی زۆر دەکات بۆ دەستگەیشتن بە دراوی بیانی و ئێمەش تواناکانمان چڕ کردووەتەوە بۆئەوەی دەستمان بە ئامرازە راست و دروستەکان بگات و بە دڵنیاییەوە، تەکنۆلۆژیای بەدیجیتاڵکردن ئەم کارئاسانییانەمان بۆ دەکات. ئەم ئامرازانە لەگەڵ ماستەرکارد و ڤیزاکاردیش بەهەمان شێوە. هەروەها تەواوبوونی ئامرازەکانی چاودێریکردن و بەدواداچوون بۆ ئەم پرسە هەنگاوێکی دیکە دەبێت بۆ تۆکمەکردنی ئەم بوارە گرنگە."
|
ئابووری
|
https://www.rudaw.net/sorani/business/28102023
|
بەهای تمەن لە نزمیدایە و 100 دۆلار لە 5.5 ملیۆن تمەن نزیک دەبێتەوە. بەهای دیناریش کەمێک بەرزبووەوە و 100 دۆلار لە خوار 152 هەزار دینارەوەیە.
حاجی سابیر باواجی، ئەندامی ئەنجوومەنی بازاڕی ئاڵوگۆڕی دراو لە هەولێر ئەمڕۆ یەکشەممە 21-01-2024 بە تۆڕی میدیایی رووداوی گوت، 100 دۆلار بە 151 هەزار و 850 دینار دەفرۆشرێت.
لەبارەی بەهای تمەن بەرامبەر دۆلار، باواجی ئەوەی خستەڕوو، بەهای تمەن لە نزمیدایە و 100 دۆلار بەرامبەر 5.4 ملیۆن تمەنی ئێرانە.
لە سلێمانی کەمێک جیاوازی لە بەهای دیناردا هەیە و 100 دۆلار بە 152 هەزار دینار دەفرۆشرێت.
زیاتر لە دوو ساڵە بەهای دینار بەرامبەر دۆلار ناجێگیرە. وێڕای رێکارە جیاجیاکانی بانکی ناوەندیی عێراق و فرۆشتنی 100 دۆلار بە 132 هەزار دینار لەلایەن بانکەکەوە بەگوێرەی مەرجەکانی، تاوەکو ئەمڕۆ بەهای دینار جێگیر نەبووە.
|
ئابووری
|
https://www.rudaw.net/sorani/business/210120242
|
رۆژی هەینی نرخی نەوت لە کاتی داخستنی بازاڕەکان بە رێژەی 3٪ بەرزبووەوە، بەهۆی نیگەرانی لە کەمبوونەوەی خستنەڕوو. هەروەها نرخی ئۆنسەیەک زێڕ بەرزبووەوە بۆ 1925 دۆلار.
هەر بەرمیلێک نەوتی برێنتی دەریای باکوور یەک دۆلار و 95 سەنت بەرزبووەوە بۆ 78 دۆلار و 47 سەنت.
نرخی نەوتی سووکی تەکساسی ئەمریکاش دوو دۆلار و شەش سەنت بەرزبووەوە و بە 73 دۆلار و 86 سەنت مامەڵەی پێوەکرا.
ئەوە بەرزترین ئاستی نرخی نەوتە لە دوای مانگی پێنجی ئەمساڵەوە و هەردوو نرخی نەوتی برێنت و نەوتی تەکساس لە ئاستی هەفتانە بە رێژەی 5٪ بەرزبوونەوەیان بەخۆوە بینی.
فیل فلین، شرۆڤەکاری سەر بە کۆمپانیای راوێژکاری (پرایس فیوچەرز) لەو بارەیەوە رایگەیاند، "بەرزبوونەوەی لەناکاوی نرخی نەوت دوای ئەوە دێت کە زۆربەی بازرگانان گرەویان لەسەر دابەزینی نرخی نەوت کردبوو."
ئەو شرۆڤەکارە دەڵێت، "بۆ ماوەی دوو مانگ نرخی نەوتی برێنت لە نێوان 73 دۆلار بۆ 77 دۆلار مامەڵەی پێوەکرا و دەبێت بزانین ئایا نرخی نەوت توانیویەتی ئەو بازنەیە تێپەڕێنێت و بەردەوام دەبێت لە بەرزبوونەوە یان نیگەرانییەکانی پەیوەست بە رەوشی ئابووریی جیهان دووبارە نرخی نەوت دادەبەزێنێتەوە."
نرخی ئۆنسەیەک زێڕ بەرزبووەوە بۆ 1925 دۆلار
نرخی هەر ئۆنسە زێڕ لە کاتی داخستنی بازاڕە داراییەکان نزیکەی 15 دۆلار بەرزبووەوە بۆ 1925 دۆلار.
بەرزبوونەوەی نرخی زێڕ لە رۆژی هەینی دوای بڵاوبوونەوەی ئامارەکانی پەیوەست بە بازاڕی کاری ئەمریکا روویدا کە تیایدا دەرکەوت لە مانگی شەشدا 209 هەزار هەلیکاری نوێ لە ئەمریکا رەخساوە کە کەمتر بووە لە پێشبینی ئابووریناسان.
کەمبوونەوەی ژمارەکانی هەلیکار لە ئەمریکا بازرگانانی زێڕی گەیاندە ئەو بڕوایەی کە رەنگە لە کۆبوونەوەی داهاتووی بانکی ناوەندیی ئەمریکا، دەسەڵاتدارانی بانکەکە سوودی بانکیی بەرزنەکەنەوە، بەو هۆیەشەوە نرخی زێڕ بەرزبوونەوەی بەخۆیەوە بینیوە.
ئابووریناسان و کۆمپانیاکان پێشبینییان کردبوو کە لە مانگی شەشدا 225 هەزار هەلیکاری نوێ لە ئەمریکا بڕەخسێت.
ژمارەی هەلیکاری نوێ لە مانگی شەش بە رێژەیەکی بەرچاو کەمتربووە لە ژمارەکانی مانگی پێنج، بەوپێیەی کە لەو مانگەدا 339 هەزار هەلیکاری نوێ رەخساوە.
دوای بڵاوبوونەوەی ئامارەکانی هەلیکاری نوێ لە ئەمریکا لە رۆژی هەینی تەنانەت نرخی زێڕ توانی بەرزبێتەوە بۆ نزیکەی 1934 دۆلار، بەڵام دوای چەند کاژێرێک نرخی زێڕ دابەزی بۆ ئاستی 1925 دۆلار.
|
ئابووری
|
https://www.rudaw.net/sorani/business/08072023
|
prev
next
نرخی نەوت لە کاتی داخستنی بازاڕەکان لە شەوی هەینی، بەڕێژەی 2٪ بەرزبووەوە، دوای ئەوەی عێراق پاڵپشتیی خۆی بۆ کەمکردنەوەی زیاتر لە خستنەڕووی نەوت لە چوارچێوەی ئۆپێک پڵەسدا راگەیاند.
نرخی نەوتی برێنت 1 دۆلار و 42 سەنت بەرزبووەوە و بە 81 دۆلار و 43 سەنت مامەڵەی پێوەکرا. نرخی نەوتی سووکی تەکساسیش 1 دۆلار و 43 سەنت بەرزبووەوە و بە 77 دۆلار و 17 سەنت مامەڵەی پێوەکرا.
سەرەڕای بەرزبوونەوەی نرخی نەوت لە رۆژی هەینیدا، هێشتا لە ئاستی هەفتانەدا نرخی نەوت بەڕێژەی 4٪ دابەزینی بەخۆیەوە بینیوە.
بڕیارە رۆژی 26ـی ئەم مانگە، وەزیرانی نەوتی ئەندام لە هاوپەیمانیی ئۆپێک پڵەس کۆببنەوە و وەزیری وزەی عێراق لە بەغدا رایگەیاند، وڵاتەکەی پاڵپشتی لە کەمکردنەوەی ئاستی خستنەڕووی نەوت دەکات و داوای کرد لەو چوارچێوەیەدا پشکی هەر وڵاتێک دیاری بکرێت.
جگە لە عێراق، بەرپرسانی سعودیە رایانگەیاندووە کە بەردەوام دەبن لە کەمکردنەوەکان لە ئاستی خستنەڕووی نەوت.
فیل فلین، شرۆڤەکاری بازاڕە داراییەکان سەر بە کۆمپانیای راوێژکاری ( پرایس فیوچەرز) لەو بارەیەوە رایگەیاند، "بەرزبوونەوەی نرخی نەوت لە رۆژی هەینی دوای ئەوە هات کە نرخی ئەو کاڵا ستراتژییە لە ماوەی هەفتەی رابردوودا لە رادەبەدەر دابەزینی بەخۆیەوە بینی" و هۆکارەکەشی بە هۆکاری تەکنیکی ناوبرد و گوتی، "نیگەرانی لە داهاتووی ئابووریی جیهان، ئاسۆی خواستی بۆ بەکارهێنانی نەوت تەمووژاوی کردبوو."
لەلایەکی دیکەوە شرۆڤەکارانی سەر بە کۆمیرزبانکی ئەڵمانی رایانگەیاند، "بەرزبوونەوەی نرخی نەوت بەهۆی ئەوە روویداوە کە نیگەرانیی بازرگانان لەبەر رووداوەکانی رۆژهەڵاتی نێوەراست لەسەر ئەگەری پچڕانی خستنەڕووی نەوت زیادبووە."
هەروەها بەپێی ئامارەکانی کۆمپانیای خزمەتگوزاریی نەوتی ئەمریکی، بەیکر هیوز، ژمارەی سەکۆ نەوتییەکانی ئەمریکا لە هەفتەی رابردوو دابەزیوە بۆ کەمترین ئاستی خۆی لە دوای مانگی 1ـی ساڵی 2022ـەوە.
نرخی هەر ئۆنسە زێڕ دابەزی بۆ 1938 دۆلار
نرخی زێڕ رۆژی هەینی بەهۆی لێدوانەکانی بەرپرسانی بانکی ناوەندیی ئەمریکا لەسەر ئەگەری بەرزکردنەوەی سوودی بانکی لە مانگی داهاتوودا دابەزینی بەرچاوی بەخۆیەوە بینی و هەر ئۆنسەیەک لە 1957 دۆلارەوە دابەزی بۆ 1938 دۆلار.
جیرۆم پاوڵ، سەرۆکی بانکی ناوەندیی ئەمریکا رایگەیاند، هێشتا هەڵاوسان لەو ئاستەی کە ئەوان مەبەستیانە زۆر بەرزترە و هەر کاتێک پێویست بکات ناچارن رێژەی سوودی بانکی دووبارە بەرزبکەنەوە.
جگە لە گوتاری جیرۆم پاوڵ، چەندین بەرپرسی دیکەی بانکی ناوەندی ئەمریکا رایانگەیاند، رێژەی سووددی بانکی ئێستا هێندە بەرزنیە کە بتوانێت ببێتە هۆکار بۆ کۆنترۆڵ کردنی رێژەی هەڵاوسان بە تەواوەتی و بانکی ناوەندی ناچارە دووبارە سوودی بانکی بەرزبکاتەوە.
لێدوانە توندەکانی بەرپرسانی بانکی ناوەندی ئەمریکا بووە هۆکار بۆ بەرزبوونەوەی بەهای دۆلار و سوودی سەر قەواڵە داراییەکانی ئەمریکا و بەوپێیەش نرخی زێری بەرەو ئاستەکانی 1930 دۆلار هانداوە.
|
ئابووری
|
https://www.rudaw.net/sorani/business/11112023
|
مەسرور بارزانی و یاریدەدەری وەزیری دەرەوەی ئەمریکا بۆ سەرچاوەکانی وزە تاوتوێی گرنگیی دەستپێکردنی هەناردەکردنەوەی نەوتی هەرێمی کوردستان بۆ بازاڕەکانی جیهان دەکەن.
رۆژی پێنجشەممە، 16ی ئایار، جێفری پایت، یاریدەدەری وەزیری دەرەوەی ئەمریکا بۆ سەرچاوەکانی وزە سەردانی هەرێمی کوردستانی کرد و لەگەڵ مەسرور بارزانی، سەرۆکی حکومەتی هەرێمی کوردستان کۆبووەوە. دواتر هەردوولا سەردانی چەند وێستگەیەکی وزەیان کرد.
حکومەتی هەرێمی کوردستان دەڵێت، مەسرور بارزانی و جێفری پایت سەردانی چەند وێستگەیەکی وزەی گازی سروشتی و کارەبایان کردووە؛ لەگەڵ کۆمپانیا گەورەکانی کەرتی وزە لە هەرێمی کوردستان وەک (کار گروپ، قەیوان، و ماس ئینێرجی) کۆبوونەتەوە بۆ گفتوگۆکردن لەسەر ژێرخانی وزە لە ناوچەکە.
لەبارەی ئامانجی سەردانەکەی بەرپرسە ئەمریکییەکە بۆ هەولێر، نووسینگەی راگەیاندنی سەرۆکوەزیران دەڵێت، بۆ ئەوەیە لە "نزیکەوە بە ژێرخانی کەرتی وزە لە هەرێمی کوردستان ئاشنابێت."
دەشڵێت، ئەمریکا "پاڵپشت و هەماهەنگ دەبێت لەبەرەوپێشبردنی کەرتی وزە بەگشتی لە هەرێمی کوردستان و عێراق، بە تایبەت لە بواری (وزەی پاک و نوێبووەوە)، هەردوولا هاوڕابوون لەسەر گرنگیی دەستپێکردنی هەناردەکردنەوەی نەوتی هەرێمی کوردستان کە بەهۆی راگرتنەکەی، چەندین ملیار دۆلار زیان بە داهاتی گشتیی عێراق کەوتووە."
هەناردەی نەوتی کوردستان لە 25-03-2023وە راگیراوە و هێشتا دەست بە هەناردەکردنەوەی نەکراوەتەوە.
پێش ئەوەی هەناردەی نەوتی کوردستان بە بڕیاری دادگەی نێوبژیوانی نێودەوڵەتی لە پاریس رابگیرێت، رۆژانە 450 هەزار بەرمیل لە رێگەی بەندەری جەیهانی تورکیاوە هەناردەی بازاڕەکانی جیهان دەرکرا. ئەوەش 0.5٪ـی هەناردەی نەوتی جیهانی پێکدەهێنا.
ئەم سەردانەی جێفری پایت بۆ هەولێر لەکاتێکدایە دوێنێ چوارشەممە لە بەغدا لەگەڵ محەممەد شیاع سوودانی، سەرۆکوەزیرانی عێراق و بەپرسانی باڵای دیکەی عێراق کۆبووەوە و تاوتوێی هەنگاوەکانی سەربەخۆیی عێراقیان لە رووی وزەوە کرد.
حکومەتی هەرێمی کوردستان لە راگەیێندراوێکدا دەڵێت، لە کۆبوونەوەکەدا کە ئەلینا رۆمانۆوسکی، باڵیۆزی ئەمریکا لە عێراق ئامادەی بوو، بیروڕا لەبارەی پەرەپێدان و پێشخستنی کەرتی وزە و دەرفەتەکانی سوود وەرگرتن لە وزەی خاوێن و نوێبووەوە و پلان و پڕۆژەکان لە پێناو باشترکردنی دۆخی کارەبا لە عێراق و هەرێمی کوردستان ئاڵوگۆڕ کرا.
هەردوولا هاوڕابوون لەسەر گرنگیی دەستپێکردنی هەناردەکردنەوەی نەوتی هەرێمی کوردستان کە بەهۆی راگرتنەکەی، چەندین ملیار دۆلار زیان بە داهاتی گشتیی عێراق کەوتووە.
پاش تەواوبوونی کۆبوونەوەکە، سەرۆکی حکومەت و یاریدەدەری وەزیری دەرەوەی ئەمریکا، سەردانی وێستگەی کارەبای ماس گڵۆبەڵ لە پیرداود و وێستگە و کێڵگەی خورمەڵەی سەر بە کار گرووپ-یان لە پارێزگای هەولێر کرد و بەشەکانی هەردوو وێستگەکەیان بەسەر کردەوە.
دواتر لە کۆنفرانسێکی رۆژنامەڤانیدا، هەردوولا جەختیان لە گرنگیی بەرەوپێشبردنی کەرتی وزە لە عێراق و هەرێمی کوردستان کرد، بەتایبەتی بەکارهێنانی وزەی پاک و خاوێن و لەبەرچاوگرتنی پاراستنی ژینگە و سنووردانان بۆ پیسکردنی هەوا.
سەرۆکی حکومەتی هەرێمی کوردستان ئاماژەی بەوەدا کە "جێی خۆشحاڵییە گوێبیستی ئەوە بووین ئەمریکا گرنگی بە پێشخستنی کەرتی وزە لە عێراق و هەرێمی کوردستان دەدات و پشتیوانی عێراق و هەرێمی کوردستان دەکات بۆ ئەوەی لەم کەرتانەدا بتوانین هەنگاوی باشتر و پێشکەوتنی باشتر بە دەست بهێنین."
لای خۆیەوە، یاریدەدەری وەزیری دەرەوەی ئەمریکا، "پشتیوانی وڵاتەکەی بۆ کوردستانێکی بەهێز و گەشەسەندوو لە چوارچێوەی عێراقێکی فیدراڵدا دەربڕی."
خۆشحاڵیی خۆیشی دەربڕی بەوەی "کە دەبینم پیشەسازیی وزە لەم ناوچەیە پێشکەوتووە و لە ئاستی پێوەر و ستانداردە جیهانییەکاندایە، کاتێک سەیری دیمەنەکە دەکەم، زۆر لە ناوچەکانی بەرهەمهێنانی نەوتمان لە ئەمریکا بیردەخاتەوە و ئێرە وەکوو (ئۆکلاهۆما)یەکی بچووک وایە."
|
ئابووری
|
https://www.rudaw.net/sorani/business/160520244
|
ئەندامێکی پەرلەمانی عێراق لە فراکسیۆنی پارتی دیموکراتی کوردستان دەڵێت، لە کۆبوونەوە لەگەڵ پێکهاتەکانی نێو چوارچێوەی هاوئاهەنگی پێشنیازی دانەوەی 100٪ـی پاشەکەوتی مووچەی مووچەخۆران و فەرمانبەرانی هەرێمی کوردستانیان کردووە، بەڵام چوارچێوەی هاوئاهەنگی و وەزارەتی دارایی عێراق رەتیانکردووەتەوە هیچ بڕە پارەیەک بۆ ئەو بابەتە تەرخانبکرێت.
رۆژی هەینی 9-6-2023، شێروان دووبەردانی، ئەندامی پەرلەمانی عێراق لە فراکسیۆنی پارتی لەبارەی دانەوەی پاشەکەوتی مووچەی فەرمانبەرانی هەرێمی کوردستان بە رووداوی راگەیاند، "ئێمە لە کۆبوونەوەی ئەمڕۆی فراکسیۆنی پارتی لەگەڵ هادی عامری و تەنانەت لە کۆبوونەوەکانی پێشتریش داوامان کردووە هەموو پاشەکەوتی مووچەی مووچەخۆرانی هەرێمی کوردستان بدرێتەوە، واتە بە رێژەی 100٪، بەڵام حکومەتی عێراق پارەی بۆ تەرخان بکات و ئەو پێشنیازەمان خستووەتە بەردەم لایەنەکانی چوارچێوەی هاوئاهەنگی، بەڵام حکومەتی عێراق و وەزارەتی دارایی عێراق و لایەنەکانی چوارچێوەی هاوئاهەنگی رەتیانکردووەتەوە پارە بۆ ئەو مەبەستە تەرخان بکەن."
شێروان دووبەردانی گوتیشی، "فراکسیۆنی پارتی لەگەڵ دانەوەی پاشەکەوتی مووچەیە، بەڵام پارەی بۆ تەرخان بکرێت، چونکە پشکی هەرێمی کوردستان لە هەموو لایەکەوە هێرشی دەکرێتەسەر، لەکاتێکدا هۆکاری سەرەکیی پاشکەوتی مووچە حکومەتی عێراقە."
رۆژی 25ـی ئایاری 2023، لیژنەی دارایی پەرلەمانی عێراق دەستکاری رەشنووسی بودجەی ساڵی 2023ـی کرد کە حکومەت بۆ پەرلەمانی ناردبوو؛ بەشێکی گۆڕانکارییەکە مادەکانی 13 و 14ـی تایبەت بە هەرێمی کوردستانی گرتەوە.
گۆڕانکارییەکان پەیوەندییان بە نەوتی کوردستان و نەوتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوە و ژمارەیەک بابەتی دیکەی وەک دانەوەی رێژەی 10٪ـی پاشەکەوتی مووچە دەگرتەوە.
|
ئابووری
|
https://www.rudaw.net/sorani/business/090620238
|
دادگەی باڵای فیدراڵیی عێراق رۆژی سێشەممە لەبارەی سکاڵایەکەوە دژی پاشەکەوتکردنی مووچەی مووچەخۆرانی هەرێمی کوردستان کۆدەببێتەوە. سکاڵاکە لەلایەن سەرۆکی جووڵانەوەی نەوەی نوێ، خوشکێکی، سێ پەرلەمانتاری جووڵانەوەکە و پەرلەمانتارێکی سەربەخۆ تۆمارکراوە.
بەپێی خشتەی دانیشتنەکانی دادگەی باڵای فیدراڵیی عێراق، بڕیارە رۆژی سێشەممە، 1ـی ئابی 2023، دادگەی باڵای فیدراڵیی عێراق بۆ تاوتوێکردنی سکاڵایەکی تایبەت بە بڕیاری لێبڕینی رێژەی 21٪ـی مووچەی فەرمانبەران و خانەنشینانی هەرێمی کوردستان کە ساڵانی پێشتر لەلایەن حکومەتی کوردستانەوە گیرایەبەر، کۆببێتەوە.
سکاڵاکە بەپێی سکاڵانامەکە ژمارە 123ـی فیدراڵیی 2023ـی هەیە و لەلایەن سروە عەبدولواحید، سەرۆکی فراکسیۆنی نەوەی نوێ لە پەرلەمانی عێراق، شاسوار عەبدولواحید، سەرۆکی جووڵانەوەی نەوەی نوێ، باسم خەشان، پەرلەمانتاری سەربەخۆی عێراق، رووناک عەبدولواحید (خوشکی شاسوار عەبدولواحید)، ڤیان عەبدولعەزیز و وەزیرە ئەحمەد ئیبراهیم، پەرلەمانتارانی نەوەی نوێ لە پەرلەمانی عێراق تۆمار کراوە.
رووناک عەبدولواحید پیشەی مامۆستایە و لەو بڕیارەی حکومەتی هەرێمی کوردستان خۆی بە زەرەرمەند دەزانێت، بۆیە لە سکاڵانامەکەدا ناوی هاتووە.
سکاڵاکاران، داوایان لە دادگەی فیدراڵیی عێراق کردووە بڕیاری ژمارە 61ـی ئەنجوومەنی وەزیرانی هەرێمی کوردستان هەڵبووەشێنێتەوە، کە لە 21-6-2020 دەرچوو و تایبەت بوو بە لێبڕینی 21٪ـی مووچە و شایستە داراییەکانی مووچەخۆران و خانەنشینان.
سکاڵاکارەکان داوادەکەن لێکەوتەکانی ئەو بڕیارەش هەڵبووەشێتەوە، لەنێویاندا گێڕانەوەی ئەو پارەیەی بڕاوە.
رۆژی یەکشەممە 30-7-2023، پەرلەمانتارێکی جووڵانەوەی نەوەی نوێ لەبارەی سکاڵاکە بە رووداوی گوت، "پاشەکەوتکردنی مووچە یەکێک بوو لەو بڕیارانەی نەدەبوو بدرایە، بەڵام ئێستا ئەو هۆکارە نەماوە کە کرابووە پاساو، بۆیە دەبێت بگەڕێندرێتەوە. ئەو پارەیە نزیکەی 15 تریلیۆن دینار دەبێت، ئەوە جگە لە راگرتنی پلەبەرزکردنەوە کە لەسەر ئەمەش سکاڵا دەکەین، چونکە ئەوەش پێشێلکردنی مافی فەرمانبەرانە و دەبێت بگەڕێندرێتەوە. ئەو بڕیارانە بە ناڕەوا دراون و دەبێت راستبکرێنەوە."
بڕیاری ژمارە 61ـی ئەنجوومەنی وەزیرانی کوردستان لە دانیشتنی ژمارە 31ـی ساڵی 2020 درا، لە 4 خاڵ و 8 بڕگە پێکدێت و بەپێی بڕیارەکە؛ رێژەی تەمویلکردنی پارە بۆ مووچە لە 100٪ـەوە بۆ 79٪ کەمکرایەوە، واتە رێژەی لێبڕینی مووچە کرایە 21٪.
|
ئابووری
|
https://www.rudaw.net/sorani/business/30072023
|
ئەمڕۆ نرخی دینار جارێکی دیکە بەرامبەر دۆلار دابەزی و 100 دۆلار لەکاتی داخستنی بازاڕدا بە نزیکەی 150 هەزار و 500 دینار مامەڵەی پێوەکرا. گوتەبێژی بازاڕی دۆلارەکەی سلێمانی دەڵێت، دابەزینەکە "جێگەی ترس نییە."
جەبار گۆران، گوتەبێژی بازاڕی دۆلارەکەی سلێمانی بە تۆڕی میدیایی رووداوی راگەیاند، ئەمڕۆ 100 دۆلار لەکاتی کردنەوەی بازاڕدا لە سلێمانی بە 150 هەزار و 50 دینار و لەکاتی داخستنیشدا بە 150 هەزار و 400 دینار بوو.
حاجی سابیر باواجی، ئەندامی ئەنجوومەنی گۆڕینەوەی دراوی هەولێریش بە رووداوی گوت، ئەمڕۆ لەکاتی کردنەوەی بازاڕدا 100 دۆلار بە 149 هەزار و 800 دینار و لەکاتی داخستنیشدا هاوشێوەی سلێمانی 150 هەزار و 400 دینار بوو.
وەک جەبار گۆران دەڵێت، کەمکردنەوەی خستنەڕووی دۆلار لەلایەن بانکی ناوەندییەوە لە رۆژانی رابردوودا هۆکاری سەرەکیی دابەزینی نرخی دینار بەرامبەر دۆلار بووە.
وەک گوتەبێژی بازاڕی دۆلارەکەی سلێمانی ئاماژەی بەوەشکرد، خەڵک هەیە دۆلاری بە نرخی بەرز فرۆشتووە و ئێستا بە نرخێکی گونجاوی دەبینێت بیکڕێتەوە، ئەوەش خواستی لەسەر دۆلار زیادکردووە.
جەبار گۆران پێیوایە، رەنگە ئاسایی بێت ئەگەر نرخی 100 دۆلار بگاتەوە 151 هەزار دینار و تەنانەت 152 هەزار دیناریش، بەڵام "جێگەی ترس نییە،" چونکە پەیوەستە بە خواست و خستنەڕوو و هیچ هەڕەشەیەک لەسەر دابەزینی زۆری نرخی دینار بەرامبەر دۆلار نییە.
حاجی سابیریش باسی لەوە کرد، بەشێکی هۆکاری دابەزینی نرخی دینار لە هەولێر ئەوەیە کە ئەمڕۆ پشووی فەرمی بوو و بانکەکان دەوامیان نەکرد، ئەوەش حەواڵەی کەمکردەوە.
ئەمڕۆ بانکی ناوەندیی عێراق 213 ملیۆن و 694 هەزار و 660 دۆلاری خستە بازاڕەوە؛ لەو بڕە 184 ملیۆن و 824 هەزار و 660 دۆلاری بەشێوەی حەواڵە و 28 ملیۆن و 870 هەزار دۆلاریشی بەشێوەی کاش بوو.
رۆژی 31-01-2024، فالح داوود، بریکاری پێشووی بانکی ناوەندیی عێراق بە رووداوی گوت، تاوەکو مانگی حوزەیرانی ئەم ساڵ، نرخی دینار بەرامبەر دۆلاری ئەمریکی بەرز دەبێتەوە.
|
ئابووری
|
https://www.rudaw.net/sorani/business/050320242
|
رووداو- هەولێر
سەرکردەکانی وڵاتانی ئەندام لە رێکخراوی هاریکاریی شانگهای داوا دەکەن مامەڵە بازرگانییەکانیان بە دراوی نیشتمانی بێت و دووربکەونەوە لە بەکارهێنانی دۆلار.
ئیبراهیم رەئیسی، سەرۆککۆماری ئێران دەڵێت، "ئەوەی کە بووەتە هۆکار بۆ سەپاندنی دەسەڵاتی رۆژئاوا، سەپاندنی دۆلار بووە. لەبەر ئەوە هەر چەشنە هەوڵدانێک بۆ دروستکردنی سیستمێکی دادوەرانەی نێودەوڵەتی، پێویستی بە لادانی ئەو ئامرازەی خۆسەپاندنە هەیە".
رێکخراوی هاریکاریی شانگهای لە رووی جوگرافییەوە گەورەترین رێخکراوی ناوچەیی جیهانە. 40٪ی دانیشتووانی جیهان و 20٪ی کۆی بەرهەمی ناوخۆی جیهان پێکدەهێنن. هاوچەشنی ئێران، رووسیا و چین رایانگەیاندووە لە مامەڵە بازرگانییەکانیاندا کار بە دراوی نیشتمانیی خۆیان، رووبڵ و یوان دەکەن.
رێکخراوی هاریکاریی شانگهای لە ساڵی 2001 کاتێك دامەزرا، قەبارەی بازرگانیی نێوان ئەندامانی 667 ملیار دۆلار بوو، بەڵام ئێستا بەرزبووەتەوە بۆ 6 تریلیۆن دۆلار.
ڤلادیمیر پوتین، سەرۆکی رووسیا گوتی، "مەترسیی سەرهەڵدانی قەیرانی جیهانی، ئابووری و دارایی لەبەر کۆنترۆڵنەکردنی قەبارەی قەرزی وڵاتە تازە پێگەیشتووەکان و زیادبوونی هەژاری و دابەشبوونی کۆمەڵایەتی زیاد بووە."
لە ساڵی 2022دا بەبڕی 25.3 تریلیۆن دۆلار بازرگانی نێودەوڵەتی ئەنجامدرا.90٪ی کۆی بازرگانی جیهان بە دۆلار و یۆرۆ بووە.
|
ئابووری
|
https://www.rudaw.net/sorani/world/070720239
|
لە دوای بڵاوبوونەوەی داتاکانی پەیوەست بە هەڵاوسانی مانگی 1 لە ئەمریکا، نرخی زێڕ داڕما بۆ کەمترین ئاستی خۆی لە ماوەی دوو مانگی رابردوودا.
ئەمرۆ چوارشەممە نرخی یەک ئۆنسە زێڕ بە 1992 دۆلار مامەڵەی پێوەدەکرێت. نرخی زێڕ تەنانەت چەند کاژێر لە دوای کردنەوەی بازاڕەکانی ئاسیا دابەزی بۆ خوارەوەی 1990 دۆلار.
نووسینگەی ئامارەی سەر بە وەزارەتی کاری ئەمریکا رایگەیاند، رێژەی هەڵاوسان لە مانگی 1ی ئەم ساڵدا لە ئاستی مانگانەدا بەرزبووەتەوە بۆ 0.3٪.
ئەو رێژەیە بەرزترین رێژەی هەڵاوسانە لە ئەمریکا لە ماوەی چوار مانگی رابردوودا.
لە ئاستی ساڵانەشدا رێژەی هەڵاوسان بەرزبووەتەوە بۆ 3.1٪.
بەرزبوونەوەی رێژەی هەڵاوسان لە ئەمریکا بووەتە هۆکار بۆ بێهیوابوونی بازرگانانی زێڕ و بەوەی کە بەو زووانە بانکی ناوەندیی ئەمریکا رێژەی سوودی بانکی کەمناکاتەوە.
تای وانگ، شرۆڤەکاری سەربەخۆی بازاڕە داراییەکان لە نیویۆرک دەڵێت، "ئەو ئامارانەی کە بڵاوبوونەوە، بە دڵی بازاڕەکان نەبوو، لە ئاستی چاوەڕوانییەکانیشدا نەبوو".
تای وانگ دەڵێت، "ئێستا دەرفەتی دابەزاندنی رێژەی سوودی بانکی لەلایەن بانکی ناوەندیی ئەمریکاوە دابەزیوە بۆ کەمتر لە 50٪".
دوای بڵاوبوونەوەی ئامارەکانی هەڵاوسان، بەهای دۆلار بەراورد بە دراوەکانی دیکە بەڕێژەی 0.7٪ بەرزبووەوە بۆ بەرزترین ئاستی لە ماوەی سێ مانگی رابردوودا.
بەرزبوونەوەی بەهای دۆلار کاریگەری پێچەوانەی لەسەر نرخی زێڕ هەیە و هۆکاری سەرەکییە بۆ دابەزینی بەهای کانزای زەرد.
نرخی نەوتیش دابەزی
لەلایەکی دیکەوە، ئەمڕۆ چوارشەممە لە دوای کردنەوەی بازاڕەکانی ئاسیا نرخی نەوت بەهۆی بەرزبوونەوەی قەبارەی نەوتی کۆگاکرا لە ئەمریکا دابەزی.
نرخی نەوتی برێنت 29 سەنت دابەزی و بە 82 دۆلار و 48 سەنت مامەڵەی پێوەکرا.
نرخی نەوتی سووکی تەکساسی ئەمریکاش 22 سەنت دابەزی و بە 77 دۆلار و 65 سەنت مامەڵەی پێوەکرا.
بڵاوبوونەوەی ئامارەکانی هەڵاوسانی مانگی 1 لە ئەمریکا کە تیایدا دەرکەوت رێژەی هەڵاوسان زیاتر بووە لە ئاستی پێشبینییەکان گومانی لای بازرگانان دروستکردووە لەسەر ئەوەی بانکی ناوەندیی بەو زووانە سوودی بانکی لەو وڵاتە دابەزێنێت، ئەوەش گوشاری بۆ نرخەکانی نەوت دروستکردووە.
|
ئابووری
|
https://www.rudaw.net/sorani/business/14022024
|
نرخی نەوت لەدوای کردنەوەی بازاڕەکانی ئاسیا ئەمڕۆ پێنجشەممە بە رێژەی 0.3% دابەزی. هاوکات نرخی زێڕ بەرزبوونەوەی بەخۆوە بینی و هەر ئۆنسەیەک زێڕ 1920 دۆلاری تێپەڕاند.
هەر بەرمیلێک نەوتی برێنتی دەریای باکوور بە 83 دۆلار مامەڵەی پێوەکرا و بە هەمان رێژە نرخی نەوتی سووکی تەکساسی ئەمریکاش دابەزینی بەخۆیەوە بینی و هەر بەرمیل بە 78 دۆلار و 64 سەنت مامەڵەی پێوکرا.
هۆکاری دابەزینی نرخی نەوت بۆ سستبوونەوەی کەرتی پیشەسازی لە ئەمریکا و هەروەها ئەو پێشبینییانەی کە بۆ بەرزبوونەوەی ئاستی بەرهەمهێنانی نەوتی ئەمریکا دەکرێن، دەگەڕێتەوە.
ئاژانسی نێودەوڵەتیی وزە لەوبارەیەوە رایگەیاند، ئاستی بەرهەمهێنانی نەوت لە ئەمریکا نزیکبووەتەوە لە ئاستی بەرهەمهێنانی بەر لە سەرهەڵدانی ڤایرۆسی کۆرۆنا و گەیشتووەتە رۆژانە 12 ملیۆن و 800 هەزار بەرمیل.
بەرزترین ئاستی بەرهەمهێنانی نەوتی ئەمریکا رۆژانە 13 ملیۆن و 100 هەزار بەرمیل بوو کە لە سەرەتاکانی ساڵی 2020 و بەر لە سەرهەڵدانی پەتای کۆرۆنا تۆمارکرا.
بەرزبوونەوەی ئاستی بەرهەمهێنانی نەوتی ئەمریکا لە کاتێکدایە کە قەبارەی بەنزین و گازوایلی یەدەگکراو لەو وڵاتە بەرەو زیادبوون دەڕوات، ئەوەش دابەزینی نرخەکانی نەوتی لێکەوتووەتەوە. ئەمەش بووەتە هۆکار بۆ دابەزینی نرخەکانی نەوت بۆ کەمترین ئاستی خۆیان لە یەک مانگی رابردوودا.
نرخی هەر ئۆنسە زێڕ 1920 دۆلاری تێپەڕاند
دابەزینی سوودی سەر قەواڵە داراییەکانی گەنجینەی ئەمریکا و بەهای دۆلار ئەمڕۆ پێنجشەممە بووە هۆکار بۆ بەرزبوونەوەی نرخی زێر بۆ سەرووی 1900 دۆلار و هەر ئۆنسەیەک زێڕ بەرەبەیانی ئەمڕۆ 1920 دۆلاری تێپەڕاند.
ئەم ئاستە کە نرخی زێڕ بە بەرزترین ئاستی دوو هەفتەی رابردوو هەژمار دەکرێت.
بازرگانانی زێڕ چاویان لە کۆبوونەوەی سەرۆکی بانکە ناوەندییەکانی ئەمریکا، ژاپۆن، بەریتانیا و ئەوروپایە کە رۆژی هەینی لە ئەمریکا بەڕێودەچێت بۆئەوەی ئاماژەیان دەستبکەوێت سەبارەت بە سیاسەتی نەوتی داهاتووی بانکە ناوەندییەکان کە لە یەک ساڵ و نیوی رابردوودا بەردەوام سیاسەتێکی تووندی داراییان گرتەبەر و بەو پێیەش بوونە هۆکار بۆ دابەزینی نرخی زێڕ لەو ماوەیەدا.
ئەمڕۆ پێنجشەممە 24-08-2023 سوودی سەر قەواڵە داراییەکانی ئەمریکا دابەزی و دوورکەوتەوە لە بەرزترین ئاستی 20 ساڵی رابردوو، ئەوەش بووە هۆکار بۆ دابەزینی بەهای دۆلار و بەرزبوونەوەی نرخی زێڕ.
بەپێی شرۆڤەکاران، ئەگەر هاتوو جیرۆم پاوڵ، سەرۆکی بانکی ناوەندیی ئەمریکا ئاماژەیەک دەرببڕێت لەسەر ئەوەی کە بانکی ناوەندی کۆتایی بە سیاسەتی بەرزکردنەوەی سوودی بانکی دەهێنێت، ئەوا ئەگەری بەرزبوونەوەی زیاتری نرخی زێڕ لە ئارادایە.
|
ئابووری
|
https://www.rudaw.net/sorani/business/24082023
|
بەهۆی رووداوی هێلیکۆپتەرەکەی سەرۆککۆماری ئێرانەوە، بەهای تمەنی ئێرانی بەشێوەیەکی بەرچاو و کتوپڕ دابەزی.
هەرچەندە بازاڕەکانی دراو لە هەرێمی کوردستان داخراون، بەڵام لە کاتی هەر رووداوێکی سیاسی، شەڕ یان کارەساتێکی سرووشتیی گەورە، کاریگەریی لەسەر بەهای دراوەکان دەردەکەوێت.
ئەحمەد حاجی سابیر، ئالوگۆڕکاری دراو لە بازاڕی دۆلارفرۆشانی هەولێر بە رووداوی گوت، دوای هەواڵەکە، 100 دۆلار بە شێوەی حەواڵە گەیشتەوە 6 ملیۆن تمەن. بە شێوەی کاشیش، 100 دۆلار بە 5 ملیۆن و 800 هەزار تمەنە.
ئەو ئاڵوگۆڕکارە گوتیشی، لە ئەگەری هەر هەواڵێکی خراپ و نەرێنی لەبارەی چارەنووسی ئیبراهیم رەئیسی، سەرۆککۆماری ئێران، رەنگە بەهای تمەن زیاتر دابەزێت.
ئەمە لەکاتێکدایە هەفتەیەکە بەهای تمەن بەرامبەر بە دۆلار لە بەرزبوونەوەیە.
دوێنێ 100 دۆلار بۆ کەمتر لە 5 ملیۆن و 600 هەزار تمەن دابەزیبوو. ئەمە بەرزترین ئاستی تمەن بوو بەرامبەر بە دۆلار لە مانگێکی رابردوودا.
دیارنەمانی رەئیسی ترسی ئەوەی لێدەکرێت پەشێوی و ناسەقامگیریی سیاسی لە ئێران دروست بکات. ئەمە کاریگەریی نەرێنیی لەسەر بەهای دراوی وڵاتەکە دادەنێت.
ئیبراهیم رەئیسی، سەرۆککۆماری ئێران ئەمڕۆ بۆ کردنەوەی بەنداوێک چووە پارێزگای تەورێز. لەدوای کردنەوەی بەنداوەکە بە هێلیکۆپتەر بەرەو تاران دەگەڕایەوە کاتێک تووشی "نیشتنەوەیەکی دژوار" بوو. تائێستا چارەنووسی دیار نییە.
سەرۆکی مانگی سووری ئێران بە میدیای وڵاتەکەی راگەیاند، "ناوچەکە دەپشکنین، ئەگەرچی بەهۆی ناجێگیری کەشوهەواوە زۆر دژوار و سەختە، بەڵام لە هەوڵەکانمان بەردەوام دەبین. سوودمان لە درۆن بینی، بەڵام بەهۆی کەشوهەوای خراپەوە ناتوانرێت زیاتر سوودیان لێببینین. لەگەڵ تیمەکانی دیکەدا خەریکی گەڕانین. ئەم شوێنە ناوچەیەکی سەخت و کوێستانییە و دوو کاژێر لە تەورێزەوە دوورە".
|
ئابووری
|
https://www.rudaw.net/sorani/business/190520243
|
نرخی بیتکۆین زیاتر لە هەزار دۆلار دابەزی، بەمەش دوای زیاتر لە مانگێک، نرخەکەی گەیشتەوە خوار 30 هەزار دۆلار.
رۆژی دووشەممە، 24-07-2023 نرخی بیتکۆین هەزار و 100 دۆلار دابەزی و هەر بیتکۆینێك بە 29 هەزار و 10 دۆلار مامەڵەی پێوەکرا.
دابەزینی نرخی بیتکۆین لەکاتێکدایە، زیاتر لە مانگێک بوو نرخەکەی لە سەروو 30 هەزار دۆلارەوە مامەڵەی پێوەدەکرا، ئەمەش بەهۆی ئەگەرەکانی زیادنەکردنی سوودی بانکییەوە لە لایەن بانکی ناوەندیی ئەمریکاوە.
یوگا هاسێگاوان، شارەزای دراوە دیجیتاڵییەکان لە سەکۆی 'بیتبانک' بۆ دراوە دیجیتاڵییەکان دەڵێت: "هێشتا بیتکۆین لە مەودایەکی تەسکدا هەڵبەز و دابەز دەکات، رەنگە ئەو هەڵبەز و دابەزەش تاوەکو کاتی بڕیاری بانکی ناوەندیی ئەمریکا [لەبارەی سوودی بانکییەوە] بەردەوام بێت".
هاوکات، نرخی ئیسێریۆمیش، کە دووەم گەورەترین دراوی دیجیتاڵییە، 50 دۆلار دابەزی و بە 1,842 دۆلار مامەڵەی پێوەدەکرێت.
دابەزینی نرخی بیتکۆین لەکاتێكدایە، بڕیارە سبەی سێشەممە کۆبوونەوەی دوو رۆژەی لیژنەی بازاڕی کراوەی بانکی ناوەندیی ئەمریکا دەستپێبکات و کاژێر نۆی شەوی چوارشەممە بڕیاری خۆی لەبارەی سوودی بانکییەوە رابگەیێنێت.
|
ئابووری
|
https://www.rudaw.net/sorani/business/24072023
|
Subsets and Splits
No community queries yet
The top public SQL queries from the community will appear here once available.